Inspiratie voor je onderzoek

Ben jij een gemotiveerde jonge onderzoeker, kunstenaar of anderszins creatief talent, met plannen om het Brabantse verleden onder de loep te leggen? En zoek je ideeën of geschikte bronnen om je voorstel mee te versterken? Het BHIC beheert bijna 50 kilometer aan archieven en collecties, papier en perkament, bits en bytes. Een onuitputtelijke bron voor historisch onderzoek. Op deze pagina vind je suggesties voor thema’s én bijpassende bronnen. Het zijn startpunten: voel je vrij om te combineren, te verdiepen of een compleet eigen invalshoek te kiezen. En blader vooral eens door het volledige gerubriceerde archievenoverzicht (opent in een nieuw tabblad).

Suggesties voor archieven en thema's

Notulen Provinciaal Bestuur 1814-1986

De complete serie notulen van het provinciaal bestuur is gescand en via OCR toegankelijk gemaakt. In deze notulen is informatie te vinden over alle onderwerpen waarbij de provincie betrokken was en de maatschappij aangaan. Doordat de notulen tot op woordniveau doorzoekbaar zijn, is de bron geschikt voor bijvoorbeeld tekstanalyses en eigen zoektools. Je bent niet beperkt tot de zoekmachine op onze website, je kunt de 'ruwe data' van ons krijgen om zelf te gebruiken. Als voorbeeld vind je hier de gedrukte notulen over de periode 1850-1920, zodat je een beeld krijgt van het materiaal. Met de zoekfunctie kan gezocht worden naar specifieke stukken in dit archief, maar ook naar woorden die voorkomen in die archiefstukken zelf. Je hoeft dus niet zelf door de notulenboeken te bladeren. Daarnaast zijn er gestructureerde zoekmogelijkheden via bijvoorbeeld trefwoordenregisters en agenda's op ingekomen stukken. Deze notulen van de provincie zijn perfect te combineren met bijvoorbeeld besluiten en correspondentie. En je kunt dit overheidsarchief prachtig langs particulier archief leggen, bijvoorbeeld van maatschappelijke groepen als feministen, milieuactivisten enz.

Stads- en dorpsarchieven

Het BHIC beheert een groot aantal dorpsarchieven en ook enkele stadsarchieven. Digitalisering daarvan is in volle gang en veel staat al geheel of deels online. Het archief van de stad Grave (1290-1810) (opent in een nieuw tabblad) bijvoorbeeld (225.000 scans, zoals van stadsrekeningen, prenten, reglementen van de Raad van State, een brief uit 1473 van de hertog van Bourgondië) is al geheel digitaal doorzoekbaar. BHIC fellow Rosalie Versmissen deed bijvoorbeeld onderzoek in dorpsarchieven om de (nog onderbelichte) politieke agency van plattelandsbewoners in de vroegmoderne periode in beeld te brengen.

Persoonsadministraties

Veel mensen in Nederland tot ver daarbuiten duiken in hun familiegeschiedenis en onderzoeken hun stamboom. Maar ook voor vele andere onderzoeken zijn bronnen als de Burgerlijke Stand en het Bevolkingsregister interessant. De dataset bevat meer dan 20 miljoen persoonsvermeldingen - de grootste collectie persoonsgegevens in Brabant - en beslaat een periode van ruim vier eeuwen. Het gaat om dezelfde indexen en afbeeldingen die ook via de zoekmachine op onze eigen website toegankelijk zijn, maar dan beschikbaar als open data, zodat je er zelf mee aan de slag kunt. Je zult als onderzoeksvoorstel niet je stamboom willen maken, maar deze gegevens bieden wel volop mogelijkheden om bijvoorbeeld demografische trends op het spoor te komen.

Archieven rond criminaliteit

Kruimeldieven en moordenaars, maar ook stropers en pyromanen... Honderdduizenden grote boeven en kleine criminelen die voorkomen in Brabantse gevangenisregisters, strafvonnissen van rechtbanken en andere bronnen zijn online doorzoekbaar op naam, leeftijd, geboorteplaats en misdrijf. Deels zijn de gegevens reeds als open data beschikbaar, deels als data op verzoek (zie boven). Wil je een duik nemen in de zelfkant van Brabant, dan kun je met deze bronnen volop vooruit. In een handig overzicht vind je ze overzichtelijk op een rij. Het mooie is, dat ze niet alleen inzicht geven in crimineel gedrag, maar ook in het leven van gewone mensen, bijvoorbeeld in getuigeverklaringen voor de rechtbank. Maar denk ook aan hoe het gevangeniswezen functioneerde, bijvoorbeeld door notulen en correspondentie van het college van regenten van gevangenissen te onderzoeken.

