Zo rond 1950, telt Westerhoven zo'n kleine elfhonderd inwoners. Het is daarmee een van de kleinste gemeenten in de provincie Noord-Brabant en het ligt in het uiterste zuiden van Kempenland. Maar ook in een kleine gemeente is onderhoud van de infrastructuur en de civieltechnische werken nodig.
De provinciale weg, de naam zegt het al, is het domein van Jan Kwinten, de kantonnier. Heel zwaar werk is dat niet. Meestal is dat het opruimen van de veelvuldig aanwezige paardenvijgen, of het ophalen van een dier dat de snelheid van het gemotoriseerd verkeer duidelijk heeft onderschat.
Voor het onderhoud van de gemeentelijke projecten, is er een eigen team. Verwacht niet dat het de beschikking heeft over een uitgebreid wagenpark en machines. Neen het zijn de basale gereedschappen. Een bezem, hark, riek, schoffel en schop, dat is het wel zo'n beetje.
De personele bezetting bestaat uit een kwartet van vier sterke mannen.
Het team staat onder leiding van Kis Krom (Bertels), de gemeente opzichter. Met zijn brommer haalt hij op de secretarie de werkbonnen op en rijdt hij zijn inspectie- en controlerondes.
De voorman van deze ploeg is de somtijds wat nors kijkende Nol Hoeks. Hij kent heel Westerhoven als zijn broekzak. De altijd vrolijke Frans "van Susse" (Smolders) heeft een paard en wagen. Dus hij is de aangewezen man voor het noodzakelijke transport.
Voor de "werkzaamheden van algemene aard" wordt dit viertal gecompleteerd met "Ab van Mijntjes" (Verhagen) met zijn karakteristieke sigaartjes en de stille Door van Beek. Zie hier het illustere team van "de buitendienst van de gemeente Westerhoven".
Door van Beek levert vooral de fysieke krachten. Hij is een beresterke kerel met handen als kolenschoppen. Als zijn buurman, bakker Harrie Schellens, met zijn gezin naar Vlierden gaat verhuizen, kijkt Door van een afstandje toe. Er komt een glimlach rond zijn mond als hij ons ziet stuntelen met de loodzware piano. "Gao is aon de kant". Zijn ene "kolenschop" legt hij op de rechter bovenkant van het instrument. Zijn andere links onder het klavier. Hij zucht een keer diep en wandelt met het zware instrument naar de verhuiswagen en zet de piano erin. Hij heeft nauwelijks met zijn ogen geknipperd, maar die van ons worden zo groot als schoteltjes. Wat een oerkracht.
Voor Door is het dagelijkse werk. Hij is vrijgezel en woont alleen in zijn ouderlijk huis in de Dorpstraat.
In de Beken heeft hij ook een paar "luppeze" grond die hij ook zelf bewerkt. Op zijn ploeg legt hij een grote zwerfkei, die hij daarvoor speciaal bij zijn akkertje bewaart. De ploeg moet immers diepgang hebben! Hij legt het zware trektouw over zijn schouders en begint te ploegen, vore na vore. Zonder paard notabene. Het eggen doet hij op dezelfde manier.
Het viertal zorgt voor het onderhoud van tal van gemeentelijke zaken. Er zit wel een bepaalde routine en logica in.
In het voorjaar is het vooral het onderhoud en herstraten van weggedeelten. Immers de schades die koning Winter her en der heeft achtergelaten moeten worden gerepareerd. Ook de omgeving van het ZSC-terrein krijgt de nodige aandacht. Als na de winterstop de competitie weer begint, moet alles er toch representatief uitzien.
In de zomermaanden is het team veelal in de gemeentelijke dennenbossen te vinden. Kis Bertels heeft de bomen voor de dunning al "gesmet". Met de hand zagen Ab en Door de aangewezen bomen om. Frans van Susse met zijn paard verzorgt het zogeheten uitslepen. De stammen worden op "sterres" gestapeld. Dat zijn hoeveelheden hout van ongeveer een kuub. Uiteraard wordt al het hout verkocht. De dikke exemplaren worden veelal door Fonske Vilrox opgekocht. Het wordt gebruikt als stuthout voor de Limburgse kolenmijnen, die dan nog volop in productie zijn. Het overige hout wordt veelal als stookhout of als geriefhout verkocht. 's-Zondags na de hoogmis zal de oude veldwachter zoals gewoonlijk wel omroepen wanneer de verkopen plaatsvinden.
In de herfst vind je dit viertal meestal in het buitengebied. Ze zijn dan druk bezig met het schouwen van de sloten en watergangen. Gekleed in een waadpak of lieslaarzen, wordt het hoge gras en het onkruid gemaaid. Het is zwaar en ondankbaar werk. Maar als ze ook wat geluk hebben, kunnen ze hun weekloon wat extra aanvullen met het vangen van waterratten.
