Van 2017 tot 2024 schreef Henk Beijers als coördinator van de historische werkgroep van de Heemkundekring Schijndel de column 'Oud Nieuws' voor DeMooiSchijndelKrant. Daarin bracht hij zijn lezers op de hoogte van bijzondere feiten uit de geschiedenis van Schijndel.
Ter inleiding een praktijkvoorbeeld van een willekeurig oud charter dat vroeger op perkament verscheen en waar een of meerdere zegels aan hingen. Het zijn prachtige documenten, die een en al middeleeuwse historie ademen.
In het verleden is ooit beweerd dat met name Schijndel een rijk archief had. In dit kader is het heel interessant om de gemeenteverslagen uit de 19e eeuw eens extra onder de loep te nemen. Sinds 1851 is er nl. een wet uitgevaardigd, waarin dorpsbesturen werden verplicht een nauwkeurige opgave te doen van de aanwezige archiefstukken. Die verslagen waren gebaseerd op een serie vragenlijsten, waarop de antwoorden gegeven moesten worden.
In die gemeenteverslagen volgde men een vast patroon van thema’s zoals gegevens over de bevolking [I], verkiezingen van het gemeentebestuur en plaatselijke verordeningen [II], gemeentearchieven en begraafplaatsen [III], geldmiddelen [IV], buurtwegen voetpaden rivieren kanalen vaarten havens etc. [V], medische politie i.c. gezondheidzorg [VI], nationale militie en schutterij [VII], kerkelijke zaken onderwijs armwezen gemeentepolitie, landbouw jacht en visserij etc. [VIII]. In het staatsblad van 29 juni 1851 art. 182 is aan de gemeentebesturen de opdracht gegeven deze gemeenteverslagen zorgvuldig in te vullen.
Ik heb daarom wat detailonderzoek gedaan naar de zgn. perkamenten stukken die men in 1876 nog rijk was en daaronder heb ik speciaal gekeken naar de 14e-eeuwse documentatie beter bekend onder de naam ‘oude charters’.
Zo zou er in het verleden een charter bestaan hebben wegens de vrijdom en rechten verleend door de Hertog van Brabant van de jaren 1303 en 1334 aan ridder Geerling van den Bossche aangaande zijn hoeven bekend onder de naam Nonnenbossche Hoeven. Dat stuk zou er niet meer zijn en de vraag is of het bij de brand in 1944 verloren is gegaan. Het zou ons mogelijk meer informatie kunnen geven over de vroegste geschiedenis van de Clarissen- of Houterdse- of Nonnenbossche Hoeven. Idem een open brief van Jan II Hertog van Lotharingen Brabant en Limburg dd. 6 december 1309 waarbij hij aan Schijndel ‘sekere gemeijnte afstaat en de grenzen des dorps aanwijst en akkoord gaat met de legalisering van de schepenbank. Dit stuk is het uitgangspunt geweest om in 2009 het 700-jarig bestaan te vieren van Schijndel.
Verrassend is ook de mededeling van een kaart van Schijndel uit 1309 en 1465. Mocht het een echt landkaartje zijn geweest dan kan het een overzicht betreffen van centrum en omliggende gehuchten van Schijndel en die van 1465 zou betrekking kunnen hebben op de Bodem van Elde.
Er werd in 1876 ook een document beschreven over die Bodem van Elde [1314-1802] en ten slotte viel mijn oog op aantekeningen omtrent de uitgifte van Schijndels oudste molen aan de Molenheide [1346-1463].
Op dit moment is de oudste historische kaart van Schijndel, de tiendkaart van de hand van landmeter en architect Frans van de Weijer uit Boxtel, die hij moest samenstellen ten behoeve van de Heren Doctoren van de Faculteit Leuven anno 1757.
Bron: Gemeenteverslag 1876 BHIC 5017 inv.nr.11; Henk Beijers in: Schijndels landschap en veldnamenstudie
Oorspronkelijke publicatiedatum: 21 april 2021 (nr. 87)