Het is midden september 1944. Een verwarrende tijd maar… voor ware patriotten een tijd van hoop. Bewoners van De Meierij keken destijds verlangend uit naar de komst van de bevrijders. Die kondigden zich in de lucht steeds luidruchtiger aan.
Achtergrond
Omringende vliegvelden zoals Welschap bij Eindhoven, Volkel en Gilze-Rijen werden sinds een maand overdag massaal gebombardeerd en merkwaardigerwijs altijd op een zon- of feestdag. Ook de intensiteit van geallieerde jachtvliegtuigen, opererend in groepjes, nam toe en op alles schoot wat op de (spoor)wegen bewoog. Dit alles ondersteund door berichten uitgezonden door ‘Radio Oranje’: dat eind augustus Parijs in geallieerde handen viel en kort daarna Brussel en zelfs Antwerpen op 3 en 4 september resp..
Op de 5e daarop volgend zou Breda zijn bereikt luidde de melding vanuit Londen. Dat resulteerde in ‘Dolle Dinsdag’. Daarna werd het angstig stil en leek de frontlijn in deze contreien tot stilstand te zijn gekomen. Maar in de hoogste geallieerde militaire kringen werden plannen uitgebroed om een flinke stap voorwaarts te zetten: via oostelijk Nederland de openliggende Duitse laagvlakte te bestormen. Operatie Market Garden, met een hoofdrol van maarschalk Montgomery, en daarin zou Veghel naast Nijmegen en Arnhem een sleutelrol vervullen.
Familiedetails
In huize ‘Frans van Eerd’, dat zich bevond in het centrum van Veghel, had het jonge gezin andere verwachtingen en zorgen. Zijn vrouw was hoogzwanger van hun tweede kind. Daarvan was ze bevallen op de 12e. Beiden lagen in het Sint-Joseph Ziekenhuis in Veghel en het leek de jonge vader een goed idee om van de prille stamhouder, genaamd Jean-Paul, foto’s te maken. Zijn broer Johan, beroepsfotograaf, zou op de zondag daarop volgend de - 17e - best voor een paar uurtjes zijn toestel kunnen missen. Geboorteaankondigingen in bredere kringen geschiedde in die tijd op het kerkplein na een mis. Mogelijk had hij voor ogen een geboortekaartje te maken en daarop de foto van de stamhouder te plakken. Zijn vrouw had er bij hem op aangedrongen om op die zondag precies bij de aanvang van het bezoekuur, dat om 14.00 uur begon, langs te komen.
Roet bij de uitvoering
Zondag 17 september begon als een stralende zomerdag. Alleen vlogen op grote hoogte kleine formaties viermotorige Amerikaanse bommenwerpers die rond ‘hoogmistijd’ verschillende doelen in het Brabantse bombardeerden zoals de verkeersbrug bij Grave en de vliegvelden Volkel en Eindhoven. Het gedreun van de motoren en de ontploffingen van de bommen noopten priesters in verschillende kerken de dienst maar voortijdig te beëindigen. Daarna keerde de rust terug boven het Brabantse.
De jonge vader kon zijn plan gaan uitvoeren. Hij verkoos vanuit zijn huis via het Middegaalpaadje naar het verderop gelegen ziekenhuis te wandelen; een afstand van zo’n 750 meter. Tijdens die wandeling zal hij al zijn oren hebben gespitst vanwege abnormaal vliegtuigmotoren gedreun vanuit de verte. Halverwege zijn wandeling ter hoogte van dat paadje ziet hij een dichte formatie vliegtuigen, komend vanuit het zuidwesten, op vrij lage hoogte recht op hem afstormen. Hij aarzelt geen moment en maakt een foto met het geleende toestel en… staart de formatie na. Hij krijgt een reprimande van zijn vrouw omdat hij te laat arriveert.
Zijn broer Johan komt daarna snel het toestel ophalen want die ruikt dat er meer historie in de lucht zit en voert dat ook slagvaardig uit. Maar dan van het grondgebeuren startende nauwelijks twee uur later in het centrum van Veghel. Ik heb geen weet van of er nog foto’s zijn gemaakt van de boreling op die dag. Bedenk dat er in die dagen de bevolking meer schrik had van laagvliegende tweemotorige geallieerde vliegtuigen dan van hoogvliegende viermotorigen. Die laatsten gingen toch meestal richting Duitsland. Uit menselijk opzicht krijgt deze historische opname daardoor nog een extra dimensie.
Ga op de BHIC foto site naar identificatienummer 1955-000465. Dan verschijnt er een foto met bijschrift van een heel andere dimensie. Deze werd gemaakt door oom Johan van Eerd ongeveer vier uur nadat haar vader die foto van die formatie boven Veghel had gemaakt.
Het gaat om een formatie transporttoestellen van het type C-47’s (‘Dakota’) van de Amerikaanse IX Luchtmacht waarvan we het tijdstip en de plaats van opname precies weten en daarnaast de vliegrichting. Hieruit kunnen we afleiden dat zich hierin geen parachutisten van de Amerikaanse 101e ABD, 501e PIR, bevonden die op die dag ten zuid- of noordwesten van Veghel gelegen Dropzones, DZ-A (Eerde) en DZ-A1, moesten worden afgeleverd.
Mijn dank gaat uit naar wijlen Frans van Eerd die mij medio tachtiger jaren vorige eeuw bereidwillig te woord stond en mij deze foto schonk. Daarnaast zijn oudste dochter en zoon, Maggy en Etienne resp. en zijn/hun neef Francesco (Jzn) die in het najaar van 2023 familiedetails verstrekten en mijn intentie van harte ondersteunden.