Stelen mag niet. Ook niet als het om plaggen of hout gaat om voor je gezin te zorgen. Maar om daar nu veertien dagen voor de gevangenis in te moeten is toch ook wel zwaar gestraft.
Vroeger waren materialen als plaggen, turf en hout heel belangrijk voor een (boeren)gezin. Hout en turf dienden als brandstof om het eten klaar te maken en om de huizen mee te verwarmen. Hout werd verder veel als bouwmateriaal gebruikt. Heideplaggen deed men in de potstal als strooisel. Na enige tijd werd dit mengsel van mest en plaggen gebruikt om de arme zandgrond te bemesten.
Sommige mensen hadden een eigen stuk bos, veen of heide voor plaggen, turf en hout. Velen waren echter aangewezen op stukken land van de gemeente of andere landeigenaren, waar ze volgens bepaalde regels, met een vergunning en/of tegen een vergoeding deze materialen konden halen.
Dòt Arts steelt plaggen
Theodorus Arts (1832-1912), ook wel Dòt Arts genoemd, trouwt in 1879 met Han Hoefnagel. Dòt is dan 46 jaar oud en Han nog maar 22 jaar. Ze zijn landbouwers en huren eerst een boerderij aan de Kerkhoek (nu Dorpstraat 45) in Ledeacker. Hier worden hun eerste vier kinderen geboren. In 1885 verhuizen ze naar een boerderij aan de Noordkant 28 in Sint Anthonis. Een jaar later in 1886 moet Dòt voor de rechtbank in Den Bosch verschijnen. Dòt en Han hebben dan vier jonge kinderen waaronder een babydochtertje van net zes weken oud.
Theodorus wordt beschuldigd van het feit dat hij in het Lederackersch broek onder de gemeente Oploo C.A. arglistig en ten nadeele eene partij plaggen te hebben afgehakt. De Officier van Justitie eist eene geldboete van acht gulden subsidiair drie dagen gevangenisstraf. Een getuige verklaart dat de beklaagde de heideplaggen afhakte en die met kar en paard vervoerde. En verder dat de scheidingslijn aanduidende de plaats waar plaggen mogen gestoken worden ter plaatste duidelijk en voor iedereen zichtbaar is en beklaagde die wel 20 meter overschreden had.
Theodorus geeft in zijn verweer aan dat hij het feit erkende, echter goede trouw voorwendende als minder bekend ter plaatse was. Maar de getuige vindt deze verweering onaannemelijk. De rechter verklaart Theodorus schuldig aan eenvoudige diefstal. Bij de strafmaat laat hij wel meewegen dat het nadeel geen 25 francs[1] bedraagt en noemt ook het vroegere goed gedrag van beklaagde. Theodorus krijgt een geldboete van drie guldens en daarnaast de kosten van de rechtszaak die maar liefst ƒ7,54 was.
Dòt overlijdt in 1912 en een paar jaar later brandt hun boerderij aan de Noordkant af. Op zondagochtend 30 juni 1918, de vroegmis is al even aan de gang, luidt de brandklok en de pastoor zegt: Alle mensen van de Noordkant moeten naar huis. Eén van de aanwezige Noordkanters is Han Hoefnagel, zij denkt onmiddellijk: nu zijn wij aan de beurt. En dat is inderdaad het geval. Hun boerderij is de zevende die in een paar jaar tijd in die buurt in vlammen opgaat. Han laat een nieuwe boerderij bouwen. Hier een foto van deze boerderij aan de Noordkant 28.
Johannes Arts steelt drie bomen
Johannes Arts (1841-1910) wordt geboren in Reek en vertrekt rond 1875 naar Duitsland. Hij trouwt daar op zijn 36e met de 16 jaar jongere Duitse Henriette Menke uit Wesel. Ze krijgen eerst twee kinderen in Duitsland en verhuizen in 1881 naar Mill. Johannes is hier bakker en hij moet in 1897 voor de rechtbank in Den Bosch verschijnen. Johannes en Henriette hebben op dat moment tien kinderen. Vijf daarvan zijn minder dan tien jaar oud en daarnaast hebben ze net een baby van zeven weken oud.
Johannes wordt beschuldigd van het stelen van drie bomen in Mill. De twee Rijksveldwachters Lambertus van Dijk en Adrianus van de Heij getuigen dat zij waarnamen dat beklaagde in een dennenbosch, toebehoorende aan de gemeente Mill, een groenen denneboom afkapte en huiswaarts vervoerde enzij constateerden, dat in dat bosch nog 2 denneboomen versch waren afgekapt en dat de sleepsporen liepen van de stompen naar de woning van beklaagde. Ook verklaren ze dat de beklaagde hun bekende deze 3 boomen te hebben afgekapt en weggenomen en opgaf dat hij daartoe geene vergunning had.
Tja, met de getuigenis van deze twee oplettende veldwachters die ‘gedegen recherchewerk’ hadden verricht en de bekentenis van Johannes zelf kon de rechter niet anders dan hem schuldig aan diefstal verklaren. Hij veroordeelt Johannes tot maar liefst eene gevangenisstraf van veertien dagen.
Zowel Theodorus als Johannes hadden allebei een gezin met jonge kinderen toen ze hun diefstal pleegden. Ze waren niet rijk en zullen ongetwijfeld moeite hebben gehad om de eindjes aan elkaar te knopen. Mijn vermoeden is dat zowel bij het gezin van Theodorus als Johannes de nood zo hoog was, dat zij zich genoodzaakt voelden om deze diefstallen te plegen om voor hun gezin te zorgen.
Noot
[1] Tot 1886 gold in Nederland nog de Code Pénal toegepast, die in ons land in 1811, bij de inlijving in het Franse Keizerrijk, werd ingevoerd. Daarin werd de Franse munt gebruikt.