Van 2017 tot 2024 schreef Henk Beijers als coördinator van de historische werkgroep van de Heemkundekring Schijndel de column 'Oud Nieuws' voor DeMooiSchijndelKrant. Daarin bracht hij zijn lezers op de hoogte van bijzondere feiten uit de geschiedenis van Schijndel.
Predikant Stephanus Hanewinkel is een der meest bekende predikanten in de Meierij van ‘s-Hertogenbosch. De inwoners van de Meierij stonden bij hem bepaald niet in hoog aanzien en hij was superkritisch waar het ging om allerlei praktijken van de Meierijenaars, uiteraard gestoeld op het katholieke geloof en de katholieke waarheden. Hij reisde door de hele Meierij en in elk dorp waar hij kwam was niet altijd even lovend over de dorpsbewoners en hun opvattingen, wars als hij was van alles wat overdreven katholiek was in zijn ogen. Natuurlijk bekeek hij alles vanuit ‘zijn gereformeerde bril’ en kritiek op zijn reisbeschrijvingen en conclusies kon rekenen op een fel weerwoord!
Als je alle reisverslagen leest uit 1798-1799 dan komt de Meierij er allesbehalve goed af. Wat hij over Schijndel schreef viel overigens wel mee. Nadat hij Veghel had bezocht is hij ’s middags afgereisd naar Schijndel waar hij tegen de avond aankwam, zeer vermoeid was en hij had geen ‘lust’ om iets te gaan bezichtigen. Hij ging die avond vroeg naar bed en de volgende dag verkende hij Schijndel. Zijn reisverslag volgt hier in extenso.
“Schijndel is groot schoon en levendig, wijl er dagelijks veele karren en menschen, die naar ‘sBosch willen, hier door gaan. De kerk is een fraai gebouw en het raadhuis, hetgeen nog nieuw is [1791] is het prachtigste van de hele Majorije. De Roomsche Kerk is groot en zeer schoon. Men vindt hier veel houtgewas en boomen en ook schone landerijen, zodat hierdoor de wandelingen niet onaangenaam, in tegendeel zeer vermaaklijk zijn; de inwoners moeten zich hier sterk toeleggen om het hout voort te kweeken, dewijl zij hetzelve zoo noodig hebben, om te branden en ook omdat hier veel houten klompen gemaakt worden, die van ‘sBosch met geheele scheepsladingen naar Holland gevoerd worden. Hier woont thans ook de Roomsche Vicarius of Bisschop der geheele Majorije, zijnde, zoo als ik hoor, een geschikt man, wien alle vervolgzucht tegen de Hervormden zeer mishaagt, want hij heeft zelfs ook verbooden, om op zommige plaatsen, waar men de Kerken met geweld heeft ingenomen, ‘er misse in te leezen’, schoon dit over het algemeen niet word opgevolgd; hij draagt hier de naam van ‘zijn Hoogwaardigen’. Schijndel mag zich beroemen op de geboorte van Jan van Amstel. [red: die is overigens geboren te Gemert!] Hij was een boerenzoon uit dit dorp, die uit vrees voor straf, omdat hij het paard van zijnen Vader kreupel had gereden, zig weg begaf, eindelijk te Amsteldam dienst nam als jongen op een Oorlogschip, waarop hij zich zóó braaf gedroeg, dat hij daarna één der beste Kapiteins onder den grooten de Ruijter wierd. Dit geval leest Gij omstandig in Martinets veréénigd Nederland. Ik was zeer nieuwsgierig om zijn graffschrift door den Vader der Nederlansche dichters, VONDEL vervaardigd, te leezen en ik vond boven zijn graf in de Kerk, op eenen blauwen zerk, dit tienregelig vers….etc.”
Daags daarna, een ‘uitmuntende schoone dag om te wandelen’, is hij afgereisd naar Boxtel. In een van de volgende columns zal ik uit de doeken doen hoe hij tegen de Meierijenaars aankeek en hoe het verweer luidde tegen zijn beweringen, gedachten en kwetsende uitlatingen!!!
Bron: Reize door de Majorij van ’s-Hertogenbosch in den jaar 1798-1799 [uitgave 1973 – in de boekenmolen in de hal van het BHIC]
Oorspronkelijke publicatiedatum: 29 november 2023 (nr. 144)
