Plantengroei bij de Oosterschelde aan Brabantse en Zeeuwse kant

Aanleiding

Een tijdje geleden tipt Ad Rooms, zelf ook schrijver met bijvoorbeeld met dit verhaal over het Heilig Hart, mij over het verhaal De Borgvlietsche duintjes, de sahara van Bergen op Zoom. Dit verscheen in 1925 in het landelijk tijdschrift “De levende natuur” van botanicus Jan Sloff, van huis uit Rotterdammer die tot zijn dood in 1979 59 jaar in Halsteren en Bergen op Zoom woonde en werkte. Links en rechts snuffelend, ontstaat het beeld van een landelijk bekende, intrigerende en moedige persoonlijkheid, waarop door opsteller later zeer verdiend wordt teruggekomen. Alvast een fraaie foto van Sloff zoals geplaatst bij een krantenartikel op 21 november 1960 met als kop “Vader van planten-burgerstand”.

Terug naar 1925. In dat jaar schrijft Sloff in hetzelfde tijdschrift twee artikelen over wierglooiingen. Ofwel plantengroei aan de zeedijken. De artikelen staan in het maandblad van 1 maart en 1 april 1925. Eerst komt Bergen op Zoom aan de beurt. De locatie van het artikel Bergen op Zoom is de Waterschans, beter bekend de 'Kop van ’t hoofd'. Kijkende naar de datum bij de foto van Sloff, is het artikel geschreven na jaren onderzoek.

Een maand later komen wierglooiingen weer aan de beurt in het nummer van 1 april 1925 van het maandblad, maar dan die bij de Koffiehoek op de zuidoostelijke punt van het eiland Tholen, hemelsbreed 4 kilometer van Bergen op Zoom. Sloff geeft in het artikel de ligging van de Koffiehoek aan met tekening.

Toelichting van Sloff voor onderzoek bij de Koffiehoek

De aanhef van het artikel: "We zagen de vorige keer iets van een typische Schelde-wierglooiing. Die, welke ik voor ditmaal op het oog heb, is nog vollediger. In Bergen op Zoom kwamen we niet verder dan de blaas wier-gordel. Dan bleven we in het slik steken. Dat is bij de glooiing voor vandaag niet het geval, als we tenminste den tijd voor ons bezoek goed kiezen. (...) Ik wil U ditmaal brengen op de zuidoost-punt van het eiland Tholen, op den hoek van Eendracht en Ooster-Schelde. (...) Visschers kennen het punt als "de Deurloo". De dijk rond de Deurloo-polder heeft daar n.l. een aanlegsteiger voor het vervoer van suikerbieten."

Overigens is leuk te vermelden de door Sloff beschreven geisoleerde ligging: “We kunnen er het gemakkelijkst heen wandelen langs den Eendrachtdijk van (stad) Tholen af (3,5 K.M.). Per fiets kunnen we langs een soms berijdbaar binnenpaadje er mogelijk iets vlugger komen.” In aanvulling op de woorden “een aanlegsteiger enzovoort”: er was naast het haventje na rond 1900 tot 1950 zelfs een weegbrug voor het wegen van suikerbieten en relevante goederen. 

Sloff verklaart de naam Koffiehoek

De verklaring geeft Sloff gaandeweg in het artikel. Het citaat uit de tekst: "Eigenaardig ziet de bodem er hier echter uit: het zand is overdekt met brokstukjes half vergaan hout in een laag, hier een paar c.M. dik. Aan de westzijde van den inham wel een paar d.M. Het zijn maar kleine fragmenten, meest niet meer dan een pink groot, en sterk afgerond. De tint ervan heeft dezen hoek zelfs zijn naam bezorgd: de Koffiehoek. Waar al dat materiaal vandaan komt, weet ik niet. Soms is er maar heel weinig, dan heeft de een of andere storm het er doen wegspoelen. Maar kort daarna is er soms weer een hele massa."

De naam Koffiehoek in de pers

In dagblad De Stem van dinsdag 28 november 1961 wordt de Koffiehoek nog genoemd. Natuurhistorici van de Nederlandse Natuurhistorische Vereniging maken namelijk door Sloff, dan inmiddels erelid van die vereniging, bij eb een tocht over de slikken bij die hoek. In de Eendrachtbode/Mededelingenblad voor het eiland Tholen van donderdag 8 juni 1972 maakt P. Jasperse in het artikel “Enige oude woonplaatsen op het eiland Tholen” op pagina 9 ook melding en beschrijving van de Koffiehoek:

"De laatstgenoemde lag daar, waar nu de tegenwoordige Eendracht uitmondt in de Oosterschelde en aansluitende tegen de Deurloopolder. Op het eind van de Deurlooweg en juist over de Deurloopolder-zeedijk ligt de zg. "koffiehoek". Hier treft men bij laag water een substantie aan, die inderdaad veel op koffiedrab gelijkt. Het blijken bij nader onderzoek restanten van verspoeld- en daarna aangespoeld veen te zijn. Vooral bij laag water is deze hoek zeer interessant vanwege het dan ontstane miniatuur kreekjesgebied."

De Koffiehoek van zout naar zoet water

Door de aanleg van de Oesterdam tussen 1979 en 1983 komt de Koffiehoek te liggen in het Zoommeer met zoet water. Voor de beeldvorming de herkenbaar hoekige Koffiehoek op een kadastrale kaart na de realisatie van de Oesterdam.

In het Zeeuwsch landbouwblad van 19 mei 1989 en in de Eendrachtbode/Mededeelingenblad voor het eiland Tholen van 27 april 1989 wordt aandacht besteed aan de proef van de inlaat van zoet water in de Deurloopolder te Tholen. De vraag is vervolgens: hoe zou Jan Sloff, die op 1 februari 1979 is overleden, hebben gedacht over die ontwikkeling? Ongetwijfeld zal hij daar bij willen zijn geweest en een mening over hebben gehad.

Andere naam voor de locatie: Deurloo’s Kaaitje

De mij bekende gewezen landbouwer Flip Verdult, die al 80 jaar aan de Oudelandsedijk richting Koffiehoek woont, kent die locatie niet anders dan Deurloo’s Kaaitje, genoemd naar de oude Deurloopolder. Overigens is zijn vader, mij ook bekend, Martien nog gezworene (medebestuurder) van die polder, aldus de melding van zijn benoeming in die functie in dagblad De Stem op zaterdag 27 september 1958.

Op de kaart van de polders tussen Tholen en Steenbergen, met gegevens over bedijkingen en de inundaties van 1747 in het verhaal van Rien Wols, wordt de Deurloo polder vermeld met herkenbaar de Koffiehoek. De aanduiding Nieuwe Haven (Rivier, zoals ook geduid op een andere kaart) is de Eendracht, nu onderdeel van het Schelde-Rijnkanaal.

De tekst van dit artikel is gepubliceerd onder een CC BY-SA 4.0-licentie. Voor de illustraties geldt de licentie die in het bijschrift is vermeld.