W.A.F Leenaerts, 38 jaar oud, is in de laatste oorlogswinter directeur van het bijkantoor Waalwijk van het Gewestelijk Arbeidsbureau Tilburg. In zijn dagboek beschrijft hij de plaatselijke gebeurtenissen in Waalwijk samen met die in zijn dagelijks leven.
Dinsdag 12 september 1944
Wederom explosies in Gilze Rijen en De Mast. 2 ambtenaren van het Gewestelijk Arbeidsbureau Tilburg zijn naar Waalwijk komen lopen om te vertellen, dat er 15 Sept, een dienstbespreking is in Tilburg.
Vrijdag 15 september 1944
Kees van Hulten is naar Tilburg geweest.
Zaterdag 16 september 1944
Schneider en Osbahr hebben beiden vanuit Vught opgebeld. Zij moeten hun
schoenen hebben en tevens de dienstfiets voor Veltman van het N.A.F.
Zondag 17 september 1944
Veltman is om de fiets gekomen. Heb geweigerd die af te geven. De eerste lucht-landingstroepenvloot is over Waalwijk gekomen. De jagers vliegen tussen de bomen door en de piloten wuiven ons toe.
maandag 18 september 1944
De 2de Luchtlandingsvloot in Waalwijk gepasseerd. Opblazen van de Mast. Er wordt om de grote bruggen over Maas, Waal en Rijn gevochten. Nijmegen is in Geallieerde handen. Het is raadzaam om binnen te blijven. Radio Oranje heeft een bevel der Regering medegedeeld, dat alle hoofdambtenaren moeten onderduiken. Ik verlaat het huis niet meer. Omsingeling van ons huis is niet mogelijk. De buren hebben me sleutels van tuinpoortjes gegeven, zodat ik in een ommezien in de weilanden ben.
19 september - 30 september 1944
Dagelijks trekken er Duitse wagens tussen Tilburg en Den Bosch op en neer. Waalwijk heeft inkwartiering gekregen in de scholen. Rode Kruis auto's, geladen met munitie. In Loon op Zand en tussen Sprang en Waalwijk zijn reeds enige auto's door Geallieerde jagers beschoten en in brand gevlogen. In Loon op Zand zijn daarbij enige slachtoffers onder de burgerij gevallen.
In Loon op Zand heeft de Hermann Goering Divisie aardig huis gehouden en de privébezittingen der burgers geenszins ontzien. Rijwielen, paarden, wagens, maar ook huisraad en zelfs speelgoed is geroofd.
In Waalwijk zijn ook enkele straten afgestroopt, maar de roverij bepaalde zich, behoudens enkele uitzonderingen, tot rijwielen en radio's.
Vanaf maandag 2 okt. in het geheel geen gas meer, nadat het tevoren slechts enkele uren per dag werd verstrekt. De P.N.E.M. levert alleen stroom van 5 - 11 uur namiddags.
De bossen van Timmermans worden omgehakt; de politie staat machteloos tegenover dit plunderen. Iedereen sleept met aardappelen en appelen. Het Kantoor heeft gezorgd, dat er een aantal mudden aardappelen onder de ambtenaren is verdeeld. Truus is nog aan het wecken wat mogelijk is, vooral appelmoes. Zout is zeer schaars. Ons oude veldfornuisje is opgelapt; we zullen spoedig in de keuken moeten gaan wonen.
Het in huis zitten is ontzettend vervelend. Toch houd ik nu vol; ik zit er het veiligst. Kees van Hulten komt enkele malen daags het nieuws van kantoor en daarbuiten vertellen en we bespreken de aangelegenheden het kantoor betreffend. Ik heb opdracht gegeven de achterstand van de administratie enz. volledig bij te werken; de bureaus op te ruimen enz.
De kasmiddelen raken op en daarom zal C. v. Hulten trachten contact met Tilburg te krijgen. Het Distributiekantoor heeft de nood-rantsoenkaarten ingevoerd. De vroegere rantsoenen zijn evenwel nog gehandhaafd. Zout is bijna niet meer te bekomen.
3 oktober 1944
We hebben weer de ganse dag elektrisch licht. Deze week is geen boterbon bekend gemaakt; alleen de 2 kleinste kinderen krijgen nog volle melk (sterk ontvet). De Duitsers hebben honderden kilo's boter in beslag genomen, voeren het vee weg. Waalwijk moest vandaag 3000 wollen dekens leveren: wij ook één. Ik heb er een geleverd, die mijn vrouw pas op de bon gekocht heeft (nog te slecht voor dweilen).
