Wanneer ik de eindeloze Laan van Meerdervoort voor de zoveelste keer naar Kijkduin affiets, meestal op weg naar het crematorium “Ockenburgh”, denk ik automatisch aan de eveneens eindeloze Zeelsterstraat te Strijp. Deel 2 van een drieluik.
De schoolgang tussen de boerennerinkjes
Voor het Rotterdamse jochie dat ik was, was de schoolgang steeds avontuurlijk. Reeds omdat overal aan de straatzijden nog steeds boerenstaldeuren in de gevelwanden prijkten. Daar waren ook uitritten voor de trekdieren. Wij werden overgezet door een benzinepompbediende, behorend bij een garagebedrijf, zulks in groepen, omgevormd tot colonnes. Een zuster of schooljuf ving deze aanmarcherende kinderbenten op. Bij de Bredalaan. Daar werden de jongens van de meisjes gescheiden, voorzover ze naar de lagere school gingen. De jongens gingen naar de Sint Willibrordusschool. Linksaf dus, gelet op de looproute. De meisjes en meiden rechtsaf. Deze splitsing zou ons onze levens heugen. De jongens gingen a sinistra, zei kapelaan Verhoeven. Naar links. De kant van concurrentie, listigheid en valsheden. De andere kunne, de vrouwelijke, was a dextra gedirigeerd. Rechts. Zo was Gods heilsplan. Reeds op de hoek van Zeelsterstraat en Bredalaan kenbaar. Zo vertelde de kapelaan ons bij de voorbereiding op de eerste Heilige Communie. En daarom waren jongens op die Bredalaan ongewenst.
De meisjes naar de Teresiaschool waar nonnen de vrome baas waren. Deze waakten over het zielenheil, terwijl de misters van de jongensschool vloekten en sloegen, ter voorbereiding op het volle leven van de glasblazer in de lampenfabriek. Onze levens stonden in Gods hand al afgetekend onder het bronzen luiden van de kerkklok. Zat het mee, dat zou deze ons ook uitluiden, mits we de catechismus goed leerden. En open stonden voor levenslessen, die ook aan de Zeelsterstraat zich zegenrijk opdeden,
Deze schoolgaande reien hadden immers eerst al het openflappen van stalpoorten meegemaakt, waaruit de enorme belze knollen goedmoedig knikkend, zwaar snuivend en rood beflost en met blinkend haam achterwaarts op de rijweg werden geleid, soms even nukkig inhoudend voor een slippende fietser. Dat deze ontweek en stilstond scheen vanzelfsprekend. Het was een sensatie eerste klas als er ook een koe achteraankwam.
De verborgen ontheemde Strijper buurtkoeien
(Fotopersbureau Het Zuiden. BHIC, fotonr. 1640-000454)
Koeien, dat wist ik, stonden in een wei. Veilig achter prikkeldraad. Daar stonden ze melk te maken. Dat had ik wel vanuit de trein gezien. Maar ik wist niet dat ze in een buurtperceel woonden. En de knollen waren een sensatie eerste klas waarbij de moeflon en de olifant in diergaarde Blijdorp in het niet vielen. Deze enorme monsters lieten kletsend hun ontlasting vallen. En kinderen die daarin trapten werden tot het schoolhek uitgesliept. Het was geweldig, ronduit. Dit was het buitenland, waarover ik wel iets gehoord had. Ze spraken hier ook een taal, die onverstaanbaar was. Toch ging het om mensen die ook naar kantoor gingen en naar de fabriek. Vooral bij een zekere Philips, die kennelijk toch ook koeien toeliet op het terrein. Ik giste daarbij dat dat dan voor de zuivelverschaffing in het schaftuur was. Omdat Philips overal in voorzag, tot in een apotheek toe waar medicamenten werden verschaft. En dan hadden we het maar niet over de Philipswinkels. Want daar waren radio’s op afbetaling te koop, alleen voor personeel. God zag toe, dat dat goed was, en de Zeelsterstraat was de aanvoerroute voor deze heilsmiddelen. Daarom zetten Boer Slegers, Brans, Van Lierop en andere klompdragende notabelen, hoezeer met stront bemorst, ook rinkelend nog steeds immense melkbussen buiten aan de stoepranden. Die waren om zes uur opgehaald door de sleperswagens die in processie rammelend en rinkelend vanuit Zeelst waren komen aanrijden. Gevolgd door vlokken kwetterende mussen. Vanwege de stronthopen die de trekknollen achterlieten en waarin veel voedsel te halen was voor deze diertjes. Dat zag ik als ik naar het klooster ging om de vroegmis te dienen. Alles welberaamd door de Schepper, terwijl de burgerij nog eens kreunend zich omdraaide tussen de klamme lappen.
