Van 2017 tot 2024 schreef Henk Beijers als coördinator van de historische werkgroep van de Heemkundekring Schijndel de column 'Oud Nieuws' voor DeMooiSchijndelKrant. Daarin bracht hij zijn lezers op de hoogte van bijzondere feiten uit de geschiedenis van Schijndel.
Wie informatie zoekt over het vervoer in oude tijden raakt vertrouwd met termen als tol, tolverpachtingen, tolbomen, barrières bv. de Halse Barrière bij het gehucht Hal, toponiemen als Barrièreweg en Tolpad.
Op verzoek van de Bossche schepenen werd in 1741 de straatweg aangelegd tussen ’s-Hertogenbosch en Eindhoven, met de bedoeling die op termijn aan te laten sluiten op Maastricht en Luik. Een van de zijwegen van deze nieuwe straatverbinding was de nog bestaande aftakking nl. de provinciale weg die vanuit Vught bereikbaar was, Sint-Michielsgestel passeerde, vervolgens Schijndel en vandaar doorliep naar Sint-Oedenrode.
Een indrukwekkende serie tolverpachtingen geeft ons nu de mogelijkheid het aantal tolposten te inventariseren en zo lag in 1852 in Schijndel een barrière ‘bij de Mijldoren’ bekend als tolnr. 3 nabij het huis dat werd bewoond door een zekere Johannes Eikemans, gevolgd door tolnr. 4 aan ‘de Groene Kikvorsch’ tussen herberg ‘de Ploeg’ bewoond door Jan de Laat en het huis bewoond door Evert van Kasteren en ten slotte ten oosten van Schijndel passeerde men tolnr.5 bij herberg ‘de Doelen’ bewoond door een zekere Laurens Valks.
Veel interessanter is het reglement van maar liefst 28 artikelen waar o.a. sprake is van de verplichting van de tolpachters om de tolbomen van één uur na zonsondergang tot één uur voor zonsopgang via een lantaarn verlicht te houden. Uit de tarieflijst kan men aflezen wat zoal passeerde langs die tolbomen aan paarden, muilezels, runderbeesten, schapen, varkens, geiten, bokken, hondekarren, voertuigen met respectievelijk twee of vier wielen arresleeën bespannen met een paard, twee of meer rij- en voertuigen die aan elkaar waren gekoppeld, diligences variërend van 6 tot 9 personen met een al of niet overdekte bok, postwagens e.d.
En een reglement zou geen reglement zijn als er geen uitzonderingen bestonden, want vrijgesteld van tollen waren de paarden en rijtuigen van het Koninklijk Huis en die van prinsen en prinsessen, de rijtuigen van de brievenposterij, vervoerders van buitengewone poststukken mits zij een reispas konden tonen, de inspecteurs en hoofdingenieurs van rijkswaterstaat, karren met gereedschappen i.v.m. reparatie van wegen, de paarden van de Koninklijke Marechaussée en van militairen, karren of wagens met uitsluitend mest, zeep, kalk, slib, slootmodder, heideplaggen e.d.
Mocht het naar het inzicht van de Gouverneur van de provincie Noord-Brabant bij hevige vorst of zware sneeuwval te riskant zijn dat zwaar vrachtverkeer de weg flink zou beschadigen, dan kan hij besluiten het wegverkeer stil te leggen en in dat geval heeft de tolverpachter de dure plicht zich aan die maatregel te houden en komt hij overigens voor een eventuele schadevergoeding niet in beeld. Ter verzekering van de correcte naleving van de pachtvoorwaarden zullen de pachters twee gegoede borgen aanstellen.
Mocht een tolpachter komen te overlijden dan zullen de tolbomen, tolpalen, keer- en slagbomen inclusief de lantaarns overgedragen worden aan de nieuwe pachter. Dit is slechts een fractie van alle tolafspraken die door de provincie werden gemaakt. Voor meer informatie zie verder de bronvermelding.
Bron: Ordner 1 rubriek 1.13 van de Historische Werkgroep heemkamer kast 10
Oorspronkelijke publicatiedatum: 14 december 2022 (nr. 124)