Van 2017 tot 2024 schreef Henk Beijers als coördinator van de historische werkgroep van de Heemkundekring Schijndel de column 'Oud Nieuws' voor DeMooiSchijndelKrant. Daarin bracht hij zijn lezers op de hoogte van bijzondere feiten uit de geschiedenis van Schijndel.
Tegenwoordig zijn er heel veel Brabanders die fanatiek op zoek gaan naar hun voorgeslacht wat ook wel genealogisch onderzoek of stamboomonderzoek wordt genoemd. Een pracht hobby die veel mensen als bijzonder positief ervaren. We hebben er als heemkundekring geen idee van hoeveel Schijndelse onderzoekers actief zijn.
Voor de stamboomfanaten gaat er een compleet nieuwe wereld open, want er zijn legio bronnen waar je terecht kunt. Je kunt hierbij immers naarstig op zoek gaan naar allerlei doop- trouw- en begraafboeken uit het verleden, testamenten in notariële archieven, persoonslijsten in de administratieve stukken van de gemeente, huizenlijsten uit diverse perioden, bidprentjescollecties, oude foto’s, delingen van goederen, kadastrale gegevens over huizen en landerijen, vonnisboeken i.v.m. rechterlijke procedures, lokale kranten met nieuws over voorouders, parochie-archieven met lijsten van eerste communicanten, vormelingen e.d. kortom…..het bronnenmateriaal is nagenoeg onuitputtelijk! Gelukkig is door de huidige historische werkgroep al ontzettend veel historisch materiaal ontsloten wat in te zien is op de heemkamer, op mijn website henkbeijersarchiefcollectie, op Schijndel-wiki en natuurlijk in het Brabants Historisch Informatie Centrum [BHIC] in ’s-Hertogenbosch op de Citadel.
In deze column wil ik het graag hebben over een bron die niet direct voor de hand ligt maar die essentiële informatie verstrekt over de woonplaats van individuele personen of gezinnen, een bron die bekend staat onder de naam ‘ontlastbrieven’. Het Schijndelse oud archief is bewaard gebleven vanaf 1530 en is na 1811 overgegaan in het zgn. nieuw archief en tot op de dag van vandaag zijn alle stukken raadpleegbaar mits er geen clausule op zit met de vermelding ‘niet openbaar’.
Ter illustratie heb ik eens gekeken naar ontlastbrieven uit de 18e eeuw. In dit geval betreft het een zekere Jan van Haaren, geboortig van Tilburg en getrouwd met Johanna Hendrik van den Heuvel geboortig van Schijndel. Namens de schepenen van Schijndel was het de toenmalige armmeester Hendrik Rijkers die er borg voor zou staan dat genoemd echtpaar, dat in Nederwetten wilde gaan wonen, door de Schijndelse armenkas ondersteund zal worden, zodat ze niet in armoede zouden vervallen. De akte is gepasseerd op 18 november 1752 ondertekend door Antony Vugs [vgl. Vughts] en Wilhelmus Antony Vugs en opgetekend door de secretaris H.Rijsterborgh.
Zo’n ontlastbrief is een document dat wordt afgegeven door een gemeente en in het bijzonder door de armentafel of H.Geesttafel, waarbij deze verklaart dat eventuele kinderen uit een huwelijk, waarvan een van de ouders uit de betreffende plaats komt, in dit geval dus Schijndel, in de toekomst indien nodig kunnen terugvallen op de armenkas van die gemeente. Een andere, wat ‘duurdere’ benaming van zo’n akte is ‘acte van indemniteit’ of ‘acte van cautie of borgtocht’. Veel van die ontlastbrieven vind je uitgewerkt terug op de BHIC-site onder de rubriek ‘notaris- en schepenakten’ als je zoekt onder trefwoord ‘Schijndel’.
Bron: Oud Archief Schijndel BHIC 5122.159 inv.nr. 78 pag. 168 - rubriek ‘archieven en boeken’ trefwoord Schijndel
Oorspronkelijke publicatiedatum: voorjaar 2024 (nr. 148)