Dat was de naam van de huishoudschool in Etten-Leur, maar de meisjes die ernaar toe werden gestuurd waren bepaald geen koninginnetjes.
Op deze katholieke school werden moederschap, dienstbaarheid en zorg ons met de paplepel ingegeven. Deze tweejarige opleiding was de kortste weg om de leerplicht te vervullen. Het was voor de meeste meisjes tevens eindonderwijs, ook voor mij als 12-jarige. Bepaald niet mijn eigen keuze, maar het gevolg van trieste familieomstandigheden.
Toch heb ik zeventig jaar daarna nog steeds goede herinneringen aan die huishoudschool en loopt dit onderwijs als een rode draad door mijn leven. Door de lessen knippen en naaien werd ik een fanatieke hobbynaaister en vanaf de huishoudschool maakte ik alles zelf. Later ook kleding voor man en kinderen tot zelfs de bruidsjurk van onze dochter. Juffrouw Brouwers, die strenge naailerares heeft me veel geleerd. Toen ik haar meer dan vijftig later tegenkwam in een verzorgingshuis keek ze me lang aan en zei: "Jij bent toch een Van-Gilsje?"
Ook verstellen was een onderdeel van de naailessen, handig want broeken met kapotte knieën waren toen nog niet in de mode. Ook dat ben ik nooit verleerd, al jarenlang werk ik twee keer in de maand als vrijwilligster in het repair-café om kapotte knieën, zakken, ritsen, losse naadjes enz. te repareren.
We kregen muziekles en hoewel we nauwelijks wisten wat een musical was, voerden we met de klas de musical Sledevaart op. Het thema was een bruiloft waarbij wij als klas de uitgebreide familie opvoerden. De aanleiding was het afscheid van juffrouw Nelissen. Zij was onze klasse-juf, ging trouwen en daarna emigreren naar Nieuw-Zeeland.
De kooklessen waren een goede basis en ook die techniek heb ik, zoals de naailessen, zelf aardig uitgebreid. De schoonmaaklessen brachten we ieder trimester in praktijk. Voordat we aan de Kerst-, Paas- en zomervakanties begonnen, kreeg de hele school een grote schoonmaakbeurt. Een verplicht nummer, maar wel gezellig en leerzaam. De theorievakken hadden mijn grootste belangstelling en de wens om verder te studeren bleef latent aanwezig.
Academische inhaalslag
Eenmaal verliefd, verloofd en getrouwd en na de geboorte van twee kinderen, begon ik alsnog aan een inhaalmanoeuvre, van avondmavo tot universiteit. De studie Algemene Cultuurwetenschappen was breed en boeiend. Een lang traject met parttime werk en een gezin. In 1999 was de huishoudschool Regina Mundi met de lagere technische school Don Bosco inmiddels LBO geworden en ik heb geen moment getwijfeld over een scriptieonderwerp: het huishoudonderwijs.
Mijn onderzoeksvraag was gerelateerd aan de 1990-maatregel waarbij van elke 18-jarige economische zelfstandigheid werd verwacht. Concreet luidde mijn onderzoeksvraag: in hoeverre kun je met deze huishoudelijke opleiding economische zelfstandig verwerven? Het was een feest van herkenning om als 57-jarige terug op mijn oude school in de archieven te snuffelen. Met een mooi cijfer voor mijn scriptie Van kostbereidster naar kostwinster (opent in een nieuw tabblad) rondde ik de studie af.
Van mijn scriptiebegeleider kreeg ik het advies om verder onderzoek te doen. Vervolgens kwam ik bij de UVT terecht en begon aan een lang, leerzaam traject bij professor Arnoud-Jan Bijsterveld. Hij was heel streng, maar zo constructief in zijn kritiek, dat ik na iedere bespreking van een hoofdstuk, toch weer geïnspireerd aan het werk ging. Met als resultaat een mooi boek over de geschiedenis van het huishoudonderwijs in Noord-Brabant.
Spinazieacademie?
Voor mijn boekpresentatie ging ik, vijftig jaar na het verlaten van de huishoudschool, op zoek naar mijn favoriete klasselerares. Ze bleek terug uit Nieuw-Zeeland en woonde in de omgeving van Veghel. Ze was zeer bereid en vereerd om het eerste exemplaar van mijn boek met de titel Vrouwelijke vorming tussen Martha en Maria in ontvangst te nemen. De titel verwijst naar Martha als symbool voor het dienstbare en Maria voor het contemplatieve.
Een mooi moment waar verleden, heden en toekomst samen kwamen, want het onderzoeksvirus had me goed te pakken. Ik begon aan een vergelijkend onderzoek naar het openbaar huishoudonderwijs in Zeeland. Ik werd gevraagd om lezingen te geven en probeerde daarmee het negatieve imago van de ' spinazieacademie' te keren. Immers, in de jaren vijftig hoefden meisjes niet te leren, die gingen toch trouwen. Daarbij werden meisjes die naar de huishoudschool gingen toch een beetje dom gevonden. Uit mijn onderzoek bleek, zowel in Noord-Brabant als Zeeland dat er heel veel meisjes zijn geweest die na het 'gedwongen' huishoudonderwijs zich in een later stadium verder hebben ontwikkeld.
De tekst van dit artikel is gepubliceerd onder een CC BY-SA 4.0-licentie. Voor de illustraties geldt de licentie die in het bijschrift is vermeld.
Benieuwd naar onze podcast over de huishoudschool? Klik dan hier podcast
