Ter herinnering aan Rosalina Zilverberg die slechts 6 maanden oud mocht worden. Lees hieronder het verhaal van Rosalina, haar vader Maurits, haar moeder Johanna, haar oom Henri, haar tante Rosetta en haar nichtje Emma. Een verhaal over twee gezinnen verweven in de dood.
Rosalina was het enige kind van Maurits Zilverberg en Johanna Zilverberg-Pagrach. Geboren midden in de Tweede Wereldoorlog op 2 oktober 1942. Zij woonden in de Peperstraat 8 in Oss.
Toen Maurits Zilverberg in 1942 zijn baan verloor, meldde hij zich in juli aan als vrijwilliger voor een werkkamp, in de veronderstelling dat zijn gezin hierdoor gespaard zou blijven. Zijn vrouw Johanna Pagrach (genaamd Jo) was zwanger en bracht begin oktober in het Sint Anna Ziekenhuis in de Begijnenstraat in Oss de baby Rosalina ter wereld. Maar Maurits heeft zijn dochtertje nooit gezien. Hij was toen al in Duitsland na de eerste grote deportatie uit Oss in augustus 1942.
Johanna (Jo) verbleef enkele weken in het ziekenhuis en keerde terug naar de Peperstraat, en ging daarna bij haar schoonzus Rosetta (Rozet) en haar baby Emma in Molenstraat 143 wonen.
Aanleg spoorlijn
Want de broer van Maurits, Henri, was in juli 1942 naar een Joods werkkamp gestuurd en net als de meeste in de werkkampen tewerkgestelde mannen kwam Henri in het weekend van 3 oktober 1942 in Westerbork aan.
Hij sliep er in een met stapelbedden ingericht slaapzaaltje van een oude barak uit de vluchtelingenperiode.
Henri werd ingedeeld bij de bouwploeg van Kamp Westerbork en werd op 20 februari 1943 met andere leden van de bouwploeg naar Kamp Vught gebracht om daar, zo was de bedoeling, te helpen bij de aanleg van de spoorlijn.
In het huis van Henri en Rosetta woonden tot 1942 ook nog 2 ongehuwde mannen in Emile Benjamin Elsbach en Abraham Emanuel Hanouwer.
Abraham (geboren in Zutphen en van beroep commies) maakte deel uit van de eerste grote deportatie uit Oss op 28 augustus 1942. Hij is op 31 augustus 1942 naar Auswitz getransporteerd en op 11 maart 1943 in Extern Kommando Fürstengrube omgebracht.
Emile Benjamin Elsbach (geboren te Oss op 12-05-1900 en van beroep ingenieur) is gevangen gezet in Mechelen tot 9 oktober 1942 en op 10 oktober getransporteerd naar Auschwitz. Op 31 maart 1943 is hij omgebracht in Extern Kommando Hajduki.
dat hier leden van de Zilverberg familie op staan.
Op 9 april 1943 werden de twee moeders met hun twee dochtertjes voor dwangarbeid weggevoerd naar kamp Vught. Op deze dag waren de laatste Joodse inwoners uit Oss vertrokken en werd Oss “Judenrein” genoemd. Daar zag Henri zijn vrouw Rosetta en zijn dochtertje Emma weer terug! En natuurlijk zijn schoonzus Jo en baby Rosalina voor het eerst. De slechte omstandigheden, waaronder ziekte veroorzaakten de dood van baby Rosalina in 17 april 1943 om 20.30 uur op de leeftijd van 6 maanden. Als doodsoorzaak wordt genoemd: Herz- und Kreislaufswäche bei Magen- und Darmkatarrh (zwakte van hart en bloedsomloop bij gastro enteritis)
Waarschijnlijk is zij het jongste Osse slachtoffer van de Holocaust.
Kindertransport
Met de zogenaamde kindertransporten van 6 en 7 juni 1943 vertrok de familie van Vught naar Westerbork.
Ze werden ondergebracht in barak 62. Het tweede verblijf op Westerbork was voor Henri maar kort. Henri werd samen met Jo op 8 juni 1943 vanuit Westerbork naar Sobibor getransporteerd. Dit was het grootste transport dat het kamp zou verlaten met meer dan 3000 personen verdeeld over 46 goederenwagons. Rosetta en baby Emma volgden op 13 juli 1943. Ze werden vervolgens in Sobibor na aankomst meteen vermoord - eerst Jo en Henri op 11 juni 1943 dan Rosetta en baby Emma op 16 juli 1943. Waarom Rosetta en baby Emma later op transport werden gezet is waarschijnlijk doordat de baby ziek was en niet op transport kon. Maurits overleefde dat jaar maar is het jaar daarop 31-03-1943 in Centraal Europa omgekomen.
Er zullen mensen zijn die beweren dat Rosalina niet vermoord is maar daar ben ik het niet mee eens. Zij hoorde niet in Vught te zijn, maar veilig opgroeiend in Oss met haar vader en moeder. Leren lachen, kruipen, lopen, praten en uiteindelijk grote zus te worden van broertjes of zusjes. Nu heeft ze waarschijnlijk in haar korte leventje alleen maar de stress en wanhoop van haar familie gezien. Dus ja, zij is vermoord door degenen die haar onder dwang naar Vught hebben gebracht!
N.B.: Er zijn van de 252 gedeporteerde Osse joden uiteindelijk maar 6 mensen terug gekeerd…
Bronnen:
- https://www.nmkampvught.nl/ontdekken/het-verhaal/vermoord-in-vught/zilverberg-rosalina/
- https://www.joodsmonument.nl/nl/page/26967/rosalina-zilverberg
- https://www.oorlogsbronnen.nl/tijdlijn/Rosalina-Zilverberg/01/50228
- https://nl.wikipedia.org/wiki/Bestand:Stolperstein_Rosalina_Zilverberg_Peperstraat_8.jpg
- https://vruger.nl/veelbelovendinoss1922/
- https://westerborkportretten.nl/westerborkportretten/henri-zilverberg
- Stilstaan bij de struikelstenen in Oss: Werkgroep Struikelstenen Oss
Zie ook:
- Rosalina Zilverberg op Joods Monument (opent in een nieuw tabblad)
- Emma Zilverberg op Joods Monument (opent in een nieuw tabblad) en op Memoire des Déportés (opent in een nieuw tabblad) (Franstalig)
