Van 2017 tot 2024 schreef Henk Beijers als coördinator van de historische werkgroep van de Heemkundekring Schijndel de column 'Oud Nieuws' voor DeMooiSchijndelKrant. Daarin bracht hij zijn lezers op de hoogte van bijzondere feiten uit de geschiedenis van Schijndel.
Na de verovering van ’s-Hertogenbosch in 1629 nam de Staten-Generaal al het besluit om in de Meierij van ’s-Hertogenbosch de reformatie door te voeren met als speerpunt om zoveel mogelijk katholieken te laten vervangen door gereformeerden of protestanten. Dat gold o.a. voor schouten, stadhouders, secretarissen, schoolmeesters, vorsters en meer van dat soort functies.
Maar dorpen waar een katholieke heer de scepter zwaaide, in de heerlijkheden dus, verliep dat allemaal niet zo soepel. Men sprak destijds van een politieke en kerkelijke reformatie. In de Meierij wilde men het liefste een eigen ‘classis’ hebben en zo ontstond de Classis van ’s-Hertogenbosch en een onderdeel daarvan was de Classis van Peel- en Kempenland. Aanvankelijk kende men de combinatie Sint-Michielsgestel, Den Dungen Gemonde en Schijndel en in een latere fase werden Schijndel en Liempde gecombineerd.
Vanaf 1648 heeft een behoorlijk grote serie illustere predikanten leiding gegeven aan de onderscheiden gereformeerde gemeenschappen en binnen Schijndel waren actief Robertus Immens 1648-1659, Henricus Blankert 1659-1700, Hubertus Hasebroek 1701-1702, Johannes van Oerle 1702-1727, Hendrik Jacob Peypers 1728-1735, Johannis Ant. Martinet 1736-1739, Petrus Grootvelt 1740-1773, Mauritius Grommé 1774-1804, daarna vacant 1804-1808, Johannes L.Th. Cox 1808-1811 en Adrianus Slingsbie 1823.
Bovendien had iedere gemeente een eigen kerkenraad, diakonie en kerkvoogd die ieder hun archief hebben nagelaten nl. die van Schijndel en Liempde over de periode 1670-1954, de diakonie Schijndel & Liempde 1732-1950 en de kerkvoogdij van beide gemeenten over 1776-1956.
Om te beginnen duiken we in het archief van de kerkenraad.
Daarin bevindt zich een handgeschreven overzicht met aantekeningen van dominee van der Linden, die in 1933 de belangrijkste historische feiten heeft belicht. En op de eerste pagina vinden we als titel terug ‘Hoe Schijndel aan zijn huidig kerkgebouw en pastorie gekomen is’. Daarin opent hij zijn historisch verhaal met stil te staan bij het overlijden van dominee Mauritius Grommé in januari 1804, die 30 jaren lang zijn gaven en krachten gewijd heeft aan de dienst in de Protestante gemeente van Schijndel. Om de twee jaren gaf hij rekening en verantwoording van alle diaconale zaken ten overstaan van een commissie bestaande uit de stadhouder van de kwartierschout van Peelland en twee of drie Schijndelse schepenen. Schijndel kende tot 1804 eigenlijk geen kerkenraad. Op 13 mei van dat jaar werd pas de eerste kerkenraad plechtig bevestigd door dominee Hoogeveen van Sint-Oedenrode met een ‘stichtende redevoering’. In die periode heerste de nodige onrust tussen de katholieken en de gereformeerden. Toch ging men naarstig op zoek naar een nieuwe dominee. De allereerste kerkenraadsvergadering werd geleid door de Veghelse dominee. Een van de eerste discussiepunten concentreerde zich op het beroepen van een nieuwe predikant en tegelijkertijd was een heet hangijzer een eigen kerkgebouw. Het zou echter duren tot 25 september 1808, de dag waarop dominee Cox, die predikant te Lommel was, werd benoemd tot dominee voor de Schijndelse gereformeerde gemeente, die dus meteen werd geconfronteerd met de hevige meningsverschillen tussen katholieken en gereformeerden over hun kerkgebouwen. Er werd een rekest ingestuurd naar de minister van eredienst!
Bron: BHIC toegang 258 Archief van de gereformeerde gemeente van Sint-Michielsgestel en Schijndel 1606-1669 inv.nr. 663
Oorspronkelijke publicatiedatum: 22 februari 2023 (nr. 128)