Direct naar de inhoud

Let op! Dit is de beta website van BHIC. Reacties die je hier achterlaat, gaan verloren na officiële livegang.

Terug naar overzichtOverzicht
Oorlogsslachtoffers in ’s-Hertogenbosch: Frans Eijkemans

Oorlogsslachtoffers in ’s-Hertogenbosch: Frans Eijkemans

Pieter van der Schoot en Hans van Bavel

25 maart 2025

Bijgewerkt op 26 maart 2025

Franciscus Eijkemans (roepnaam Frans) werd als vijfde van 6 kinderen op 16 juni 1910 in Gorinchem geboren in het gezin van Johannes Laurentius Eijkemans (geboren in Vught) en Maria Regina Assink (geboren in Schijndel). Het stel trouwde op 11 januari 1900 in Vught en vestigde zich op die dag in ’s-Hertogenbosch (Achter de Ekster D 57 g).

Het gezin verhuisde met vier kinderen (Allegonda 9 jaar; Christina, 7 jaar; Henricus 5 jaar; Antonius, 2 jaar) in december 1909 naar Gorinchem waar Frans geboren werd. Kort na zijn geboorte ging het gezin terug naar ’s‑Hertogenbosch en kwam te wonen aan de Zuid Willemsvaart nr. 92 waar in 1912 het zesde kind (Bernardus) geboren werd. Vader overleed in 1913. Moeder Maria Assink hertrouwde op 28 mei 1921 met Aloisius Maas en bleef wonen in Zuid Willemsvaart 92.

de trouwfoto uit 1937 op de aankondiging van het overlijdenvan Frans Eijkemans (bron: Frans Eijkemans jr.)
De trouwfoto uit 1937 op de aankondiging van het overlijden
van Frans Eijkemans (bron: Frans Eijkemans jr.)

Frans kwam na een schoolcarrière in ’s-Hertogenbosch in dienst bij de in 1882 opgerichte Bossche aannemingsmaatschappij van Lamber van Drunen aan de Havendijk. In de loop der jaren klom hij op tot de functie van directie-assistent. Hij trouwde op 3 september 1937 in ’s-Hertogenbosch met de in Leeuwarden geboren 29 jarige Aardina Wilhelmina Johanna van Amelsvoort.

Uit het huwelijk werd in 1940 hun zoon Frans (Franciscus Wilhelmus Johannes Mathieu) geboren. Zij woonden toen in de Bossche Kerkstraat ‘tegenover het Postkantoor’. Korte tijd later verhuisden zij naar Graafseweg 219.

Op het middaguur van 22 oktober 1944 leidde een vergisbombardement van de geallieerden tot omvangrijke verwoesting van woningen in de Abeelenstraat en enkele locaties langs de Graafseweg. Onder meer de woning van zijn zus Stien met haar gezin van Hirtum werd compleet verwoest. Op het moment van die ramp was Stien met twee kinderen (Ria en Christiaan) op bezoek bij haar moeder en stiefvader aan de Zuid Willemsvaart. Ongerust geworden door het lawaai en geruchten over een ramp in de buurt van de Graafseweg spoedde zij zich naar huis om daar de totale vernietiging van hun woning en de dood van echtgenoot Henk en drie kinderen (Gerry 2 jaar; Hennie 7 jaar, Frans 10 jaar) vast te stellen. Over twee kinderen (Henk en Gonny) hoorde zij dat die naar het Groot Ziekengasthuis (GZG) waren overgebracht. Eén kind, Ali, had de ramp lichamelijk ongeschonden overleefd omdat zij op het moment van de ramp in huis was bij de familie Delmee op nummer 27 van de Abeelenstraat. Om later op de dag onderdak te zoeken ging Stien met drie kinderen Ria, Christiaan en Ali terug naar haar moeder aan de Zuid Willemsvaart. Haar broer Frans had inmiddels ook, net als heel veel anderen in de buurt, zijn woning Graafseweg 219 met zijn gezin verlaten en een veilig onderkomen gevonden in de ruime kelder van het café van zijn schoonmoeder Aardina van Amelsvoort (Zuid Willemvaart 231).

