Voogdij

Wat is voogdij?

Onder voogdij wordt verstaan de zorg voor de persoon en de goederen en vertegenwoordiging in burgerlijke handelingen van een minderjarig kind van wie de ouders (of één van de ouders) zijn overleden, uit de ouderlijke macht ontzet of gescheiden. In zo’n geval moeten voogden worden benoemd. Voogdijzaken zijn geregeld in het Burgerlijk Wetboek van 1970, boek 1. Ook al ben je met 18 jaar meerderjarig voor de wet, in voogdijzaken geldt de leeftijd van 21 jaar.

Aangezien deze benoemingen altijd door een rechter moeten gebeuren, zijn de stukken over deze benoemingen en andere voogdijzaken te vinden in de rechterlijke archieven.

Waar vind ik de voogdijzaken?

Vóór 1811

Voor 1811 kwam het vaak voor dat er een voogd benoemd moetst worden voor minderjarige kinderen. Mensen hadden een lagere levensverwachting dan nu. Veel moeders stierven in het kraambed. Deze voogdij werd niet altijd schriftelijk vastgelegd, omdat de zorg voor de minderjarige kinderen onderling met familieleden werd geregeld. Als deze wel werd vastgelegd vind je de voogdijgegevens terug in de rechterlijke archieven van de plaats, ook wel schepenbankarchieven genoemd. Hierin kun je naast wie de zorg voor het kind op zich nam soms ook informatie vinden over goederen die de kinderen in hun bezit hadden of met vererving aan hen toekwamen. Voor Bergen op Zoom, Breda, Grave, Klundert, Steenbergen en Zevenbergen zijn er naast de schepenbankarchieven ook archieven van de speciaal hiervoor ingestelde 'weeskamers'.

Ga naar de Notaris- en Schepenakten (opent in een nieuw tabblad)

1811-1838

Voor deze periode kun je terecht in de archieven van de vredegerechten. Een vredegerecht kun je beschouwen als een voorloper van de huidige kantonrechter. De akten zijn in de inventaris beschreven als 'minuten van akten' en verder op jaartal. Daarnaast kom je in de inventaris de term 'repertoires' tegen. Een repertoire is een lijst van de in een bepaalde periode gepasseerde akten. Deze lijst is opgemaakt in de chronologische volgorde van de akten en geeft kort de inhoud weer. 

Ga naar de vredegerechten (opent in een nieuw tabblad)

1838-nu

De kantonrechter benoemt een voogd over alle minderjarige kinderen waarvan de voogdij niet op wettige wijze is geregeld, tenzij deze benoeming aan de rechtbank is opgedragen. Een voordij wordt aangevraagd bij de kantonrechter met een verzoekschrift, dat ook wel met de term 'rekest' wordt aangeduid. Deze procedure is bepaald in het Burgerlijk Wetboek. De behandeling van het verzoekschrift vindt achter gesloten deuren plaats en de uitspraak noemt men een 'beschikking'. 

De verzoekschriften zijn te vinden onder het kopje Burgerlijke zaken en de beschrijving is meestal 'minuten van akten en beschikkingen'. Het 'repertoire' (zie hierboven) is ook hier de toegang tot de serie van minuten van akten. 

Daarnaast is er sinds 1909 in de archieven van de kantongerechten een speciaal voogdijregister. Dat is een openbaar register van allerlei voogdijbeschikkingen van kinderrechters en kantonrechters, bijgehouden door de griffier van het kantongerecht in de geboorteplaats van de minderjarige. 
In 1948 is het voogdijregister vervangen door de voogdijregisterkaarten.

Het voogdijregister en de voogdijregisterkaarten worden per geboortejaar van de betrokkenen in alfabetische volgorde bewaard. Ze worden door de griffier van het kantongerecht opgeborden op jaar van meerderjarigheid. Zoek je dus een kaart van iemand die in 1948 is geboren, dan kun je die vinden in het archief van het kantongerecht in het jaar 1948 + 21 = 1969. 

Met behulp van het voogdijregister en de kaarten zijn de stukken over een voogdij op een eenvoudige manier terug te vinden. De geboorteplaats van de minderjarige is hierbij bepalend voor de vraag bij welk gerecht je moet gaan zoeken. In de inventaris van het archief staan voogdijzaken onder de rubriek 'Buitengerechterlijke zaken'.

Arrondisementsrechtbank 

Alleen wanneer de ouders gescheiden zijn en in speciale gevallen vind je gegevens over voogdij in de archieven van de arrondissementsrechtbanken. Die kan tot ontzetting en ontheffing van de voogdij besluiten op grond van slecht levensgedrag, misbruiken van bevoegdheden, een staat van failissement en/of een onherroepelijke veroordeling van (één van) de ouders. Het verzoek tot ontzetting of ontheffing uit de ouderlijke macht kan bij de rechtbank worden ingediend door de (toeziend) voogd, een van de bloed- en aanverwanten van de minderjarige tot en met de vierde graad, de Raad voor de Kinderbescherming of krachtens een vordering van het Openbaar Ministerie.

Openbaarheid van voogdij-archieven

Zowel het voogdijregister als de voogdijregisterkaarten zijn openbaar. Dat wil zeggen dat iedereen deze archiefstukken mag inzien. De overige zaken zoals de verzoekschriften en notulen van de raadkamer voor kinderzaken, mogen niet vrijelijk worden geraadpleegd. Je mag de stukken inzien als die op jezelf betrekking hebben. Hiervoor is alleen identificatie nodig.

Voor stukken die geen betrekking hebben op jezelf is bepaald dat stukken waarin nog levende personen voorkomen niet mogen worden geraadpleegd. Dit betekent dat stukken jonger dan 75 jaar niet openbaar zijn. Stukken jonger dan 75 jaar kunnen alleen worden ingezien als je schriftelijk kunt bewijzen dat de persoon die je zoekt is overleden of voor wetenschappelijk onderzoek.