’t Hemelsrijk (1484), Blockhuys (1623), Omwatert Blockhuys (1714) en vanaf 1889 meer bekend als ’t Slotje of Kasteeltje. Namen die duiden naar de plaats, thans bekend als De Weelde nabij de Schansstraat in Terheijden, waar eerstens een (waarschijnlijk) verdedigings- of verkenningswerk (een blokhuis) heeft gestaan en later een herenhuis, dat afbrandde in 1889.
Terug in de geschiedenis en de tijd laat deze plaats zich omschrijven en duiden als de oorsprong en ontstaan van het latere dorp Terheijden (Die Heiden / Ter Heyde) en omgeving.
De Spanjaarden bouwden blokhuizen
Samengevat en concluderende, op basis van vermelde bronnen, is de naam blokhuis eerder een soortnaam dan een naam gegeven aan een huis. De Spanjaarden bouwden namelijk in 1575, ten tijde van de Tachtigjarige Oorlog (1568 tot 1648), enkele blokhuizen als een soort omwalde en door grachten omgeven schans, een verdedigings- of verkenningswerk. Zo ook op bedoelde plaats nabij de Kleine Schans en de latere Schansstraat. Aannemelijk is dat dit werk door rondtrekkende vernielende en plunderende Watergeuzen in 1573, ten tijde van de Tachtigjarige Oorlog, werd vernield dan wel door anderen werd afgebroken.
Op deze alstoen ontstane locatie ontstond het herenhuis, omgeven door water en valbrug(gen), meer bekend als het Blockhuys, later Slotje of Kasteeltje. Het moet een deftig en voornaam herenhuis zijn geweest, bewoond door natabelen en andere in hoog aanzien bekende bewoners.
Tachtigjarige Oorlog
Tijdens de Tachtigjarige Oorlog en het beleg van Breda en omgeving in 1590 werd het aantal huizen in Terheijden drastisch verminderd. Of het omschreven huis daarbij hoorde is niet bekend. Dat werd onwaarschijnlijk geacht, De toenmalige bewoner bewoonde het huis evengoed comfortabel. Wellicht was het enigszins beschadigd edoch het werd alsdan steeds opgeknapt
Architectonische eisen
Zoals het herenhuis er in de 19e eeuw bijstond lijkt het in de verste verte niet op een middeleeuws huis. Mogelijkerwijs is het in de opeenvolgende jaren vaak en veel beschadigd, maar telkens hersteld of herbouwd op de middeleeuwse fundamenten. Op den duur ontstond er een geheel nieuw huis in classicistische stijl. Het dak verried het 17e-eeuwse en de ramen plus deurpartijen duiden op de 18e en vroeg 19e eeuw. Het pleisterwerk is ook toe te schrijven aan 19e-eeuwse praktijk. Het huis werd in de loop der tijden aan de architectonische eisen van de tijden aangepast.
Zoals gezegd, brandde het huis in 1889 tot de grond toe af en werd niet herbouwd. De plaats verdween onder meters dikke grond totdat na archeologisch onderzoek in 2020 de funderingsresten en andere restanten werden blootgelegd.
Bronnen
Archiefonderzoek (2014) door Henk ’t Jong van het Historisch Adviesbureau ‘t Scapreel Dordrecht
Archeologisch onderzoek (2020) door Steven Brusse, archeoloog
BN/DeStem van 3 februari 2021, auteur Caroline van Schubert