En zo had het Opperwezen ook kenbaar de maatschappij ingericht in standen, waarbij de ene later opstond dan de andere. Deze eerste groep bracht het bestaan ook door in huizen wier gevels verrieden dat er later opgestaan werd en dat bij de wastafel de odeklonje duchtig gesprenkeld werd. Deze huizen hadden erkers en kunstige zandsteenornamentaties boven de raampartijen, versierd met artistieke muurankers. Je kon daaraan zien, dat hier een leraar aan een middelbare school zijn leven sleet. Mijnheer Kocken was er een voorbeeld van. Maar die sprak dan ook geen Strijps, een onnavolgbaar dialect dat wel onderscheiden was van het Gestels of Stratums door de langgerekte klinkers. De Dames Janssens zaten in het lager onderwijs en articuleerden keurig de meervoudsvorm in de werkwoorden. Daarom was het een voorecht uitgenodigd te worden in zulk een huis met een erker, wellicht met een glas-in-lood-ruit in de bovensegmenten, terwijl boven de latei knipvoegen prijkten.
Minder volk huisde in daggelderswoningen. Meestal eensteensmuurtjes. Geen tweede verdieping, maar een voorraadzolder. Soms een opkamer en de plee separaat achter het schuurtje. Geen hal. Men viel letterlijk met de deur in de huiskamer. Die voordeur in het midden, daarachter direct de gang naar keuken en plee. Aan weerszijden een raam zonder ornamentatie. De gevel wat uit de rooilijn om ruimte te bieden aan tuintjes waarin aardappelen, kruisbessen en boontjes gekweekt werden. Deze woningen dienden weliswaar niet gemeden te worden, maar bezoeken strekten ook niet tot maatschappelijk aanzien. Hield men een varken in de aanbouw die bijkeuken werd genoemd, dan was het zaak het dier niet te aaien, tenzij het gekraamd had. Want de geur ervan bleef je dagen bij. Mijn moeder keek mij dan bevreemd snuivend argwanend aan. Neen, dán de dokterswoning van de huisarts Paulen. Die had twee erkers en een inpandige grote garage. Je kon zien dat God de standen echt had gewild. En uiterlijk kenbaar deed zijn.
Ook blijvend zintuigelijk aan den lijve, want men geurde dan naar chloroform. Deze daggelderspanden werden naarstig gesloopt, toen Het Evoluon – het tentoonstellingsgebouw van Philips, waarin de technische ontwikkelingen binnen de elektronica hartgrondig werden uiteengezet – werd gebouwd en parken werden ingericht ter omlijsting daarvan. Het gehucht ’t Ven ging tegen de grond.
En aan de oorspronkelijke schouwtegels kon je nog zien welk een Brabantse eeuwenoude bontheid tegen de grond was geworpen. De slopers lieten ze achteloos achter, zodat je ze als legpuzzel aaneen kon scharen op zoek naar het motief dat ze in de herd gevormd hadden. De koeien werden verbannen. Maar een oude knol bleef hardnekkig toch nog gras uit het verregende veldje trekken waarop hij en zijn kornuiten oorspronkelijk geweid waren.
(wordt vervolgd)