Van 2017 tot 2024 schreef Henk Beijers als coördinator van de historische werkgroep van de Heemkundekring Schijndel de column 'Oud Nieuws' voor DeMooiSchijndelKrant. Daarin bracht hij zijn lezers op de hoogte van bijzondere feiten uit de geschiedenis van Schijndel.
Je hebt futurologen die er hun beroep van maken om in de toekomst te kijken en voorspellingen te doen, hoe anders is dat voor historici die kijken naar het verleden. Momenteel kent de Schijndelse heemkundekring een actieve historische werkgroep die haar pijlen juist richt op het Schijndelse verleden en alles wat ooit geschreven is nu ombuigt naar digitale bestanden, zodat de historische informatie bereikbaar wordt voor iedere Schijndelaar die er interesse in heeft. En die interesse is groeiende!
Op basis van mijn recent onderzoek naar het totale Schijndelse archiefbestand dat bv. aan het begin van de 19e eeuw nog beschikbaar was ten gemeentehuize en het huidige bestand, heb ik tot mijn grote teleurstelling moeten ontdekken dat er legio verdwenen archieven zijn, waarvan we nu nooit meer kunnen achterhalen wat voor boeiende informatie daar in gestaan heeft en die ons een veel helderder beeld had kunnen geven van de historische ontwikkelingen binnen Schijndel. Deze trieste constatering vraagt om nadere uitleg. Aangezien ik in deze columns gebonden ben aan maximaal 500 woorden kan ik helaas maar een heel klein tipje van de sluier oplichten, maar dat geeft in ieder geval een globale indruk van waar we definitief op misgrijpen.
Toen in 1894 de toenmalige rijksarchivaris van Noord-Brabant de Heer Bondam het Schijndels oud-archief van die dagen ging analyseren en beschrijven resulteerde dat in een klein boekje van 100 pagina’s. Hij beschreef keurig netjes alle perkamenten charters [224] over de zeer oude privileges en octrooien die door de Hertogen van Brabant en andere overheidsinstanties waren verleend aan Schijndel. In het charterbestand van het Brabants Historisch Informatie Centrum vinden we die nog wel terug.
Wat we echter kwijt zijn sinds 1814 zijn de bewaarde plakkaten, ordonnanties en resoluties of besluiten van de overheid over de hele 18e eeuw, alle grondbelastingregisters op naam van de grondeigenaren uit de 17e en 18e eeuw van de toenmalige vijf gehuchten Wijbosch, Lutteleinde, Borne, Elschot en Broekstraat. Uiterst gevoelig is het gemis aan de om de vijf jaren opgestelde 18de-eeuwse huizenlijsten van 1736-1806 wat het voor de historische werkgroep bijna onmogelijk maakt een betrouwbare reconstructie te maken van het huizenbestand over die periode. Verloren zijn ook gegaan alle dorpsrekeningen en hun bijlagen over de 17e en 18e eeuw waarin een grote varia aan lokale gebeurtenissen beschreven stonden, inclusief de declaraties van allerlei werklieden. In het kader van de kerkelijke ontwikkelingen en de armenzorg in het verleden lagen er in 1814 nog jaarlijks opgestelde armenrekeningen over de hele 17e en 18e eeuw, gedetailleerde kerkmeestersrekeningen in een ononderbroken serie over 1650-1800.
Wanneer al die stukken verdwenen zijn is moeilijk te achterhalen. Een deel ervan in ieder geval in 1944, dankzij die verwoestende granaat die neerdaalde in de archiefruimte.
Maar….niet getreurd! Met wat er wél bewaard is gebleven van ons oud archief 1530-1811, nieuw archief 1811-heden kan de historische werkgroep nog tientallen jaren vooruit en bovendien zijn er nog legio overheidsarchieven, veel notarisprotocollen, parochie-archieven en de 6732 akten van de Bossche schepenbank [1501-1793] met informatie over Schijndel en haar inwoners.
Oorspronkelijke publicatiedatum: 24 april 2019 (nr. 45)