Uurwerkmakers Jan Sondachs en Arnoldus de Roij.
Uurwerkmaker Jan Sondachs
In 1623 komt Johan Sondachs, uurwerkmaker van beroep, voor in de archieven van de vrijheid van Sint-Oedenrode. Door de stadhouder Eijmbert van Outellair, schepenen, kerkmeesters en meerdere belangrijke personen werd aan hem verkocht een jaarlijkse ende erfelijke rente van zestien vaten rog. Jan Sondachs belooft het oirelogién, horloge of uurwerk, twaalf jaar te onderhouden en werkende te houden. Bij zekere akkoorden 21 oktober 1619 - 20 januari 1623 – 1631.
Uurwerkmaker Arnoldus de Roij
De mooie tekst uit 1715 vraagt geen uitleg.
Peter Molemakers president, Peeter van Gestel medecine docter ende Rogier van Deurse schepene der vrijheijt St. Oedenrode, quartiere van Peelandt meijerije der stadt ’s-Hertogenbosch, tuijgen ende verclaeren opden eedt int aenvang van henne respectieve ampte gedaen waer ende waerachtig te weesen dat Arnoldus de Roij meester orloijsie maker, wonende binnen de vrijheijt van Orschot.
Reparatie aan de Eerschotsekerk
Onsen oirlogiens omtrent de twintich jaeren, een jaer of twee onbegrepen min ofte meer, soo opde Eerschotse als opde sint Oedenkercke jaerlijcx voor een sekere prijs heeft onderhouden ende noch is doende in alle nootsackelijcke reparatie ende alle de nieuwe wercke die van tijt tot tijt daer aen gevallen sijn loffelijck gemaekt. Alnoch heeft den voorschreven meester gemaekt eenen vergulde wijser datter hier in Peelant soo geene te vinden is van schoonste aende oirlogie tot Eerschodt, die wel ontrent de twintich voeten aenden tooren op een andere plaets alswaer den auden heeft gestaen hooger gebracht.
Gemaakt een canie en oirren
Item heeft de vooscreven meester gemact een nieuwe Canie[1] in de groote klock int jaer seventien hondert twalf. Welcke klock omtrent is swaer tusschen de [dit gedeelte is niet ingevuld] duisent pont. Welcke klock daer het minste niet mede is gehinderd en tot de huijdigen deesen dage toe is gaende van resonantie als andersints, al soowel als met de aude canie hadden gedaen ende hebben verschijde meesters besien offer canis waer om een nieuwe cani inde voorscreven klock te maken, maer niemant heeft het werck sigh selve derven onderwenden [durven aan te gaan] dan alleen de voorscreven meester de Roij.
Oock vans gelijcke vier oirren[2] die aende Sint Oeden klock on stucken waeren loffelijck gemaeckt al ofte niet on stucke waere geweest ende daer mede weer luijdende als van te vooren is geweest.
Noten
[1] Canie: het klepeloog in de klok. Omdat deze van ijzer was, sleet die nogal zowel door de beweging van de klepel als ten gevolge van roestvorming. Dit werd vervangen door de klok te doorboren en er een nieuw oog in te schroeven.
[2] Oirren: vermoedelijk de kroonarmen waar men de klok aan de luidbalk hangt. Omdat de kroon de krachten van het heen en weer bewegen moet opvangen, was ook dit onderdeel kwetsbaar. De vervanging van afgebroken kroonarmen gebeurde meestal door de klok aan de bovenkant te doorboren en met ijzeren draadeinde aan de luidbalk vast te maken. Vriendelijke mededeling in 2008 door Rainer Schütte, conservator van het Nationaal- en Natuurmuseum te Asten.
Bronnen
Brabant Historisch Informatie Centrum
Zwart/wit tekeningen: Brabant-Collectie Tilburg University
Gekleurde afbeelding: geaquarelleerde kaart, vermoedelijke maker Jannen Roelof Geleas. Hij stelde zich de stad ‘s-Hertogenbosch voor zoals hij dat zou zien wanneer hij als een vogel zou komen aanvliegen. De kaart is van omstreeks 1600.