Oorlog en defensie

Brabant is een zwaar bevochten provincie. Een bekend archief rond de Tweede Wereldoorlog is dat van het Militair Gezag, maar eigenlijk vind je in talloze archieven informatie met betrekking tot oorlog. Denk aan de archieven van gemeentebesturen, maar ook van particuliere personen. In het archief van de Vughtse gemeentepolitie zitten veel gegevens over het Concentratiekamp Vught, maar ook over het latere Interneringskamp. Maar niet alleen de Tweede, maar ook de Eerste Wereldoorlog is volop te onderzoeken. Denk aan de enoeme vluchtelingenstromen vanuit België, die onder andere tot een Vluchtoord in Uden hebben geleid. Los van deze wereldoorlogen, zijn er archieven van de garnizoenscommando's in Brabant, van keurings- en militieraden, van rusterijen en commandanten van vestingen.

Landschap, milieupolitiek, landbouw

Denk hier aan thema's als: beleving van het landschap in het verleden; klimaat; rol provincie in ontwikkeling landschap; agrarisch erfgoed; innovatie; intensieve veehouderij; verdroging; milieu als politiek agendapunt. Het BHIC bewaart diverse relevante overheids- en particuliere archieven die onderzoek hiernaar mogelijk maken. Een kleine greep: archief Brabantse Milieufederatie (BMF); archief Noordbrabantse Maatschappij van Landbouw (1853-1999); archief Commissie van Landbouw in Noord-Brabant; archief Atoomvrijstaat Volkel, Greenpeace Vorstenbosch en Milieudefensie Uden.

Protest en emancipatie

Ook in Noord-Brabant is in het verleden volop actiegevoerd door onder andere krakers, vredes- en milieuactivisten, vanuit de arbeidersbeweging, de derdewereldbeweging, de vrouwenbeweging, de lesbische en homobeweging. Denk ook aan demonstraties tegen racisme en discriminatie, religieuze en boerenprotesten. Het BHIC bewaart diverse archieven en collecties die inzicht geven in bijvoorbeeld de interactie van activisten met (vertegenwoordigers van de) de overheid, mainstream media en lokale bevolking; processen van emancipatie; identiteitsvorming; inclusiviteit; gender en seksualiteit; protestrepertoires; jongerencultuur; tegenstellingen binnen actiebewegingen; het functioneren van democratie en discussies over openbare orde en veiligheid in relatie tot vrijheid van meningsuiting.

Bronsuggesties: jaargangen Kleintje Muurkrant en Brabants Kakblad; archief Toneelwerkgroep Proloog in Eindhoven; Audioarchief van de Vrouwenradio Den Bosch; audioarchief Radio Vrij Den Bosch; audioarchief Flikkerradio; archief Vrouwen voor Vrede Veghel; Rat: Kritisch en onafhankelijk blad m.b.t. de politiek in Vught. Zie ook dit overzicht; Voor overheidsperspectief: o.a. Archieven Provinciaal Bestuur; Archieven Commissaris van de Koning(in); Rechtbankarchieven.

Vrouwengeschiedenis

Velen zullen zich de ludieke en mediagenieke actie ‘Baas in eigen buik’ nog herinneren waarmee de feministische actiegroep Dolle mina ruim vijftig jaar geleden Nederland op zijn kop zette. Ook vrouwen in Brabant richtten afdelingen van deze actiegroep op, waaruit weer talrijke belangrijke initiatieven voortvloeiden zoals vrouwentrefcentra, vrouwencafés en vrouwenhuizen waaronder in Breda, Den Bosch, Eindhoven, Helmond, Oss, Roosendaal, Tilburg en Vught, en iets later ook centra voor allochtone vrouwen.