Op maandag 23 en dinsdag 24 oktober bleef Stien gebonden aan haar tijdelijke huis – al was het alleen vanwege het lawaai en gevaar op straat op die dagen als gevolg van de intense artilleriebeschietingen op ’s‑Hertogenbosch Oost door bezetters en geallieerden.

Woensdag 25 oktober volgde. Van haar kinderen in het GZG had Stien niets meer vernomen: zij ‘hield het niet meer’ en wilde hoe dan ook haar kinderen gaan zien - ook al hadden de bezetters inmiddels een uitgaansverbod afgekondigd . Haar broer Frans bood aan om mee te gaan en samen gingen ze de straat op om via het Kardinaal van Rossumplein het GZG te bereiken. Op het plein werd Stien getroffen door een granaatscherf. Toen Frans zich over haar boog werd hij vanuit de Kweekschool aan het plein onder vuur genomen en dodelijk verwond. Stien bleef zwaar gewond op straat liggen en stierf enige tijd later. Zuster Van ’t Zand (zij woonde in die buurt aan de Zuid Willemsvaart) zag het allemaal gebeuren en kwam het aan echtgenote Aardina vertellen – een beeld dat nog steeds op het netvlies van zoon Frans staat gebrand.

De beide lichamen werden in de loop van de dag overgebracht naar het GZG. Op 23 november vond de kerkelijke uitvaart van Frans plaats in de ‘Bartjeskerk’ aan de Graafseweg waarbij een bidprentje werd uitgereikt. 

Het bidprentje van Frans (november 1944)
Het bidprentje van Frans (november 1944)
Tekstzijde van de aankondiging
Tekstzijde van de aankondiging

Op 28 december 1944 heeft de oudste zus van Frans en Stien, Allegonda, nog een misintentie voor haar broer en zus en Stiens gezin laten lezen tijdens een mis in de kerk van de parochie Loven in Tilburg, waar zij woonde.

In de loop van november werd een aankondiging van de dood en uitvaart van Frans rondgezonden. Op 28 november 1944 werd het overlijden van Frans door aanspreker Theodorus van Keulen bij de burgerlijke stand gemeld.

Aangifte van overlijden van Frans Eijkemans op 28 november 1944
Aangifte van overlijden van Frans Eijkemans op 28 november 1944

Uit de logboeken van de begraafplaats Orthen blijkt dat zijn stoffelijke resten daar pas op 4 juli 1946 werden begraven - op dezelfde dag waarop de stoffelijke resten van zijn zus Stien werden bijgezet in het graf van haar op 22 oktober 1944 omgekomen echtgenoot Henk van Hirtum.

Registratie van de begrafenis op Orthen van Frans en Stien op 3 juli 1946
Registratie van de begrafenis op Orthen van Frans en Stien op 3 juli 1946

Door de dood van Frans viel het gezinsinkomen weg. In tegemoetkoming van dat verlies was niet voorzien anders dan terugval op de bijstand. Aardina kon met haar zoon intrekken bij haar moeder op Zuid Willemsvaart 229. Het duurde tot medio zestiger jaren voordat van overheidswege een vorm van weduwe- en wezen-voorziening tot stand kwam die haar en haar zoon Frans enig financieel soelaas bood. Zoon Frans bleef tot aan zijn trouwen wonen bij zijn moeder en oma aan de Zuid Willemsvaart.

Dank aan Frans en Elize Eijkemans en Ingrid Scholte-Eijkemans bij de samenstelling van dit verhaal.

Reacties

Reacties laden…

Feedback geven

Wat vind je van deze pagina? We horen graag wat beter kan.

0 van 300 tekens gebruikt

Deel geen gevoelige gegevens, zoals je BSN, adres, telefoonnummer of medische informatie.