Van 2017 tot 2024 schreef Henk Beijers als coördinator van de historische werkgroep van de Heemkundekring Schijndel de column 'Oud Nieuws' voor DeMooiSchijndelKrant. Daarin bracht hij zijn lezers op de hoogte van bijzondere feiten uit de geschiedenis van Schijndel.
Brabant staat bekend om zijn grote verscheidenheid aan landstreken denk maar aan bv. het Markiezaat van Bergen op Zoom, de Baronie van Breda, het land van Heusden en Altena en in dat rijtje past natuurlijk ook de Meierij van ’s-Hertogenbosch. Die Meierij was in het verleden verdeeld in vier zgn. kwartieren nl. kwartier Peelland, Kempenland, Oisterwijk en Maasland met aan het hoofd een kwartierschout, een stadhouder en de afgevaardigden van de onderscheiden dorpen kwamen regelmatig bijeen in de kwartiersvergadering, eerst in Sint-Oedenrode en later in de Wildeman te Helmond.
Schijndel viel vanaf ca. 1300 al onder kwartier Peelland en was een van de grotere dorpen. Aangenomen wordt dat dit kwartier is voortgekomen uit het oude graafschap Rode met als centrum de bekende Burcht te Sint-Oedenrode waar de Heren van Rode verbleven. Onder de 28 dorpen in dat kwartier waren er verschillende die het zgn. Roois recht kenden o.a. Aarle-Rixtel, Bakel en Milheeze, Beek en Donk, Deurne en Liessel, Erp, Liempde, Lierop, Lieshout, Liessel, Nuenen, Schijndel, Sint-Oedenrode, Son en Breugel, Stiphout, Tongelre, Veghel. Plaatsen die buiten het Roois recht vielen maar wel tot Peelland behoorden waren Asten, Budel, Geldrop, Heeze en Leende, Helmond, Maarheeze, Mierlo, Someren, Sterksel, Vlierden.
Lang was Sint-Oedenrode de hoofdplaats van deze landstreek maar op een bepaald moment in de geschiedenis werden alle kwartiersvergaderingen verplaatst naar Helmond, ondanks het feit dat de kwartierschouten in Rooi bleven wonen. De laatste Spaansgezinde kwartierschout was Jonker Marcus van Gerwen [1565-1645] die in Sint-Oedenrode het bekende kasteel Dommelrode liet bouwen dat rond 1605 voltooid was en thans nog onderdeel uitmaakt van het bestuurscentrum van Meierijstad. Vanaf 1596 bekleedde Van Gerwen het schoutambt van de stad Helmond en op 7 mei 1597 volgde de officiële benoeming als kwartierschout van Peelland. Hij was een van de topdiplomaten namens de Meierij van ’s-Hertogenbosch en pendelde per koets of rijtuig constant tussen Den Haag en Brussel.
Hij zat verder alle kwartiersvergaderingen voor en namens de dorpen kwamen in de periode van Van Gerwen de afgevaardigden naar Helmond. Schijndel stuurde meestal een ‘borgemeester’ [zorgde voor de financiële huishouding van Schijndel] naar die kwartiersvergadering, maar uit overzichten blijkt dat af en toe ook de schout van Schijndel er aan deelnam. Schijndel was binnen Peelland zoals gezegd een van de grotere plaatsen. Over de 15e eeuw zijn destijds een serie haardstedetellingen gehouden binnen Peelland en op basis daarvan schommelden toen de bevolkingsaantallen tussen de ca. 1000 en 1300 inwoners. In de Franse Tijd [1795] bleek het aantal ingezetenen al uitgegroeid te zijn tot 3116. Twee eeuwen later [1995] was een stand bereikt van 22.563 en sinds 2017 zijn we onderdeel van Meierijstad.
Oorspronkelijke publicatiedatum: 26 juni 2019 (nr. 49)
Illustratie: detail figuratieve kaart Noord-Brabant, door Hendrik Verhees, ca. 1830 (BHIC, Collectie kaarten en tekeningen, nr. 5823.)