Van 2017 tot 2024 schreef Henk Beijers als coördinator van de historische werkgroep van de Heemkundekring Schijndel de column 'Oud Nieuws' voor DeMooiSchijndelKrant. Daarin bracht hij zijn lezers op de hoogte van bijzondere feiten uit de geschiedenis van Schijndel.
Het zou een titel kunnen zijn die heden ten dage in het BD kon verschijnen op het moment dat rebellerende en dol gedraaide jongeren de euvele moed hadden om een huis of boerderij of een ander monumentaal pand lekker in de fik te steken, gevolgd door plunderingen. We hebben het vrij recent zien gebeuren tot grote ergernis en teleurstelling van vele rechtschapen vredelievende landgenoten. Maar als amateur-historicus durf ik na al mijn onderzoeken in talloze archieven voortaan hardop te verkondigen dat er ‘niets nieuws onder de zon is’. Onderstaand verhaal lijkt mij het overtuigende bewijs van die conclusie!
We duiken in de oude historische kranten uit voorgaande eeuwen die tegenwoordig dankzij Delpher digitaal beschikbaar zijn en zoeken op trefwoord ‘Schijndel’. Op 5 oktober 1726 bleek een van de twee Nonnenbossche Hoeven [thans aan Kanaaldijk-Zuid en al in 1303 bekend] in lichter laaien gezet te zijn door rovende en plunderende bendeleden, een rondzwervend en misschien ook wel gefrustreerd geboefte dat in de Meierijse dorpen de bewoners de schrik op het lijf joeg. Ze stonden ook bekend als ‘gauwdieven’. Op 23 april 1727 haalde Schijndel daarom de landelijke kranten omdat het strafproces begon tegen die brandstichters.
Het begon met twee medeplichtigen nl. Jan van den Boer alias Jan van Zoelen uit Vught en Anna Maria van Boekholt alias Anne Mie van Dinter, geboortig aldaar. De eerste zou ‘gehangen en geblaakt’ worden en de tweede ‘geworgt en geblaakt’. Onder de medeplichtigen, een legertje van 17 man sterk, bevond zich ook nog een man uit Heusden. Goed een maand later waren Klaas van de Weijer en Jan Gommers aan de beurt. Klaas werd aan een paal vastgebonden, half gewurgd en daarna ‘geblaakt’ en Jan, een bekende vagebond, werd opgehangen aan de galg tot de dood erop volgde. Twee dagen later, de 14e mei, werden twee vrouwelijke medeplichtigen aan de tand gevoeld en geëxecuteerd nl. Elisabeth van Oirschot alias Coob de Wannelappers Beth en Johanna alias Jen de Waal. Beiden werden ze eerst gewurgd en daarna kregen ze het nodige vuur in hun aangezicht om uiteindelijk ‘te branden en te blaken’. Later op de dag moest ook Anna Griet Hendriks er aan geloven.
Ja die lijfstraffen logen er niet om. Radbraken, wurging, levend verbranden, aan de schandpaal genageld worden, eenzaam en alleen op een schavot geplaatst worden ergens midden in het dorp, waar iedereen passeerde. Vaak werden zulke ruige types uit de Meierij verbannen! Allemaal praktijken waarvan men hoopte dat ze een afschrikkende werking zouden hebben. In de processtukken stond dan ook heel vaak ‘ten exempele voor allen’. Een taakstrafje van een aantal uren zou in die tijd zeer ongeloofwaardig overkomen. Men had toentertijd beulen of scherprechters in dienst en aan de uiterste grens van een dorp was het zeker niet ongewoon dat er een galg stond opgesteld. Iemand die allerlei oude veldnamen of perceelsnamen uitpluist in de archieven komt de naam Galgenveld of Galgenberg nogal eens tegen!
Bron: Cees Verhagen [1993] De Nonnenbossche Hoeven; Jo vd Aa lid van de historische werkgroep met de bewerking van historische kranten 1618-1945; Henk Beijers [2003] Het Schijndels landschap [veldnamenstudie]
Oorspronkelijke publicatiedatum: 10 februari 2021 (nr. 82)