Bronsuggesties: notarisakten (ruim een half miljoen) (inzicht in handelingsvrijheid vrouwen door de eeuwen heen); archieven Provinciaal Bestuur (o.a. gedigitaliseerde notulen Provinciale Staten); bronnen die zich lenen voor onderzoek naar protesten en processen van bewustwording in de tweede helft van de twintigste eeuw (Tweede Feministische Golf) zijn bijvoorbeeld: audioarchief Vrouwenradio Den Bosch; archief Vrouwen voor Vrede te Veghel; archief PvdA Rooie Vrouwen Noord-Brabant-Oost; notulen Bossche Vrouwenhuis; jaargangen Bossche vrouwenkrant Rosa en Kleintje Muurkrant; archieven die zich lenen voor onderzoek naar de maatschappelijke positie, bewustwording en emancipatie van de vrouw vóór de Tweede Feministische Golf zijn bijvoorbeeld die van de lokale afdelingen van de Katholieke Vrouwen Organisatie (waaronder Vught, Helvoirt) en het Katholiek Vrouwen Gilde (waaronder in Oss).

Seksuele, sekse- en genderdiversiteit

Het plegen van seksuele handelingen met iemand van gelijk geslacht werd ooit gezien als een van de zwaarste zonden die je kon begaan. 'Queer' individuen (iedereen die niet heteroseksueel en/of cisgender is (mensen die zich prettig voelen bij het geslacht dat ze kregen bij geboorte)) werden vóór 1650 zwaar bestraft. Ook is hun bestaan lange tijd doodgezwegen. In 1911 werd, met de opname van artikel 248bis in het Wetboek van Strafrecht, alle gedrag wat afweek van de heteronorm hard en openlijk aangepakt. Historisch onderzoek naar seksueel, sekse- en genderdivers gedrag (zoals dat van homoseksuele mannen en lesbische vrouwen) vraagt om een iets andere aanpak dan je wellicht gewend bent. In deze zoekwijzer lees je welke archieven en andere bronnen zich daarvoor lenen; met welke termen je het beste kunt zoeken en welke termen je in de bronnen tegenkomt.

Minderheden, migratie

• Woonwagenbewoners/cultuur, woonwagenbeleid
• Religieuze minderheden
• Gastarbeiders vanaf jaren zestig (Turken, Spanjaarden, Marokkanen, Italianen)
• Migratie vanuit Brabant naar Australië, Canada, V.S. etc.
• Belgische vluchtelingen tijdens WO1, opvang 'Hongaartjes'
• Indische Nederlanders en Molukkers na 1949

Religie

Kerkelijk leven, georganiseerde religie, religieuze praktijken, religieuze minderheden. O.a. archieven Nederlandse Hervormde Gemeenten/Kerken; archieven Gereformeerde kerken; archieven Rooms-Katholieke kloosters, kerken, parochies, broederschappen, gildes. 

Onderzoek met nieuwe media: foto, film & audio

Vanaf 2025 is er per ronde een extra fellowship met focus op foto, film en audio. Als fellow werk je hoofdzakelijk met beeld- en geluidscollecties van het BHIC, maar we nodigen je nadrukkelijk uit om ook materiaal van andere instellingen te gebruiken, nieuw werk toe te voegen of verschillende bronnen creatief te combineren.

Films

Op brabantinbeelden.nl (opent in een nieuw tabblad) ontsluiten we filmcollecties van onszelf en andere Brabantse archiefinstellingen: van familiefilms tot bedrijfsfilms en oude documentaires (1910–nu). In de filmbank kun je deze ruwe films doorzoeken en bekijken. Uit de collectie van het BHIC vind je hier ca. 2000 films (opent in een nieuw tabblad), waarvan een deel fysiek in ons filmdepot wordt bewaard. Samen met collega’s uit Tilburg en Eindhoven maken we ook verhalen waarin films en foto’s centraal staan.

Foto’s

Onze beeldbank bevat ca. 250.000 foto’s, dia’s en glasnegatieven: van monumenten, religieus leven en bedrijven tot persfotografie. Denk aan collecties van o.a. Fotopersbureau Het Zuiden, Mies den Otter (Schijndel), Johan van Eerd (Veghel), Vera Delleman-de Kort (Vught), Jean Smeets (Grave) en foto's gemaakt in het kader van het Monumenten Inventarisatie Project (MIP). Je vindt er beeld van de begintijd van de fotografie tot nu: bhic.nl/fotos.

