Van 2017 tot 2024 schreef Henk Beijers als coördinator van de historische werkgroep van de Heemkundekring Schijndel de column 'Oud Nieuws' voor DeMooiSchijndelKrant. Daarin bracht hij zijn lezers op de hoogte van bijzondere feiten uit de geschiedenis van Schijndel.
Deze straatnaam is destijds natuurlijk niet voor niets gekozen. Deze priester heeft een veel bewogen leven achter de rug, waarover we in deze column wat nadere details openbaar zullen maken, zodat voor de Schijndelaren de achtergrond van die keuze wat helderder wordt.
Antonius van Alphen werd geboren in Boxtel op 15 mei 1748. Zoals heel veel Brabantse geestelijken ging hij studeren aan de katholieke universiteit te Leuven, waar hij op 18 augustus 1767 promoveerde en in 1774 zijn doctoraat in de theologie behaalde. Hij bleef nog even in Leuven als lector actief tot aan zijn benoeming als kapelaan te Boxtel. In 1787 volgde zijn pastoorsbenoeming te Schijndel. Drie jaren later werd hij tevens benoemd als apostolisch vicaris binnen het bisdom van ’s-Hertogenbosch. Een verantwoordelijke functie en na 1810 werd ons land ingelijfd bij het Franse keizerrijk met alle gevolgen van dien o.a. in kerkelijk opzicht.
De ellende voor vicaris Van Alphen begon op het moment dat Napoleon zijn vrouw keizerin Josephine in de steek liet en een nieuwe relatie aanging met prinses Marie-Louise van Oostenrijk. Het zou gaan om een onwettig huwelijk. Tot overmaat van ramp ging Napoleon zijn macht te buiten en legde de kerken op om aan hun gelovigen gebeden voor te schrijven voor zijn persoon en voor een voorspoedige bevalling bij zijn onwettige echtgenoot. Dat leidde tot een pertinente weigering van vicaris van Alphen die zich per definitie niet kon verenigen met die maatregelen en weigerde dit keizerlijk bevel op te volgen en bovendien dat onwettig huwelijk te accepteren.
[Erratum van de redactie: Napoleons tweede huwelijk met Marie-Louise van Oostenrijk werd als wettig erkend en was daarmee niet de reden van de weigering van vicaris Van Alphen. Zijn verzet had waarschijnlijk te maken met de excommunicatie van Napoleon door Pius VII, vanwege de inlijving van de Pauselijke Staten bij het Franse Keizerrijk in 1809. Voor de geestelijkheid verloor Napoleon daardoor erkenning als katholieke monarch.]
Een drievoudig verzoek van de commandant uit ’s-Hertogenbosch om de nieuwe situatie te accepteren negeerde hij finaal. Het trieste gevolg was dat op 14 april 1810 een groep gewapende gendarmen zich meldden bij de pastorie in Schijndel en Van Alphen in de boeien sloegen. Hij werd meegevoerd naar de Citadel in Den Bosch, bekend onder de naam ‘fort Papenbril’, en met hem ook nog de Bossche kapelaan Moors. Daar werden ze gevangen gezet. Moors had ook geweigerd de door de keizer bevolen gebeden op het altaar uit te spreken. Vanuit de Citadel werden ze beiden daags daarna al via Parijs overgebracht naar de staatsgevangenis in Vincennes.
De president van de universiteit van Leuven, de rector magnificus Antonius van Gils probeerde hartstochtelijk om te bemiddelen en bereikte in ieder geval dat het bisdom ’s-Hertogenbosch door een andere priester bediend kon worden nl. de Tilburger Franciscus Antonius de Wijs. Maar Napoleon had een tegenkandidaat in gedachten nl. de Antwerpenaar Van Camp. Die werd overigens door geen enkele priester geaccepteerd. Daarna speelde er een wirwar van ontwikkelingen. De consequentie voor Van Alphen was overplaatsing naar Antwerpen, daarna naar Mechelen en ten slotte wederom naar Antwerpen. Men wilde hem als het ware dwingen om Camp te accepteren als de nieuw benoemde bisschop. Ook dat weigerde Van Alphen pertinent!
Camp werd beschouwd als een ‘ketterbisschop’. Die presteerde het overigens om in de Sint Jan een ellenlange predicatie te houden, waarin hij keizer Napoleon verheerlijkte. Dat zette natuurlijk het nodige kwaad bloed, maar desondanks vestigde Camp zich in het bisschoppelijk paleis. Het zou nog lang duren eer de rust in het bisdom terugkeerde.
Bron: Provinciale Noordbrabantsche en ’s-Hertogenbossche courant 1922
Oorspronkelijke publicatiedatum: 19 juli 2023 (nr. 136)