Van 2017 tot 2024 schreef Henk Beijers als coördinator van de historische werkgroep van de Heemkundekring Schijndel de column 'Oud Nieuws' voor DeMooiSchijndelKrant. Daarin bracht hij zijn lezers op de hoogte van bijzondere feiten uit de geschiedenis van Schijndel.
Achter elk historisch object of monument schuilt altijd wel een boeiende geschiedenis waarvan we de cruciale informatie vaak al achter ons hebben gelaten. Daarom is het goed dat de essentie af en toe weer eens wordt opgerakeld. Daar zijn heemkundekringen voor in het leven geroepen die een belangrijke doelstelling in hun vaandel hebben staan. Primair willen ze immers over veel aspecten van de dorpshistorie continu blijven vertellen, zodat je niet achteloos aan bv. zo’n monumentaal gebouwtje als het ‘bloemenkerkje’ voorbij loopt. Dat pand vertelt ons in wezen een lange historie uit vervlogen tijden.
We duiken even in de Brabantse historie en iedereen kan zich natuurlijk nog wel herinneren dat er tussen 1568 en 1648 een bloedige Tachtigjarige Oorlog is uitgevochten tussen de Republiek der Verenigde Nederlanden en de Spaanse overheersers. Het begon met de slag in Heligerlee en eindigde met de Vrede van Münster, maar het werd een belangrijk keerpunt in de geschiedenis van Brabant en vooral toen ‘s-Hertogenbosch in 1629 door Frederik Hendrik werd ingenomen.
De katholieken in de Meierij hebben toen de ellende aan den lijve ondervonden. Van hogerhand werd een nieuwe koers uitgezet waarbij de rol van de protestanten of hervormden binnen elk Meierijs dorp uiterst voelbaar werd. De Republiek preekte een zgn. ‘politieke reformatie’. Het roer moest om en belangrijke dorpsfuncties schepen, vorster of veldwachter, notaris, schoolmeester, secretaris etc. zouden geleidelijk aan in handen komen van functionarissen die de ideeën van de hervormden aanhingen, breed verkondigden en er ook uitvoering aan gaven. Het katholieke zuiden zou gediend zijn met ‘de ware gereformeerde christelijke religie’. Sinds 1629 waren priesters en religieuzen uit de Meierij verbannen behalve de vrouwelijke kloosterlingen.
Een van de fervente voorvechters om voor de katholieken te redden wat er te redden viel was de toenmalige kwartierschout van Peelland Jonker Marcus van Gerwen [1565-1645]. Toen ik in 2005 klaar was met een biografie over deze politicus, die in een ontzettend spannende tijd moest balanceren tussen Den Haag en Brussel, kwam ik tot de conclusie dat hij gevochten heeft als een leeuw, wat hij overigens moest bekopen met opsluiting in de Gevangenpoort in Den Haag. Hij formuleerde driftig vredesvoorstellen om de kloof tussen beide partijen te overbruggen, maar drie jaren vóór de Vrede van Münster overleed hij op zijn slot Dommelrode.
De Schijndelse katholieken moesten na 1648 hun dierbare Servatiuskerk afgeven aan een handjevol gereformeerden wat zou duren tot de verzoeningsgesprekken rond het begin van de 19e eeuw. Daarmee begon voor de katholieke bevolking de periode van de bekende schuil- of schuurkerken. Al in 1649 was de dienstdoende pastoor Rutgers gevangen genomen en zwaaide predikant Robert Immens de scepter! Rond 1810 begonnen de gesprekken om de Servatiuskerk na ruim 250 jaren weer terug te geven aan de katholieken [3047] en zou voor de kleine groep hervormden [32] een eigen kerkje worden gebouwd tussen 1808 en 1810 met een bescheiden begraafplaats. Na 1648 was aanvankelijk sprake van de gereformeerde combinatieparochie Schijndel – Liempde en later van Schijndel – Sint Michielsgestel. Dit is in vogelvlucht het zéér globale verhaal!
Bron: Aantekeningen van Marijn Ligtenberg lid van onze historische werkgroep; Henk Beijers [2005] Jonker Marcus van Gerwen [biografie]; Wiro Heesters [1984] Schijndel – historische verkenningen.
Oorspronkelijke publicatiedatum: 27 januari 2021 (nr. 81)