Audio

Het BHIC beheert een kleine maar groeiende audiocollectie, met o.a. cassettebandjes van Radio Vrij Den Bosch (waaronder de Vrouwenradio), interviews en onze maandelijkse podcast. Ook werken we aan een oral history-portaal waarin bestaande en nieuw opgenomen interviews toegankelijk worden.

Suggesties voor onderzoek met beeld en geluid

Deze thema’s en bronnen kunnen inspiratie bieden, maar laat je er niet door beperken:

• De Brabantse Dorpsfilms (opent in een nieuw tabblad) (1947–1970) – Als cultureel fenomeen, of in relatie tot hedendaagse dorpsidentiteit.
• Woonoord Lunetten (Vught) – Met unieke home video’s (opent in een nieuw tabblad) van Wim Parihala en foto’s van bewoners.
• Vluchtoord Uden (WOI) – Foto’s, enkele films (opent in een nieuw tabblad) en kranten maken het dagelijks leven van duizenden vluchtelingen zichtbaar.
• Brabants actieverleden – Van protestfilms tot Radio Vrij Den Bosch: beeld en geluid als spiegel van activisme en emancipatie.
• Veranderend landschap en straatbeeld – Historische en actuele foto’s en films combineren.
• Javanen in de polder – Onderbelichte migratiegeschiedenis, mogelijk in combinatie met andere bronnen.
• Nieuwe invalshoeken – Een specifieke periode, gemeenschap of maatschappelijke ontwikkeling centraal stellen.

Hulp nodig?

We denken met je mee

De lijsten hierboven zijn bij lange na niet uitputtend. En we kunnen ons best voorstellen dat het overweldigend is hoeveel mogelijkheden er zijn. Misschien lijkt een bron je heel interessant, maar twijfel je over de insteek? Of  vond je zelf op onze website prachtige archieven, maar twijfel je over de toegankelijkheid? Neem gerust contact met ons op en dan denken we met je mee. Jij bepaalt uiteindelijk je onderwerp – wij helpen je het scherp te krijgen.

Scannen op verzoek

Allereerst goed om te weten, dat alle archieven (mits openbaar en in goede materiële staat) voor je gescand kunnen worden via onze gratis service scannen op verzoek. Via onze website vraag je archiefstukken aan om te laten scannen, daarna zijn ze digitaal te bekijken en te downloaden. Meer informatie >

Data op verzoek

Ook goed om te weten, dat je voor jouw onderzoek gebruik kunt maken van alle data in onze databases. Vind je op onze website een index of bronbestand dat je graag op een andere manier wilt doorzoeken en bewerken dan via de zoekmachine op de website mogelijk is? Geen probleem. Neem contact op met ons en we leveren je de 'ruwe data' in de vorm van bijvoorbeeld een Excel-bestand. Samen bekijken we de mogelijkheden.

Zoeken in digitale archiefstukken

Het BHIC heeft met technische partner DE REE archiefsystemen een zoekfunctie voor archieven gebouwd, waarmee je ook makkelijk in digitale archiefstukken kunt zoeken, niet alleen naar deze stukken. Op dit moment kunnen al honderdduizenden scans doorzocht worden op woorden die in onze archiefstukken voorkomen. Het gaat om de notulen van gemeenteraden, het provinciebestuur van Noord-Brabant, de Commissaris van de Koningin en oude akten van enkele notarissen. Hier zullen snel andere archieven aan worden toegevoegd. Meer informatie >

Podcast over onze fellowships

Natuurlijk weet jij heel wat van de Nederlandse geschiedenis. Maar is dat wel het héle verhaal? Wordt onze geschiedenis niet te vaak vanuit een Hollands perspectief verteld? Of komen bepaalde mensen en groepen er niet te vaak bekaaid vanaf in onze geschiedenisboeken? Kortom: welke verhalen worden nog niet verteld?

In deze podcast praat Marilou (BHIC) met onze voormalige fellow Felix Bosch. En met haar collega’s Thijs en Christian. Over wat dat precies inhoudt, dat fellowship, hoe je fellow wordt maar vooral hoe ongelooflijk tof het is om dat te zijn!