In deze tijd is het vanzelf sprekend dat als je koud of warm water nodig hebt de mengkraan opendraait en je zoveel water krijgt als je wilt.
Dat was vroeger anders. Je had geluk als je thuis een waterput had waar je emmer voor emmer uit kon putten of pompen. Dit was in de zomermaanden wel anders. Dan moest je zuinig zijn met water want het water stond niet zo hoog in de waterput en dan had je geen water. Maar wat dan gedaan?
Dan moest je maar naar de dorpspomp voor water en daar kon het op maandag morgen weer heel erg druk zijn, want dan is het wasdag!
Op maandag gebruikte je veel emmers water voor de was. De helft werd opgewarmd in het fornuis en werd gebruikt om met zeepwater de was te borstelen op de roefel om het weer schoon te krijgen. Dat borstelen op de roefel was heel zwaar werk. Na een keer spoelen belandde het wasgoed op een houten schraag, dan weer voor de tweede keer spoelen met een zakje Rickitt blauwsel. Daar werd de was pas echt wit van en als de was goed uit gewrongen was, kwam hij op de bleek te liggen buiten of op de wasdraad te hangen. Dan deed de wind en temperatuur zijn werk om te drogen.
Niet iedereen en zeker niet in de stad was in het bezit van een wasfornuis om het water op te warmen. Men ging dan naar een 'water en vuur'-winkeltje: hier kon men warm water kopen, twee emmers voor FL 0,10, een bosje aanmaakhout, 15 stuks voor FL 0,05, of eierkolen, antraciet (fijne kooltjes) of briketten (geperst kolengruis) voor in de kachel.
Van parelcokes, veenturf of turfmolm bleef het vuur in de kachel heel de nacht lekker gloeien en hoefde je de kachel niet opnieuw weer aan te maken.
Bij ons in Udenhout had je Jan Verschuren. Hij had geen water en vuur-winkel maar als hij kon, hielp hij je wel aan warm water. Maar er was heel moeilijk om van te leven. Daarom hielp Jan alleen die mensen in de buurt als ze zelf op maandag aan de was waren. Een vaste klant voor warm water was Nolda Zwaans. Jan Zwaans had een kapperszaak en moest ook op maandag al vroeg de geestelijke scheren en dan had Jan of Nolda dus geen tijd om het was water te stoken! Ook Drieka Verzijden-Witlox deed weleens een beroep op warm water als het in café druk was geweest in het weekend.
 |  |  |
Links: zoutpotje. Midden: deze melkschenkpot gebruikte mijn moeder bij het melken van de geiten omdat er geen emmer onder kon. Rechts: vetpot (foto's: G. Veltman). | ||
Jan verkocht wel de nodige levensmiddelen om aan de kost te komen, zoals koffie, thee, suiker en zout. Ook schoonmaakmiddelen zoals Klok-zeep, Vim-schuurpoeder, zakjes Rickitt-blauwsel, Erdal-schoenpoets, Pelie-Boenwas, Brasso-kopperpoets en Keulse aardewerksepotten voor de inmaak, of een zoutpot, melkpot of een vetpotje. Ook verkocht hij diverse soorten touw, vlieger- of paktouw en halsters voor de koeien of paarden.
Jan stond altijd voor iedereen klaar, ook met een praatje!
 |  |
Foto's bij het vijftigjarig huwelijk (foto's: G. Veltman). | |
De tekst van dit artikel is gepubliceerd onder een CC BY-SA 4.0-licentie. Voor de illustraties geldt de licentie die in het bijschrift is vermeld.