Begin 1900 stond Noord-Brabant vanwege zijn bloeiende sigarenindustrie wel bekend als het 'Cuba van West-Europa'. Ook in Bergen op Zoom verschijnen in deze periode dan verschillende sigarenmakers.
In het hoofdstuk 'Sigaren' in het boek Bergen op stoom wordt door Toon Franken geschreven over de sigarenfabrikanten te Bergen op Zoom. Hij schrijft dat de fabriek van de gebroeders De Werd na het overlijden van de laatste broer in november 1919 wordt voortgezet onder de naam Jovideba. Mogelijk als gevolg van de staatssteun aan de sigarenindustrie, neemt de Dordtse sigarenfabrikant Johannes Andreas van den Beemt de fabriek van De Werd over en houdt deze nog tot 1935 in bedrijf. [1]
Met instemming van Toon Franken en mede door kleinzoon Han van de sigarenfabrikant Johannes van den Beemt en collega-onderzoeker Hans Jordans van de website Hajocollectie krijgt deze passage in het boek nog wat toelichting.
De merknaam en de afbeelding op het sigarenbandje
De merknaam van de sigaren van Johannes van den Beemt is JOVIDEBA. Een merknaam gevormd met de letters van zijn eigen naam: J.v.d.B. Reeds in het Rotterdamsch nieuwsblad van 22 februari 1915 wordt het merk genoemd. Volgens de Nieuwe Haarlemsche courant van 5 april 1919 is er zelfs een magazijn met die naam. Dus ook die naam wordt op de sierlijke sigarenbandjes gedrukt.
Maar dan de inheemse Amerikaan ('Indiaan' in het toenmalige taalgebruik) op het bandje. Mogelijk kent deze de volgende herkomst. Hij lijkt heel sterk op het personage in een advertentie in De Sigarenwinkelier van 2 december 1918 voor L.H. Hoelen, gepubliceerd op tabakshistorie.nl, maar dan in spiegelbeeld.
Hoelen was een stoomtabakskerverij met een sigarenmagazijn in Arnhem. Echter, deze stoomtabakskerverij gaat ter ziele, blijkens de Arnhemsche courant van 15 augustus 1932. Het bedrijf komt dan voor in de rubriek Handelsregister onder Opheffingen. Maar mogelijk heeft ook dit bedrijf het logo weer van elders overgenomen en wel uit Amerika. Op de website Worthpoint staat namelijk dit sigarenblikje tegen met het bijschrift “1910s native American "Indian" cigar tobacco tin”. Het blikje zou zomaar van American Gold Tabacco kunnen zijn.
Het moet overigens gezegd worden dat inheemse Amerikanen doorgaans stereotypisch worden afgebeeld, zodat ze snel op elkaar lijken.
Terug naar het bedrijf van sigarenfabrikant Johannes
Voor de verhuizing naar Bergen op Zoom staat de fabriek in Dordrecht en er wordt met wervende tekst een vertegenwoordiger in Amsterdam gevraagd, aldus De Telegraaf van 17 februari 1920.
Frappant is de advertentie van sigarenmagazijn C. v. d. Beemt in Dordrecht. Geadverteerd wordt in het Jaarboekje van de "Bond van Nederlandsche Onderwijzers", 1920-1921. De tekst in die advertentie is ook aanstekelijk: “JOVIDEBA sigaren voldoen aan de hoogste eisen. Indien u nog geen proef genomen hebt, doe het dan spoedig U zult tevreden zijn.” Iets wat nu niet meer kan. De fabriek komt naar Bergen op Zoom, aldus dagblad De Grondwet op 18 maart 1922.
Maar de sigarenfabrikant biedt ook werkgelegenheid voor de lokale mensen. In onderstaande advertentie in dagblad De Zoom op 6 juni 1922 wordt personeel gevraagd.
Zou het dan toch, aldus de informatie van kleinzoon Han, wegens de Bergse werkloosheid zijn waarom opa Jan naar Bergen op Zoom is gelokt en niet zozeer de subsidieregeling als bedoeld in het boek Bergen op Zoom? Of zijn beide opties aan de orde?
Nog een aansprekende advertentie in de dagblad De Zoom op 14 april 1923.
Johannes en de postduiven(sport)
Johannes heeft een hart voor postduiven, zo blijkt uit een melding in dagblad De Zoom op donderdag 12 juli 1923. Op zijn fabriek is een postduif opgevangen.
Dat Johannes wat heeft met de duivensport blijkt uit het volgende. Dagblad De Zoom van vrijdag 15 mei 1925 meldt onder de kop “DUIVENSPORT. Mooi aanbod voor Duivenverenigingen”, dat Johannes een kist fijne sigaren geheel kosteloos disponibel stelt om in de vereniging als wedstrijdprijs te vervliegen.
Het einde van het bedrijf
Het einde van het bedrijf wordt mede vermeld in de Provinciale Noordbrabantsche en 's Hertogenbossche courant van 15 juni 1935. Daaraan is voorafgegaan de verkoop van de inventaris van de sigarenfabriek op maandag 29 april 1935, die is aangekondigd in dagblad De Avondster van zaterdag 27 april 1935. Alsmede de in een latere editie van dagblad De Zoom aangekondigde verkoop op donderdag 23 mei 1935 van “Een op gunstige stand gelegen pand, waarin uitgeoefend geweest een sigarenfabriek, met groot open terrein”. De advertentie vermeldt ook de geschiktheid voor velerlei doeleinden, onder andere het gemakkelijk inrichten voor automobielwerkplaatsen met garages.
In de Bredasche courant van 18 maart 1936 wordt het einde van bedrijf gemeld in de rubriek Handelsregister onder Opheffingen:
Meerdere sigarenfabriekjes in Bergen op Zoom
Genoemde onderzoekscollega Hans Jordans wijst er op dat in Bergen op Zoom meerdere sigarenfabriekjes waren dan vermeld in het boek Bergen op stoom. Leuk is dan ook als voorbeeld te vermelden het sigarenmerk BOB, welke letters overigens nu een heel andere betekenis hebben. Een merk dat in een advertentie in dagblad De Zoom op 5 mei 1912 door fabrikant Proost, gevestigd op de Dubbelstraat, wordt aangeprezen.
Noot
[1] W. Heijbroek e.a., Bergen op Stoom. Productiebedrijven in de gemeente Bergen op Zoom van 1800 tot 1950 (Bergen op Zoom, 2009)
Lees meer over de Brabantse sigarenindustrie op In Brabant staat een huis.
