Het was eind achttiende eeuw gebruikelijk dat er na de verkoop van een huis of ander onroerend goed een inspectie plaats vond door de schepenen om eventuele gebreken aan het aangekochte onroerend goed vast te stellen. Daartoe huurden ze deskundigen in die met hen de inspectie uitvoerden. De uitkomst van de inspectie werd vastgelegd in een akte meestal ondertekend door de secretaris van de schepenbank. We lezen over ingezakte dakspanten, muren die op instorten staan en levensgevaarlijke situaties.
De koper kreeg de opdracht tot herstel van de vastgestelde gebreken over te gaan en een nauwkeurige boekhouding bij te houden van de gemaakte kosten voor materialen en arbeidsloon. In de periode 1787 – 1800 werden in de gemeente Lithoijen opmerkelijk wel tien van dergelijke inspecties uitgevoerd. Opvallend is dat de het aangekochte onroerend goed vaak in een zeer slechte staat verkeerd. Vooral de daken en gevels verkeren in een vervallen staat. Ter illustratie de inspecties in de jaren 1787-1800:
20 mei 1787
Het huis van Anton Coppelaars. Coppelaars heeft dit huis gekocht op 3 mei 1787 gekocht van Dirk de Groot. Als expert hebben de schepenen Jan Liefkens bereid gevonden. Hij is meester-timmerman te Lithoijen. Zijn bevindingen zijn dat zowel voor- en achterzijde als het dak van het huis in een zeer bouwvallige staat verkeren. Ook de schoorsteen staat op omvallen. De toestand van het huis is zo dramatisch dat uit te voeren reparaties niet nader kunnen worden gespecificeerd.
11 september 1787
Het huis van Gijsbert van Mil. Van Mil heeft dit huis gekocht van de erfgenamen van Wouter Smits. Wederom wordt als deskundige Jan Liefkens uitgenodigd. Zijn bevindingen zijn dat de gevel aan de zuidzijde van het huis staat op omvallen en moet worden gestut, dat de vensters en het glas moeten worden vervangen, dat de gevel aan de noordzijde moet worden vervangen, dat het dak moet worden vernieuwd, want het riet is bedorven, en dat de schoorsteen moet worden gerepareerd.
13 mei 1791
Het huis van Peter van Deesd. De woning van Peter van Deesd ligt aan de Akkeren. Hij heeft de woning op 10 augustus 1790 gekocht van Wouter Jacob Smits. Schepenen hebben Peter van Hoorn, meesterdekker, verzocht als deskundige de inspectie mede uit te voeren. Hun bevindingen zijn dat het dak aan de noordzijde moet worden vernieuwd op een hoekje na, dat het dak aan de zuidzijde reparatie verlangt op een groot aantal plekken ter voorkoming van lekkage, en dat de planken van de zolder aan het rotten zijn en moeten worden vervangen.
3 mei 1793
Het huis van Jacob van Gemert. Hij heeft dit huis op 15 november 1793 gekocht van Geert van Zeeland en Jan Liefkens. Het huis verkeert in een erbarmelijke staat en om ongelukken te voorkomen moeten er nodig reparaties worden uitgevoerd. Zo zijn de keuken en de zolder geheel versleten zijn, staat het houtbeschot naast de gang op instorten, is de muur bij de schoorsteen weggehaald en moet worden herbouwd, is de schoorsteen brandgevaarlijk is en moet grotendeels worden vervangen, verkeert het gehele dak van het huis in een vervallen staat en moet van nieuwe daklatten worden voorzien, en tenslotte zijn alle deuren en ramen aan de zijkant, binnenwanden, en achterdeur en dorpels aan vervanging toe.
6 januari 1794
Een omvangrijk perceel ter grootte van 6 morgen en 3 hont, gelegen op de Klooster Kamp te LIthoijen. Het perceel is in het bezit van Maria Anna van Meuwen, de weduwe van Hieronymus Maximiliaan van der Borgh, inwoner van Groot-Lith. Zij heeft het gekocht van Nicolaas van Schaadenburg, wonend te Schijndel, op 9 december 1793. De inspectie is gericht op de afscheidingen, sloten en omheiningen op het perceel. Schepenen komen tot de volgende conclusies:
- De sloot aan de kant van Lith is zo vervallen dat het vee er niet langer door wordt tegengehouden. De sloot moet opnieuw worden uitgegraven tot een diepte van 4 voet en een breedte van 8 voet;
- De gehele sloot tussen de middelste en achterste Klooster Kamp en de omheiningen verkeren in een vervallen staat en moeten in hun oorspronkelijke staat worden teruggebracht;
- De halve sloot, die haar land scheidt van het land van Leonard Sweldens vormt niet de juiste grens tussen beide percelen en moet worden verlegd en voorts uitgediept en verbreed;
- De halve sloot die de grens vormt met het land van juffrouw Johanna Pijl is slecht onderhouden en moet in zijn oorspronkelijke staat worden teruggebracht, uitgediept en verbreed;
- Dit geldt ook voor de gehele sloot tussen de voorste en de middelste Klooster Kamp en de halve sloot die de grens vormt met een perceel van de armentafel van Lith;
- Het houtgewas aan de west- en oostzijde is volledig verwaarloosd en moet opnieuw worden aangeplant met Elzen of Platanen.
