Hier is alweer de tweede editie van Archiefpareltjes. In deze column gaan we je van alles vertellen over de bijzondere stukken die wij tijdens ons werk tegenkomen: archiefpareltjes. Wie is die ‘wij’ dan? Wij zijn Roxanne Lokin, Stef Roovers en Elise Kleuskens en wij zijn de inventarisatoren van de afdeling Inhoudelijk beheer. Wij krijgen archieven te zien voordat deze gepubliceerd worden en maken ze voor je toegankelijk.
Voor deze tweede editie hebben we een aantal archiefstukken uitgekozen uit het Lesbisch Archief Den Bosch, het archief Oud-Gijzelaars en de Collectie Boxtel.
Belle zonder Beest
Het is altijd mooi om als archief het archief van een archief op te mogen nemen. Het archief van Lesbisch Archief Den Bosch (opent in een nieuw tabblad) past goed in haar historische context: in de jaren tachtig zitten we middenin de tweede feministische golf. In de stukken van het Lesbisch Archief word je onder andere meegenomen in de moeilijkheden van het starten en onderhouden van zo’n soort archief. Zo lees je in inventarisnummer 5 over subsidieaanvragen, maar ook -afwijzingen… Daarnaast zijn de vrouwen die dit archief beginnen zelf ook best druk met andere zaken, en hebben ze daardoor niet alle tijd voor het Lesbisch Archief. Het lijkt erop dat dit de redenen zijn dat het Lesbisch Archief maar een kort bestaan was beschoren.
Gelukkig waren er ook de positievere kanten van een ‘lesbisch bestaan’; zo zie je in inventarisnummer 1 diverse uitnodigingen en toegangsbewijzen voor feesten. Hieronder vallen ook twee zogenaamde ‘pottenbalboekjes’, die een ludieke draai aan de balboekjes van vroeger geven.
Een abrupt einde
Niet alleen ‘volledige’ archieven komen bij ons binnen, maar ook aanvullingen op al aanwezige archieven. In dit geval een klein stapeltje brieven, die een grote gebeurtenis in de geschiedenis onthullen… Nietsvermoedend ontvingen we een aantal brieven geschreven door een oud-gijzelaar die in het kleinseminarie Beekvliet in Sint-Michielsgestel geïnterneerd had gezeten. De meeste brieven zijn geschreven in de jaren dertig. Een mooi inkijkje in het leven van een jongeman. De reeks eindigt in 1942, abrupt, want op 15 augustus van dat jaar werd de schrijver van de brieven gefusilleerd. Zijn naam is Robert Baelde.
Baelde (1907-1942) was werkzaam als maatschappelijk werker. Waarom Baelde werd geïnterneerd wordt uit de brieven niet duidelijk. Vermoedelijk hield het verband met zijn rol binnen de Nederlandse Unie, die eind 1941 door de Duitse bezetter ontbonden werd. Toen de daders van een aanslag op een trein met Duitse verlofgangers zich niet op tijd meldden, werden vijf gijzelaars als represaille in Goirle gefusilleerd. Onder hen was Robert Baelde.
Lees het uitgebreidere verhaal over Robert Baelde.
Aanwinst uit onverwachte hoek
Onze overheidsarchieven zijn vaak op precies dezelfde manier opgebouwd. We weten in grote lijnen wat we kunnen verwachten als zo’n archief binnenkomt. Dat is anders bij particulier archief, dus archief van personen of organisaties. Zulke archieven kunnen op allerlei verschillende manieren en momenten binnenkomen, in diverse staten.
Zo kwam het bouwdossier van jeugdcentrum De Ark (opent in een nieuw tabblad) in Boxtel een tijd terug bij ons binnen. Menig Boxtelaar zal het gebouw aan de Prins Bernhardstraat 27a nog kennen: als jeugdhuis, maar ook als repetitieruimte voor zangverenigingen en orkesten, schouwburg, bioscoop, en later als galerie, dan meubelwinkel, en dan als sportschool. Uiteindelijk is het verbouwd tot appartementen.
Omdat de Heilig Hartparochie opdracht gaf om De Ark te laten bouwen, hadden we dit bouwdossier uit die hoek verwacht. In plaats daarvan werd het geschonken door familie van de architect. Een mooie herinnering dat ook dit soort onverwachte archieven een verrijking voor onze collectie zijn!
Bronnen
- Brabants Historisch Informatie Centrum, toegangsnummer 2273, Lesbisch Archief Den Bosch, 1981-1984. (opent in een nieuw tabblad)
- Brabants Historisch Informatie Centrum, toegangsnummer 766, Oud-Gijzelaars, 1941-1995. (opent in een nieuw tabblad)
- Brabants Historisch Informatie Centrum, toegangsnummer 1804, Collectie Boxtel, 1674-2002, inv.nr. 167. (opent in een nieuw tabblad)
Eerdere editie
Lees hier ook de vorige editie van Archiefpareltjes.
