Op dinsdag 3 september 2024 verschijnt in het Brabants Nieuwsblad een artikel met de kop “Die hanenkop doe je niet zomaar, echt een kunstwerk”. Het werk betreft het terugbrengen van een verdwenen aansprekende muurschildering met de toen alom bekende reclame van P. Sluis dierenvoeders in het centrum van Bergen op Zoom.
Erfgoedspecialist Tom van Eekelen vroeg de kunstenaars Mart Franken en Tom Goosen het werk uit te voeren. Het verzoek levert een puike herinnering op.
De fraaie reclame van Sluis staat schrijver al decennia in zijn geheugen gegrift. Zo stond er op een schuur aan de Fort Pinsenweg te Halsteren een windwijzer in de vorm van de S met hanenkop.
De Sluis-reclame kwam schrijver ook tegen op een foto net na de bevrijding van Bergen op Zoom op 27 oktober 1944. In dit verhaal is op de foto met personen op een Canadees voertuig onder de naam Hopmans vaag de naam Sluis te lezen. Op de website van de historische kring Driemond staat een witte email variant (opent in een nieuw tabblad) van voormelde reclame met rode en blauwe letters. En jaren heeft schrijver en passant dit email bord zien hangen op een nu door bebouwing en bomengroei verscholen plek in Bergen op Zoom. Een email bord van 3 meter bij 1 meter.
In Lepelstraat had winkelier Piet Luijks indertijd met reclame voor Sluis op zijn Chevrolet (zie De auto van m'n opa bij het Brabantse kenteken N-32969 (opent in een nieuw tabblad)).
De eerste hanenkop van P. Sluis
De voederwinkel, fabriek, dateert uit 1823. In 1890 komt P. Sluis in de zaak. Hij brengt de zaak tot floreren en, mede door veel reclame, wordt de zaak zelfs een grote fabriek. Alhoewel hij eerder adverteert, verschijnt in Het Nieuws van den Dag : Kleine Courant van 13 november 1898 deze advertentie. Een afbeelding van een dalende zwaluw, lijkt de schrijver.
In Het Nederlandsche Dagblad van 11 mei 1899 verschijnt een advertentie met fraaie afbeelding, een haan met een toom kippen en eieren. Opvallend is de reeds aanwezige hanenkop.
P. Sluis verkoopt ook in Bergen op Zoom
van der Aa, later persfotograaf, † 6 november 1952)
De zaken gaan goed en De Standaard van 21 december 1899 vermeldt de depothouders, waaronder G. Stoop-Melsen in Bergen op Zoom. De dichtstbijzijnde depots zijn Dordrecht, Goes en Tilburg. Ook in 1907 is G. Stoop Melsen nog depothouder. De depothouder is van beroep broodbakker, veevoederverkoper, op het adres Steenbergsestraat 28, aldus winkelonderzoeker Hans Jordans. In het eerder vermeld artikel in BN De Stem van 3 september 2024 staat dat de teruggebrachte muurschildering van 1938 tot 1953 op die plek aanwezig was. Dit is, aldus Hans Jordans, de zijkant van de winkel van P. van Mansfeld, die grutterswaar verkocht. Ook levert Hans een foto aan uit ongeveer 1925 met de winkel van Van Mansfeld. De zijmuur is de zelfde als waarop de P. Sluis reclame stond en nu weer staat, maar dan staan er twee andere reclameschilderingen op. Helaas is op de schildering met boer en kippen de naam van het bedrijf niet te lezen.
De hanenkop en toom kippen verdwijnen
De tekening met de hanenkop wordt nog gebruikt in De Morgenpost van 10 en 24 augustus 1903, maar staat niet bij de advertentie in De Nederlander op eveneens 10 augustus 1903. Ook 1904 in De Morgenpost, later De Telegraaf de tekening, andere kranten niet. Eind juni 1907 verdwijnt de tekening uit De Telegraaf.
In De Maasbode en De Standaard van 23 april 1921 – veertien jaar later - staat deze tekening met kuikens.
Advertenties in kranten in juni en augustus 1922 kennen geen afbeelding.
De hanenkop weer terug
26 okt. 1922
Maar dan een advertentie in De Standaard op 14 oktober 1922: een advertentie met de nu nog steeds bekende hanenkop. En van 26 oktober 1922 met de aankondiging van de komst van een jubileumkalender voor 1923.
