Welkom bij de derde editie van Archiefpareltjes! In deze column gaan we je van alles vertellen over de bijzondere stukken die wij tijdens ons werk tegenkomen: archiefpareltjes. Wie is die ‘wij’ dan? Wij zijn Roxanne Lokin, Stef Roovers en Elise Kleuskens en wij zijn de inventarisatoren van de afdeling Inhoudelijk beheer. Wij krijgen archieven te zien voordat deze gepubliceerd worden en maken ze voor je toegankelijk.
Voor deze editie hebben we stukken uit het archief van het gemeentebestuur van Heesch, het archief van oorlogsvrijwilliger Karel Smits, en het archief van kraker Erik van Zwam.
Sommige ergernissen zijn van alle tijden
Het register van overtredingen (opent in een nieuw tabblad) van de gemeente Heesch kwam via de Heemkundekring ‘De Elf Rotten’ in het bezit van het BHIC. Het register, dat overtredingen in de periode 1931 tot 1944 bevat, biedt een bijzonder inkijkje in de samenleving van die tijd. Veel voorkomende overtredingen waren openbare dronkenschap, fietsen zonder licht en afslaan zonder richting aan te geven. Sommige ergernissen blijken van alle tijden te zijn!
Er staan ook notities in het register die minder vaak voorkomen, zoals ‘het zich wederrechtelijk toeeigenen van een boom en pogingen doen dien om te hakken’, ‘op den rijksweg venten met ijsco zonder de vereischte vergunning’, ‘zonder noodzaak vee drijven over een voetpad’ en ‘sterken drank verkoopen aan een kind beneden de 16 jaar’. Naarmate de jaren verstrijken en Heesch opgeslokt wordt door de Tweede Wereldoorlog veranderen de overtredingen. Er worden bijvoorbeeld distributiebonnen verduisterd, zwarte handel komt op en mensen worden gepakt met vervalste identiteitsbewijzen.
Voorbereiding op Nederlands-Indië
Een ander archief dat sinds kort online staat is dat van Karel Smits. Karel Smits werd in 1945 oorlogsvrijwilliger bij de marine. Hij ging vechten in Nederlands-Indië en stierf daar uiteindelijk ook. Gedurende zijn tijd als oorlogsvrijwilliger schreef hij brieven naar huis.
Een van zijn brieven (opent in een nieuw tabblad) schreef hij vanuit Camp Leujene in de Verenigde Staten, waar hij zijn mariniersopleiding genoot. Deze brief geeft een bijzonder inzicht in hoe de militairen werden voorbereid op het aanstaande oorlogsgeweld: “We hebben al oefeningen gehad dat ze vlak over onze hoofden heen met scherp schoten. […] Bovendien bliezen ze op tientallen plaatsen munitie op. Dat moest artillerievuur voorstellen en als je dan ook niet heel vlug dekking zocht, liep je grote kans een blok vuiligheid of een eind hout in je gezicht te krijgen. […] Ze spoten met vlammenwerpers, schoten met losse flodders, en gooiden met handgranaten, die een hels kabaal maakten, maar overigens ongevaarlijk waren, dat de stukken er vanaf vlogen.” In de komende Archiefpareltjes zullen vaker brieven van Karel Smits uitgelicht worden. Karel Smits staat ook in onze eregalerij voor Brabantse gesneuvelden (opent in een nieuw tabblad).
Kraken en meer in Den Bosch
Erik van Zwam verhuist midden 1975 van Oss naar Den Bosch, en sluit zich daar al snel aan bij de groeiende Kraakgroep Den Bosch. Deze groep kraakte panden op allerlei plekken in Den Bosch, zoals in de Lange en Korte Putstraat.
Aan Eriks archief (opent in een nieuw tabblad) kun je goed zien dat archieven niet alleen uit papier bestaan: het bevat ook het houten uithangbord met de tekst ‘Wij zijn open’ van actieboekwinkel ‘In de Krakeling’ in de Lange Putstraat. Daarnaast zijn sommige acties, zoals de ontruiming van het kraakpand aan het Emmaplein 4a-c, veelvuldig vastgelegd op foto’s, en kun je de belangrijke thema’s van die tijd terugzien op de posters die Erik bewaarde.
Daarnaast zie je aan dit archief terug dat de thema’s waar activisten zich mee bezig hielden (en houden) soms ook makkelijk in elkaar over kunnen vloeien. Zo bevat het archief van Erik ook verslagen en notulen van en over het Jeugd Advies Centrum (JAC) aan de Zuid-Willemsvaart. Dat was een initiatief van studenten van de Sociale Academie. Het werd gerund door vrijwilligers, en was een plek waar jongeren heen konden voor advies en hulp, niet alleen bij huisvesting en kraken, maar ook sociale of financiële kwesties. Een divers archief op meerdere vlakken dus!
Bronnen
- Brabants Historisch Informatie Centrum, toegangsnummer 7825, Gemeentebestuur Heesch, 1930-1993, inv.nr. 2819. (opent in een nieuw tabblad)
- Brabants Historisch Informatie Centrum, toegangsnummer 2268, archief van Karel Smits, ca. 1930 - 1957, inv.nrs. 25 en 27. (opent in een nieuw tabblad)
- Brabants Historisch Informatie Centrum, toegangsnummer 2275, archief van Erik van Zwam, Kraakgroep Den Bosch, 1976-1979, inv.nrs. 1, 5-6 en 8-11. (opent in een nieuw tabblad)
Eerdere editie
Lees hier ook de vorige editie van Archiefpareltjes.