20 april 1796
Het huis van Roelof Dirk Roelofs. Het huis is gelegen aan de Akkers te LIthoijen. Roelofs heeft dit huis op 3 maart 1796 gekocht van Hendrina Essing, de weduwe van Huibert Lievias, en van Hendrinas schoonzoon Aart van Soest. Voor de inspectie hebben de schepenen Francis van Teeffelen, meester-metselaar te Oijen, en Adriaan van den Bogaart, meester-timmerman te Teeffelen, ingehuurd. Zij stellen een aantal serieuze gebreken vast, namelijk dat de dakspanten gedeeltelijk zijn ingezakt, dat de keuken op instorten staat zodat slechts de schoorsteen en ook de drie achterste gebinten kunnen blijven staan en dat de gevels van het huis onbetrouwbaar zijn en vernieuwd moeten worden.
6 mei 1796
Het huis van Laurent Akkermans. Het ligt te Lithoijen op de Kleine Eng. Akkermans heeft het huis op 15 februari 1796 gekocht van Maria Janse Baijens, de weduwe van Claas Janse de Groot, en haar kinderen. Schepenen hebben Adriaan van den Bogaart, meester-timmerman te Teeffelen, en Antonius van de Wijk, meester-metselaar te Lith, als deskundigen ingehuurd. Hun bevindingen zijn de volgende: de kelder ligt helemaal open; het planken beschot bij de keuken is totaal versleten; deuren moeten worden vervangen; de schoorsteen staat op instorten; veel metselwerk moet worden hersteld; de bedstedes in keuken en kamer zijn goeddeels versleten.
1 mei 1798
Het huis van Meeuwis Adriaans. Adriaans heeft dit huis gekocht van Allegonda Hendrickx van Lent op 16 oktober 1797. Het huis vertoont de nodige gebreken die de koper gerapporteerd wil zien. De schepenen hebben de meestertimmerman Anthonij Liefkens gevraagd met hen de inspectie uit te voeren. Hij stelt 4 gebreken vast aan de woning die reparatie behoeven: (1) de betimmering van de afhang aan de westzijde van het huis is in zeer vervallen staat en moet worden vervangen; (2) de betimmering van de afhang aan de oostzijde is in een zelfde bouwvallige staat; (3) twee gordingen van zo’n 46 voet lang boven tegen de kap moeten worden aangebracht ter stutting van de woning; (4) het dak van het voor- en achterhuis is goeddeels versleten en vertoont lekkages.
27 augustus 1798
Een sloot van Anton Vesters, wonend te Teeffelen. De sloot vormt de scheiding tussen twee percelen, het perceel aan de ene zijde is van Theo van Teeffelen en wordt gepacht door Anton Vesters, en het perceel aan de andere zijde is van de weduwe van Hendrik Ruijs en van Maria Hendrik van Rooij. Schepenen stellen vast dat de sloot niet afdoende als scheiding functioneert , want het vee kan van de ene kant van de sloot naar de andere kant en weidt dus aan beide kanten.
10 november 1800
Het huis van Antoon Willem van Hoorn. Het huis ligt te Lithoijen op het Steegeind en is door Van Hoorn in januari 1800 gekocht van Jan Govers. Het huis behoeft de nodige reparaties onder andere aan het dak. Twee schepenen voeren de inspectie uit, bijgestaan door Peter Liefkens, timmerman, en Hendrik van Hoorn, dakdekker. Door de storm die recent heeft gewoed is een gedeelte van het dak op het zuidwesten er afgewaaid, waardoor waterschade aan het huis is ontstaan. Tevens behoeven de buitenmuren aan de zuid- en noordkant vervanging. Het gebinte van het dak moet worden vervangen en enige buitendeuren.
De tekst van dit artikel is gepubliceerd onder een CC BY-SA 4.0-licentie. Voor de illustraties geldt de licentie die in het bijschrift is vermeld.