Nog onder de indruk van het fusilleren van de Burgemeester en de 2 jongens Hoffmans heeft de burgerij in groot formaat aan de vordering voldaan.
De boeren zij [sic] krankzinnig geworden. Voor boter vragen ze ƒ 35.- per pond. Voor één ei ƒ 2.-. Zout kost reeds ƒ 5,- per pond.
Truus heeft zaterdag de laatste rogge weggebracht om brood te laten bakken. Gelukkig bracht van Woensel vandaag weer 50 pond, zodat we er even mee vooruit kunnen.
Het wordt al aardig koud; toch durven we de kachel nog niet aan te maken. De gaslevering is met een week verlengd, omdat er nog wat kolen zijn en omdat de gaarkeukens nog niet klaar zijn. Heden zijn een 12 tal zware tanks door Waalwijk gekomen en richting Tilburg gereden. In de avond hebben we zwaar geschut horen bulderen. Met de ambtenaren besproken, dat bij de eerste vordering van Duitse zijde, allen zullen onderduiken.
5 oktober 1944
van Hulten heeft het gisteren niet verder gebracht dan Loon op Zand, waar zijn rijwiel door een passerende groep militairen in beslag is genomen. Hij heeft daarvan een verklaring ontvangen met een waardebepaling van R.M. 50.-. De schoenfabrieken Timtur, Pulles-v. Gerwen, A. en J.de Kort en de Leerfabriek van Dooren-de Greeff zijn door de Wehrmacht leeggehaald.
V. Spaandonk en v.d. Assem zullen trachten vrijdag 6 oktober1944 naar Tilburg te lopen.
De kinderen spelen op het Raadhuisplein. Ze hebben witte banden om de arm met een rood kruis erop getekend. Een oude kinderwagen, gecamoufleerd met veel takken en waaruit van voren een boomtak steekt bij wijze van kanon, is de tank. Gelukkige jeugd.
6 oktober 1944
J. v. Spaandonk en C. v.d. Assem zijn heden te voet naar Tilburg geweest en hebben ƒ 5000.- kasgeld meegebracht. Zij hebben de reis vlot gemaakt, maar verklaarden een 2e keer toch niet meer te gaan. Onderweg hebben zij een dode en vele zwaar gewonde burgers gezien, die door de geallieerde jagers bij de beschieting der Duitse legerwagens waren geraakt. Veel auto's lagen uitgebrand langs de weg. De hele dag hebben jagers rondom Waalwijk gevlogen. De brug in Heusden schijnt van groot belang te zijn. In Doeveren is zwaar afweergeschut opgesteld, dat voort-durend losbarst.
Zondag 8 oktober 1944
De Gemeente Waalwijk is weer in angstige spanning. De Feldgendarmerie heeft in de nacht van zaterdag op zondag 10 personen gearresteerd, nl. V. Loons de Jong, haar dochter en haar zoon, de plaatsvervanger van Dr. Kolster (Arts Van Delft) Jos Sars (caféhouder) en 5 leden der familie Slaats uit de St. Antoniusparochie. Er schijnt op Vissenberg geschoten te zijn, die op de Roestelberg enkele leden eener verzetsorganisatie wilde [sic] arresteren.
Verder is er in de blokhut van de familie Van Loon munitie gevonden. De blokhut schijnt opgeblazen te zijn. ‘s Avonds zijn de meesten losgelaten, maar de familie Slaats is naar Tilburg gebracht. Er wordt verder gezocht naar een jongen van de Kort-Wingels en naar Jan van Delft.
Bij de familie Spijkerman is een inval gedaan, maar er was niemand thuis. Bij de familie van Loon hebben de Duitsers een varken en een mand wijn meegenomen. De zondagmiddag is gelijk de 3 voorgaande, al kaartende doorgebracht met Kees van Hulten, Fait en de Visser.
Er wordt gemompeld, dat ook schrijfmachines gevorderd worden. Ik heb daarom een der schrijfmachines van het arbeidsbureau laten wegzetten.
Bron: NIOD, collectie dagboeken, dagboek W.A.F Leenaerts (toegang 244 inv. nr. 478 (opent in een nieuw tabblad))
Lees ook de rest van het verhaal
De tekst van dit artikel is gepubliceerd onder een CC BY-SA 4.0-licentie (opent in een nieuw tabblad). Voor de illustraties geldt de licentie die in het bijschrift is vermeld.