Op 26 oktober 1922 meldt het Dagblad van Noord Brabant ook de komst van een jubileumkalender 1923 met een oplage van 150.000 stuks. Medewerkers aan de kalender zijn deskundigen van de N.V. P. Sluis, G. Muijs, C.van Gink, firma De Jong & Co en papierfabriek Van Gelder. C. van Gink is hoofdredacteur van Avicultura en verzorgt diverse kleurtekeningen. Een andere krant meldt elk kalenderblad geeft aan de voorzijde een maand en twee illustraties in kleuren van de meest bekende hoenderrassen weer.
De heer Van Gink van Avicultura wordt reeds vermeld in het Eindhovensch Dagblad van 24 maart 1922. Hij is meester in het hoenders goed in kleuren te kunnen tekenen.
Lees ook dit artikel over de Van Gink-collectie
Twijfels over informatie met betrekking tot ontwerper van de hanenkop
Het vorenstaande doet bij de schrijver twijfels ontstaan over een artikel op Ut Deevers Archief (opent in een nieuw tabblad). Hierin wordt als ontwerper van de hanenkop genoemd kunstenaar Tjeerd Bottema, die geboren is op 6 februari 1884 en tussen 1898 en 1902 aan de kweekschool in Maastricht vertoeft. In meerdere bronnen over hem wordt gemeld dat hij de ontwerper is van de bekende reclame R.V.S., man met vrouw en hondje onder een paraplu, maar niet de P. Sluis hanenkop. Dus de hanekop van 1899 lijkt schrijver niet van Bottema te zijn. Dat hij de hanekop van 1922, lees verderop, ontwerpt lijkt schrijver ook onwaarschijnlijk.
In dat jaar is tekenaar C. van Gink volop aan het tekenen voor de jubileumkalender in 1923 100 jaar P. Sluis. Bij de ontwerpers van de kalender wordt zijn naam niet genoemd. En op deze website (opent in een nieuw tabblad) wordt hij bij het bekende gele reclamebord met hanenkop vermeld als Maker, ontwerper/artdirector: P. Sluis (Weesperkarspel)
De S met hanenkop in gebruik
De welbekende hanekop op de S van Sluis komt, met Delpher kranten als bron, in gebruik in oktober 1922, wanneer volop wordt gewerkt aan de kalender met tekeningen voor het 100-jarig jubileum in 1923.
De kalender wordt een boekje
Het succes van de kalender brengt P. Sluis ertoe in het voorjaar 1924 het boekje “Succesvol kippenhouden” uit te geven. In de dagbladen worden hieraan vele artikelen gewijd en aandacht gegeven. Zo schrijft De Grondwet
op 9 februari 1924 : “SUCCESVOL KIPPENHOUDEN. Ter gelegenheid van haar 100-jarig bestaan heeft de fa. P. Sluis een magnifieke handleiding voor kippenhouders uitgegeven.” Gelukkig heeft Delpher het boekje op de website staan (opent in een nieuw tabblad) onder de rubriek Boeken.
Dat het boekje aanslaat blijkt uit een advertentie in dezelfde krant op 8 maart 1924. De advertientie kopt EVEN GEDULD S.V.P! met de mededeling: de tweede 50.000 boekjes komen half maart.
En dan de vraag aan de hand van tekeningen in het boekwerkje: welke kop siert de S van Sluis? Die van de Zilver Braekels of die van de Witte Leghorns?
Andere reclamevormen
P. Sluis (Den Bosch, Hinthamerstraat)
Tot slot: voor reclame beperkt P. Sluis zich niet tot advertenties, boekjes, muurschilderingen, windwijzers, email borden. In 1930 wordt ook een film voor reclame aangewend. Dit blijkt uit De Graafschap-bode op 10 januari 1930 met de aankondiging van een filmavond in de Achterhoek. De betreffende advertentie kopt: Sluis met hanenkop en daaronder pluimveefilm.
Sander Smit is fokker van Hollandse Hoenders - waarmee hij deelneemt aan tentoonstellingen - en lid van de E(erste) W(ouwse)S(portfokkers) V(ereniging) De Eendracht (opent in een nieuw tabblad), een kleindiervereniging in West-Brabant. Hij herinnert zich uit zijn Amsterdamse tijd nog een dubbelzijdig uithangbord met licht, de gemaakte foto’s is hij helaas kwijt. En op zijn zolder hangt nog een papieren zak met P. Sluis reclame. Hierin zat 50 kilogram kippenvoeder.
CC BY-NC-ND 4.0)