Van 2017 tot 2024 schreef Henk Beijers als coördinator van de historische werkgroep van de Heemkundekring Schijndel de column 'Oud Nieuws' voor DeMooiSchijndelKrant. Daarin bracht hij zijn lezers op de hoogte van bijzondere feiten uit de geschiedenis van Schijndel.
Vanaf de jaren ’60 van de 14e eeuw hebben de secretarissen en hun klerken van de Bossche schepenbank van alles bijgehouden en veel werd o.a. geregistreerd in de 621 dikke banden over de periode ca. 1368-1811, bekend onder de naam ‘het Bosch’ Protocol’. Ze beslaan zowat 350 strekkende meter. Een indrukwekkende collectie waarin duizenden akten te vinden zijn die zowel de steden als de dorpen in de regio rondom de hoofdstad betreffen. Je treft er zowel latijnse als nederlandstalige akten in aan. De latijnse reiken tot ver in de 16e eeuw.
De historische waarde van deze stukken is gigantisch. Het lezen ervan is overigens een compleet ander verhaal. Je kunt er jezelf finaal op stuk bijten, want er zijn akten bij waar je op het eerste gezicht ‘geen chocolade van kunt maken’, maar oefening baart kunst. Gelukkig schreef historica Drs. Geertrui van Synghel in 1993 in de serie ‘Werken met Brabantse Bronnen’ een uiterst praktische handleiding voor al degenen die zich geroepen voelden in deze handgeschreven protocollen te duiken.
Buiten een professionele inleiding op de bron zelf publiceerde zij legio voorbeelden van akten met hun letterlijke vertaling. Dat leidde tevens tot een glossarium of verklarende lijst van allerlei latijnse termen en een overzicht van alfabetisch gerangschikte afkortingen. Kortom….met deze handleiding in de hand, een flinke dosis uithoudingsvermogen en een diepgewortelde voorliefde voor het ontsleutelen van oud schrift kun je de uitdaging wel aangaan.
Sinds 2019 zijn er scans beschikbaar over de periode 1501-1793 zodat je alle akten op je eigen PC kunt binnenhalen. Vanaf dat moment was voor mij de nieuwsgierigheid gewekt en ben ik op zoek gegaan om de 6732 Schijndelse akten (!) serieus te lijf te gaan, door in ieder geval samenvattingen te formuleren en alle voornamen en familienamen, heren geestelijken, heren doktoren, perceelsnamen of toponiemen, belendingen van percelen, namen van huizen, de vele instanties die naast de Schijndelaren grond hadden liggen in het dorp, cijnzen en pachtsommen die moesten worden afgedragen, vermeldingen van altaren in de Servatiuskerk, notities betreffende de Schijndelse gilden en eventuele andere historische details, nauwkeurig te gaan vastleggen. Momenteel zijn ca. 3200 akten beschreven, waarvan het resultaat op de site henkbeijersarchiefcollectie.nl is na te lezen onder de rubriek ‘erfgoed ’s-Hertogenbosch’.
Het onderstaande overzicht laat zien hoe de regionale betekenis van deze unieke archiefbron is, afgemeten naar het aantal akten nl: Berlicum 2832, Boxtel 6353, Dinther 1254, Esch 1668, Gemonde 1495, Heeswijk 1163, Schijndel 6732, Sint-Oedenrode 276, Veghel 143 en Vught 434. Het onder kwartier Peelland ressorterend dorp Schijndel, als een van de grotere dorpen in dat district, spant dus echt de kroon! De informatie over de periode 1368-1500 is destijds door Dhr. Ferdinand Smulders en Mw. Mechelien Spierings op kleine steekkaartjes uitgewerkt en was sindsdien bekend onder ‘fichecollectie Smulders/Spierings’.
Voor de Schijndelaren die hun familiegeschiedenis willen uitpluizen…..met een beetje geluk kun je heel ver terug in de tijd! Ik wens je alle succes met die boeiende zoektocht.
Bron: de genoemde handleiding van Mw. van Synghel [1993], Latijnse akten uit het Bossche protocol , een paleografische inleiding, door Kees Smit [1991] en Middeleeuws latijn, grammatica voor beginners met oefeningen, door Kees Smit [1992]
Oorspronkelijke publicatiedatum: 6 oktober 2021 (nr. 97)