Van 2017 tot 2024 schreef Henk Beijers als coördinator van de historische werkgroep van de Heemkundekring Schijndel de column 'Oud Nieuws' voor DeMooiSchijndelKrant. Daarin bracht hij zijn lezers op de hoogte van bijzondere feiten uit de geschiedenis van Schijndel.
Na de Tachtigjarige Oorlog kwam de Meierij van ’s-Hertogenbosch rechtstreeks te staan onder het bestuur van de Staten-Generaal der Verenigde Nederlanden en werd het oude bestuurscentrum van het Spaansgezinde Hertogdom van Brabant in Brussel overgeplaatst naar Den Haag. Vanaf die tijd verscheen de ene over de andere resolutie [besluit], diverse plakkaten, reglementen en mochten de Brabanders aan deze ‘nieuwe heren’ allerlei verzoeken of smeekschriften indienen. Zo’n verzoekschrift werd aangeduid met de term ‘rekest’.
In een vorige column heb ik al eens gesproken over een schuilkerk of schuurkerk nadat Schijndel in 1648 de Servatiuskerk had moeten afstaan aan de hervormden. Over het algemeen waren die schuurkerken geen lang leven beschoren en waren het zeker geen monumentale gebouwen. Je ziet dan ook vanuit onze provincie legio verzoeken van gemeentebesturen om ‘de oude kerkschuur of het oude kerkenhuis’ te mogen afbreken om ter plaatse een nieuw gebedshuis te bouwen.
Op oudjaarsdag 1770 besloot het Schijndelse gemeentebestuur een verzoekschrift in te dienen. Op de plaats van de oude kerkschuur uit 1694 wilden ze graag een nieuwe bouwen en hadden voor zichzelf bedacht dat die eind 1772 kant en klaar zou kunnen zijn inclusief de afbraak van de oude. Ze stuurden keurig een plattegrond mee met de nodige maatvoeringen en bovendien vroegen ze permissie om zowel het dak als het sacristiekamertje te mogen beleggen met gebakken pannen en ‘gedreven stro’.
Die schuurkerk werd geplaatst langs het voetpad dat van de Hoofdstraat naar de huidige Pastoor van Erpstraat liep, ter hoogte van de pastorie van de parochieherder, thans het terrein van het moederhuis van de Zusters van Liefde. Tussen 1770 en 1772 zou men dan graag alle godsdienstoefeningen willen houden in een ander huis of in een nabij gelegen schuur. Voordat zo’n verzoek naar Den Haag ging moest de kwartierschout van kwartier Peelland zijn advies formuleren over deze aanvraag en pas dan werd het rekest doorgestuurd naar de Staten-Generaal, ook aangeduid als Hoog Mogenden.
Een geheel ander verzoekschrift was dat van de hand van Johan Willem Jorris de toenmalige gerechtsbode of vorster [lees: veldwachter] van Schijndel. Naast zijn normale jaarsalaris mocht hij jaarlijks de ronde doen door het dorp voor allerlei giften van de ingezetenen. Het was een oude traditie met nieuwjaar, de kermis en Pasen waar hij vooral rondging voor paaseieren. Normaliter bracht dat in Schijndel rond de 125 gulden op, maar in kwartier Peelland waren heel veel vorsters die er een gruwelijke hekel aan hadden omdat die rondgang nogal eens gepaard ging met beschimpingen, scheldpartijen, verwensingen en daarom vroeg hij of dat bedrag voortaan door het gemeentebestuur uitbetaald kon worden als vaste inkomstenbron, dan hoefde hij niet meer rond langs alle huizen. In die tijd werd dat van hogerhand aan veel vorsters gegund.
Bron: BHIC toegang 178 inv.nr. 108 april en december 1770 pag. 283 en 928; foto uit archief van de Zusters van Liefde
Oorspronkelijke publicatiedatum: 24 februari 2021 (nr. 83)
Illustratie: Sint-Servatiuskerk in Schijndel (foto: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed via Wikimedia Commons).