De winterperiode is een wat stille periode maar daarom niet minder interessant. In de tweede helft van de vorige eeuw is van het huidige fenomeen van een klimaatverandering nog geen sprake. Integendeel, soms zijn de winters streng en koud en met veel sneeuw.
Dat betekent, dat het kwartet ook wordt ingezet voor de gladheidsbestrijding. Het is 's-morgens nog pikdonker met wat schamel oranjekleurig lantaarnlicht. Voorzichtig leidt Frans van Susse zijn paard door de Westerhovense straten. Gelukkig is het beestje "op ijzers gezet", zodat het nog redelijk normaal kan voortstappen en de strooiwagen kan trekken.
Op die platte wagen staan Ab en Door. Met vaardige hand strooien zij een mengsel van zand en grof zout op de straten. Nol Hoeks loopt er achteraan. Met een "heibessem" veegt hij eventuele zout- en zandbrokken verder uiteen. Gladheidsbestrijding in optima forma.
Maar in de winter wacht hen nog een bijzondere taak. Westerhoven heeft iets wat de buurgemeenten niet hebben, namelijk een Ijsbaan. En nog wel eentje met verlichting! Vandaag de dag is het al jarenlang de visvijver, maar het begon als een ijsbaan. Eigenlijk is dat gewoon een wat laag gelegen vloeiweide voor de productie van gras en hooi. Er ligt een toevoer-sloot met een in- en een uitlaat.
Zodra koning Winter zijn vorst mantel aantrekt, worden deze in-en uitlaat afgesloten. Met enig geluk bevriest het stilstaande water heel snel. Dan kan er geschaatst worden.
De gemeente heeft er een paar oude houten telefoonpalen neergezet en daaraan wat oude straatlantaarns. Heel veel licht geeft het niet, maar dat vindt de opgroeiende jeugd juist heel fijn.
Als het gesneeuwd heeft komt Nol Hoeks de baan vegen. De gemeentelijke grasmaaier is wat omgebouwd en voorzien van zowel een schaaf als een rolborstel. De ijspret kan beginnen.
Op een zekere dag wordt op de gemeentesecretarie een dikke envelop van het ministerie van Binnenlandse Zaken bezorgd. Het is een Koninklijke Besluit voor de verbetering van de volksgezondheid. De gemeentebesturen worden verplicht om voortaan het huisvuil op te halen en ook om te zorgen voor een deugdelijke afvoer of storting.
Tot op dat moment heeft iedereen wel een eigen oplossing voor zijn afval. Organisch afval verdwijnt in de magen van de varkens, of op de mesthoop. Eventueel wordt er in "d'n hof" een gat gegraven en als stortplaats gebruikt. Oud meubilair dient als stookhout. De oudijzer- en voddenboer nemen dat deel voor hun rekening. De huiden van de geslachte hazen en konijnen kun je voor een kwartje aan een opkoper verkopen.
De Kempische mens is van nature zuinig en spaarzaam van aard. Die eigenschap heeft ook het gemeentebestuur van Westerhoven. Men besluit daarom alles zo goedkoop mogelijk en in eigen beheer uit te voeren. Maar dat besluit heeft, naar later blijkt, een dodelijk gevolg.
Op de vastgestelde ophaaldag staat er een grote diversiteit van emmers, wasteilen, dozen et cetera aan de straatkant. Met paard en een open platte wagen wordt alles verzameld. De "opbrengst" wordt naar een oude zandkuil gereden en daar open en bloot "neer geflikkerd". Het wordt niet afgedekt of zo en het is dan ook niet verwonderlijk dat het stikt van de ratten en ander ongedierte.
Op een dag ontwaart onze Door tussen het vele afval een fles met een oranje gele inhoud. Het lijkt op jus d'orange. Hij zet de fles apart en neemt die later ook mee naar huis.
De volgende morgen verschijnt Door niet op zijn werk. Voorman Nol Hoeks is er niet gerust op en gaat poolshoogte nemen. Tot zijn grote schrik ontdekt hij Door op het toilet. Morsdood! De jus d'orange blijkt uiterst gevaarlijke chemische "rotzooi" te zijn. Kennelijk heeft hij daar van gedronken en dat is hem nu noodlottig geworden.
Natuurlijk leidt dit voorval ook tot de nodige commotie binnen het gemeentebestuur. Al snel wordt duidelijk, dat de gekozen ophaalmethode eigenlijk een totaal onverantwoorde en verkeerde aanpak is.
Er worden dan ook rigoureuze maatregelen genomen. Bij elk huisgezin worden plastic afvalzakken afgeleverd en een professioneel bedrijf wordt ingeschakeld voor de inzameling.
Geleidelijk aan keert in het dorp de rust terug en neemt het leven van alledag weer zijn normale loop.
En onze drie gemeentewerkers? Gelukkig bereiken die gezond en wel de AOW-leeftijd. Ze mogen van hun welverdiende pensioen genieten.
Dit verhaal verscheen eerder in dorpsblad de MikMak (opent in een nieuw tabblad) (20 augustus 2024).