Van 2017 tot 2024 schreef Henk Beijers als coördinator van de historische werkgroep van de Heemkundekring Schijndel de column 'Oud Nieuws' voor DeMooiSchijndelKrant. Daarin bracht hij zijn lezers op de hoogte van bijzondere feiten uit de geschiedenis van Schijndel.
Archieven staan vol met oorlogsverhalen. Zolang er mensen op onze aardbol rondlopen bestaan er al conflicten, spanningen, vechtjassen, dictators en reizen krijgshaftige types de hele wereld over om zgn. ‘orde op zaken te stellen’. Geen bevolkingsgroep uitgezonderd!
Waarom immers die grote volksverhuizing van destijds, het geruzie tussen Romeinen en Bataven, de Kruistochten, het spanningsveld tussen de Brabanders en de Geldersen, de Tachtigjarige Oorlog om in onze contreien de Spaanse overheersing te beteugelen, de bekende zeeslagen tijdens de vier Engelse oorlogen, de komst van de Fransen anno 1794, diverse ‘wereldoorlogen’ en ga zo maar door. In alle eeuwen die voor ons liggen riep men in de landspolitiek, in demonstraties en vanaf de preekgestoelten op tot vrede, wat soms een positief effect had, maar nieuwe brandhaarden lagen al weer op de loer. En de geschiedenis blijft zich maar herhalen!
Schijndel bleef daarbij natuurlijk niet gespaard. Het boek ‘De Granaatweken’ geeft een helder beeld van wat er hier vooral in 1944 tussen 17 september en 23 oktober aan oorlogsleed is voorgevallen! Maar oudere Schijndelse generaties voor ons zijn ook gebukt gegaan onder oorlogsgeweld. Wie in de Schijndelse archieven duikt, die vanaf de 16e eeuw zijn in te zien, komt de nodige oorlogsnotities tegen. In deze column zetten we de schijnwerper op enkele ‘oude’ oorlogsvermeldingen en het is maar een zeer bescheiden topje van de ijsberg.
Zo werd de Schijndelse gemeenschap opgeschrikt tijdens de strooptochten onder leiding van de bekende Gelderse legeraanvoerder Maarten van Rossem [ca. 1490-1555] die overal werd gevreesd. Zijn lijfspreuk was: “Blaken en branden is het sieraad van de oorlog”. Dat heeft Schijndel geweten in 1512 toen de Servatiuskerk enorme brandschade opliep en zijn troepen al plunderend rond trokken. Deze niets ontziende legeraanvoerder trok een spoor van vernieling door de hele Meierij.
Tijdens de belegering door Maurits in 1603 heerste enorme paniek en vluchtten veel Schijndelaren naar veilige plekken zoals de Servatiuskerk, de Wijbossche kapel en het bekende slotje Groenendaal, destijds beter bekend onder de naam ‘Wijnantshuisken’ en sloegen daar de nodige huisraad op.
In 1622 werden veel Schijndelaren door de Staatse ruiterij gedwongen op staande voet karren en paarden te leveren, die dan dagenlang onderweg waren om oorlogsmaterieel en bagage te transporteren naar diverse vestingsteden. Bij een overval op slotje Groenendaal in 1631 ging een groep ruiters hardhandig te werk op zoek naar vijandelijke troepen, die zich daar verschanst zouden hebben en werd een van de aanwezigen zwaar mishandeld zijn en belandde uiteindelijk in de slotgracht.
Tot groot verdriet van de landbouwbevolking had het krijgsvolk het ook vaak gemunt op het roven van koeien, schapen, varkens en het vernielen van de landerijen en alles wat er op groeide. In 1650 werd de econoom van de Kruisbroeders door de toenmalige schout van Peelland, Jonker Cornelis van Deventher, vergezeld van enige ruiters, al strompelend over de Meigraaf voortgeduwd die toen als gevangene werd meegevoerd. In 1674 moest het een zekere Gijsbert Daniels van Gerwen ontgelden, toen een van een groepje woedende militairen hem met een hellebaard de hersens in sloeg, waarna hij enige dagen later overleed. Dit is slechts een kleine bloemlezing!
Bron: Oud Archief Schijndel 1530-1811, bijzonderheden uit Schijndelse schepenprotocllen op: de website henkbeijersarchiefcollectie.nl
Oorspronkelijke publicatiedatum: 3 november 2021 (nr. 99)
Illustratie: De 'actie te Boxtel', 15 september 1794, op de Schijndelse heide. Collectie: familie Van Doorn, foto: Rini van Oirschot.