Dit verhaal speelt in Bergen op Zoom en Tholen. De daar genoemde voormalige landbouwer Flip Verdult, vanaf zijn geboorte bewoner van de Oudelandsedijk nabij Tholen-stad, vraagt zich af waar de naam Zwarteweg vandaan komt.
Deze weg is een zijweg van die dijk naar de Gemaalweg tegen de dijk van de Eendracht, nu Schelde-Rijnkanaal. Het gebied is een poldergebied met klei. De straatnaam komt meer voor in ons land. Ook Bergen op Zoom kent een periode een Zwarteweg. De naamsverklaring komt voor in het straatnamenboek van Willem van Ham:
"Zwarteweg. Vervallen benaming. Raad: 28-08-1959; de naam is ingetrokken op 30-01-1992. De weg was vermoedelijk zo genoemd naar de vroegere verharding met koolas en in 1871 aangelegd over het gesloopte Zuiderglacis, een nieuwe verbinding met Huijbergen. Thans: Brouwerijbaan."
De Zwarteweg bij Tholen-stad
De door Flip bedoelde Zwarteweg komt voor op de beeldbank (opent in een nieuw tabblad) van het archief van de gemeente Tholen. Op deze ingeklerde foto van ca. 1920-1930 is de machinistenwoning van gemaal De Eendracht te zien, met rechts ervan de oude Zwarteweg.
Constateringen
Kijkende naar de paden zou hier ook zo maar koolas kunnen zijn gebruikt. Maar Kees de Koning, oud-redacteur van het weekblad De Eendrachtbode en een bekende van opsteller, uit Oud-Vossemeer reageert per mail op de constatering:
"Dag Willem,
Een interessante verklaring. Er is ook een heel andere, die ik je niet wil onthouden. In het boek ‘Zeven eeuwen straatnamen op Tholen en Sint Philipsland’ uit 2012 schrijft oud-archivaris Hans Zuurdeeg dat de zwarte kleur van het wegdek ontstaat ‘wanneer bij het onderhoud van de sloten de met veen en verteerde plantenresten vermengde specie op de aardenweg wordt geworpen. Het is de kleur van humusrijke grond.’
Volgens Wikipedia worden kolen als brandstof voor verwarming van huizen pas gebruikt sinds eind 19de eeuw. De straatnaam is vaak al veel ouder.
De naam Zwarteweg komt op het eiland Tholen op verschillende plekken voor, en altijd buiten de bebouwde kom.
De Zwarteweg bij Tholen wordt volgens Zuurdeeg al genoemd in een rekening uit 1565/1566."
Over kolen als brandstof
De kanttekening van Kees over het gebruik van kolen als brandstof behoeft aanvulling. De Zwarteweg is dus ontstaan na de ontmanteling als vestingstad en de aanleg van de spoorlijn rond 1866, 1870 als weg naar de spoorovergang bij de Balsebaan. Het gebied was een vlakte van (klap)zand. In die periode kent de stad al ijzergieterijen. Mogelijk zijn de resten en as van de verstookte kolen verdwenen in de Bergse wegen en paden. Dus ook in de Zwarteweg.
De tekst van dit artikel is gepubliceerd onder een CC BY-SA 4.0-licentie. Voor de illustraties geldt de licentie die in het bijschrift is vermeld.
