Soms kan een klein stapeltje brieven een grote gebeurtenis in de geschiedenis onthullen. Niets vermoedend ontvingen we een aantal brieven geschreven door een oud-gijzelaar die in het kleinseminarie Beekvliet in Sint-Michielsgestel geïnterneerd had gezeten. De meeste brieven waren geschreven in de jaren 30. Een mooi inkijkje in het leven van een jongeman. De reeks eindigde in 1942, abrupt, want op 15 augustus 1942 werd de schrijver gefusilleerd. Zijn naam was Robert Baelde.
Baelde (1907-1942) hield zich als maatschappelijk werker bezig met het dichten van de kloof tussen de intellectuele en de ‘gewone’ mens. Hij was aanhanger van het personalisme, waarin niet het individu of eigenbelang voorop gesteld wordt, maar de mens in verbondenheid met zichzelf, anderen en God. Waarom Baelde werd geïnterneerd wordt uit de brieven niet duidelijk. Vermoedelijk hield het verband met zijn gedachtengoed en zijn rol binnen de Nederlandse Unie, die eind 1941 door de Duitse bezetter ontbonden werd.
Kamp Beekvliet
Twee van de brieven (opent in een nieuw tabblad) schreef Baelde tijdens zijn internering. De eerste brief is van 10 augustus 1942 en gericht aan zijn studiegenoot Adolph Frederik Kamp (1905-1987)[1]. De brief geeft een bijzonder beeld van het leven in het kamp. “Zoo juist heeft ZExc. de Wilde met een gloedvolle rede den prijs uitgereikt van den voetbalwedstrijd Tweede Kamer – Pers, door tactvol ingrijpen van de roode voorhoede (v.d. Goes v. Naters, Suurhoff, Brugmans) en door majestueus backspel van Joekes door de eerste met 3-1 gewonnen. (…) Deze feestvreugde geeft uitteraard geen volledig beeld van de stemming hier op ’t oogenblik, maar ik heb dit volksvermaak toch geen oogenblik als minder “passend” gevoeld.”
(bron: Nationaal Archief / Spaarnestad Onderwerpen,
nr. 31019_016 (opent in een nieuw tabblad))
Verder schrijft Baelde in deze brief, en ook in de brief van 11 augustus aan Wim[2], dat er op dat moment ten opzicht van de “ernstiger situatie der laatste dagen” sprake is van “beheerschte rust en een niet-pessimistische beoordeling der perspectieven”. Hoe wrang is het om te weten dat Baelde nog geen vier dagen later gefusilleerd zal worden. Deze fusillade was een represaille naar aanleiding van een aanslag in Rotterdam op een trein met Duitse verlofgangers. De daders kregen een week om zich te melden. Toen zij dit niet deden, werden vijf gijzelaars op landgoed Gorp en Roovert gefusilleerd.
Drie van hen, Willem Ruys, Christoffel Bennekers en Robert Baelde, kwamen uit Rotterdam. Ruys (1894-1942) was directeur van de Rotterdamsche Lloyd, Bennekers (1894-1942) hoofdinspecteur van de politie. De andere twee waren Otto Ernst Gelder, graaf van Limburg Stirum, en Alexander, baron van Schimmelpenninck van der Oije. Robert Baelde lijkt niet in dit rijtje te passen. Hij was geen directeur, geen hoofdinspecteur, hij had geen adellijke titel. Waarom juist hij gekozen is, is dan ook niet duidelijk.
Ook zijn echtgenote Petronella Johanna Elisabeth (Betty) Tideman was actief als sociaal werker. Uit de brieven blijkt dat Kamp contact met haar onderhield en dat zij op dat moment nog op vrije voeten was. “Betty is kranig; dat is een formidabele steun,” schrijft Baelde. Later werd zij afgevoerd naar Duitsland en stierf ze uiteindelijk één maand voor de bevrijding in april 1945 in vrouwenconcentratiekamp Ravensbrück. Allebei kregen zij een plekje op de Erelijst van Gevallenen.
collectie BHIC, nr. PNB001024684)
Zijn gedachtengoed leeft voort
In het Gedenkboek Gijzelaarskamp Beekvliet lezen we over Baelde dat “hij is heengegaan, ongebroken, beheerst, fier. Een van de kinderen Gods, die weten van een vrijheid, sterker dan ketenen, van een leven, machtiger dan de dood. En hij heeft geloofd in de toekomst van zijn volk…” Gelukkig leeft zijn gedachtengoed voort. Dit gedachtengoed lees je in zijn brieven, maar kun je ook ontdekken in het boekje Robert Baelde herdacht (opent in een nieuw tabblad) dat in 1947 is verschenen en naast eerbetonen van anderen ook een aantal stukken van Baelde’s eigen hand bevat.
[1] Dolph Kamp is van 1935 tot 1942 burgemeester van Texel geweest.
[2] Helaas is onbekend wie deze persoon is.
Bronnen
Robert Baelde herdacht, 1947
M. de Keizer, De gijzelaars van Sint Michielsgestel; een elite-beraad in oorlogstijd, 1979
B. Schaafsma, Over Robert Baelde, levensvervulling in plaats van levensvulling, in Motief, maandblad voor antroposofie, nummer 140, mei 2010
W. Schermerhorn, Gedenkboek gijzelaarskamp Beekvliet St. Michielsgestel, 1946
Lees ook: De moord op vijf gijzelaars
BHIC, 766 Oud-Gijzelaars, Robert Baelde
De tekst van dit artikel is gepubliceerd onder een CC BY-SA 4.0-licentie. Voor de illustraties geldt de licentie die in het bijschrift is vermeld.
