Eeuwenoude Rooise geschiedenis is het watertje aan het Leerlooierspad gelegen tussen het Kerkhof en de Markt. In ouden tijden genaamd Scoelwiel later veranderde de naam in Schoolwiel en Scolasterwiel. Een overblijfsel van verschillende oude grachten en overgebleven armen van de Dommel.
Adellijk leengoed
De Schoolwiel met zijn visrechten behoorden voor 1650 toe aan het adellijk leengoed ‘Ten Hout’. In de veertiende eeuw stond het leengoed in de omgeving van de Houtsestraat en behoorde het tot een van de belangrijkste goederen van de hertog van Brabant.
Bosch’ Protocol
In het Bosch’ Protocol van 23 maart 1400 lezen we in een transcriptie van S.J.M.M. Ketelaars, dat Aleijdis dochter van wijlen Henricus van den Zande aan haar dochter Sophia weduwe van Lambertus genaamd Costkenszoon overdroeg haar vruchtgebruik in een hofstad, onder de vrijheid van Sint-Oedenrode. De hofstad was gelegen tussen Andreas genaamd die Clercke enerzijds en Emondus zoon van wijle Johannes van Ghemert van Zonne en Henricus Barbier anderzijds, strekkend vanaf de gemene weg achterwaarts tot aan het wiel genaamd Scoelwiel.
Visrechten
Peter Janszoon van Heessel, ook een van de leenmannen van ‘Ten Hout’, komt in de archieven rond 1635 voor als rechthebbende van de visrechten genaamd ‘Die Vrede’. De rechten betroffen de visserij op de ‘Peggenwiel’, het water ‘die Vrede’, dat van de Peggenwiel naar de Schoolwiel liep, en vandaar tot aan de brug bij de watermolen.
In 1657 is er een erfdeling tussen Evert, de zoon van wijlen Peeter Janss van Heessel, en andere erfgenamen. Dan is er sprake van een groot huijs genaamd het Hert en het huis genaamd de Spijker beiden stonden aan de straat, strekkende vanden schoolwiel tot aan marktveld.
Ook was er sprake van twee visserijen, de een genoemd de Schoolwiel en de andere de Peggenwiel, gelegen achter de tuinen van de ‘Oude Vrijheid’.
Huis en tuin
Bij elk huis dat door de eeuwen verkocht werd en met zijn tuin aan de Schoolwiel stond werd vermeld dat het te verkopen pand met een zijde aan de Markt of gemeenschappelijke weg stond en met de ander zijde aan de Schoolwiel.
De Stinkhoek
Rond 1800 kwam de Schoolwiel in handen van de familie Van der Hagen, met zijn leerlooierijen en later de fabriek waarin de bereiding van melk tot boter plaatsvond.
De afval van de leerlooierij werd achter de huizen en tuinen in de grachten en Schoolwiel geloosd. In de volksmond werd het daar dan ook de Stinkhoek genoemd. De gezondheidscommissie te Veghel oordeelde in 1914 dat bij stilstaand water veel slecht riekende dampen werden verspreid en gaf het advies om te zorgen voor een beter afvoer van afvalstoffen.
In andere handen
Later komt de Schoolwiel in handen van de N. V. ‘Oda’, staalwerk en ovenbouw voorheen H. J. van de Kamp en rond 1958 is de Gemeente St. Oedenrode eigenaar en is de Schoolwiel nog altijd een van de mooiste plekjes van Sint-Oedenrode.
Bronnen
BHIC Jan Fr. van de Weijer 1782
BP 1182 p 034v 10 di 23-03-1400
W. Heesters in Heemschild (1975), afl. 3, p. 43-48
Ad van Esch in Heemschild (2012), afl. 3, p. 89-96
W. Koomans in Heemschild (1997), afl. 2, p. 25-33