Van 2017 tot 2024 schreef Henk Beijers als coördinator van de historische werkgroep van de Heemkundekring Schijndel de column 'Oud Nieuws' voor DeMooiSchijndelKrant. Daarin bracht hij zijn lezers op de hoogte van bijzondere feiten uit de geschiedenis van Schijndel.
De Leuvense universiteit en de historie van onze Servatiuskerk zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Op verzoek van Hertog Jan IV van Brabant werd op 9 december 1425 de universiteit gesticht door toedoen van Paus Martinus V, beter bekend als Otto Colonna, die de katholieke kerk leidde van 1417-1431.
Als heemkundekring hebben we nooit heel specifiek de aandacht gevestigd op het archief van de faculteit, terwijl dit veel informatie bevat over de historische ontwikkelingen m.b.t. Schijndel, waar het vooral gaat over de kerkhistorie en die van de grote en kleine tienden in het dorp. Het bestaat uit een indrukwekkende serie microfiches afkomstig van het bisschoppelijk archief van Mechelen, de zgn. Mechelense aanwinsten, het algemeen rijksarchief Brussel en het bisschoppelijk archief van ’s-Hertogenbosch. Inmiddels is die microficheverzameling overgebracht naar het Brabants Historisch Informatie Centrum [BHIC] en geregistreerd onder toegangsnummer 1541.
Dankzij archivaris Ad Prinsen hebben we inmiddels meer zicht op de inhoudelijke kant van het Leuvens archief. Hij heeft destijds de stukken uitvoerig bestudeerd en het resultaat van zijn onderzoek op papier gezet. Zo gaf hij in blocnote 10 van zijn aantekeningen een kort overzicht van maar liefst 87 brieven over de periode 1603-1801.
We lichten er enige uit die de moeite van het vermelden absoluut waard zijn, zoals de brief dd. 5 juli 1603 die informatie verschaft over het gebied rond Eerde en Wijbosch. Daarin schrijven hertog Albert en hertogin Isabella Clara Eugenia dat het gebied tussen de gehuchten Eerde en Wijbosch ‘eensdeels heijcanten meesten deels groeslant met santbergen ende santduijnen, begroeid met allerlei bomen, die door ‘dese langdurighe oirloge ende doorgaende troublen over eenige jaeren bij de crijgsvolcke respectieve sijn affgehouwen vernielt ende andersints verloren gegaen’. De Schijndelse schepenen besluiten daarop over te gaan tot nieuwe beplantingen over een oppervlakte van 12 bunders.
Vrij kort daarna [1607] volgt een schrijven over de inkomsten en uitgaven van het vicariaat van Schijndel, zeg maar pastoor of vicaris en het kerkbestuur.
Daarin is de nodige informatie te vinden t.a.v. de grote en kleine tienden, het begraven van lijken, het dopen van kinderen, de rol van de kraamvrouw, de bijdrage van een bruiloftspaar, het vieren van jaargetijden, het celebreren van de zondagsmis en de weekmissen aan diverse altaren, het onderhoud der altaren, de ‘missiestaties’ van de Predikheren en de Minderbroeders.
Illustratief is ook een resolutie van de toenmalige Raad van State [1661] waarin expliciet vermeld staat dat er fraude wordt gepleegd bij het betalen van de tienden en er ‘komplotten worden gesmeed en monopolies gevormd’. Zo werden op grote schaal veldgewassen na zonsondergang stiekem van het veld weggevoerd en publieke verpachtingen werden ongedaan gemaakt en vernietigd. Conclusie anno 2022….er is niets nieuws onder de zon! Besloten werd aan alle Schijndelaren die conflicten uitlokten tegenover tiendenaars, m.a.w. degenen die de tienden dus moesten innen, fikse straffen op te leggen tot 100 realen.
Bron: Henk Beijers & Dick Zweers in: De Servatiuskerk te Schijndel [2000] ; hoofdstuk 5; Grotefend ; Taschenbuch der Zeitrechnung [1971]; Collectie Ad Prinsen blocnote 10 mbt het overzicht van de 87 brieven
Oorspronkelijke publicatiedatum: juni 2022 (nr. 117)
Illustratie: Zegel van de Katholieke Universiteit Leuven (bron: Wikimedia Commons).
