Govert Verheul, oudste zoon van een Utrechtse rijwielfabrikant was in de meidagen van 1940 als 22 jarige jongeman betrokken bij de aanval aan de Moerdijk. Hij was gelegerd bij de 25st A-A Groep Kil, als stukscommandant. Na de capitulatie werd hij actief in het verzet en was gedwongen onder te duiken in Oijen 1944, bij de boerenfamilie Van Rooijen. In zijn levensverhaal doet hij verslag van zijn ontmoeting met de First Allied Airborne Army, waarvan een deel op 17 september 1944 bij vergissing neerstrijkt in de weilanden nabij Oijen. Achteraf bleek dat ze bij Grave hadden moeten landen. Hieronder volgt zijn verslag van zijn belevenissen in Brabant.
Het leven in Oijen
De begroeting door Annie, nicht van Jan en Piet van Rooijen, was allerhartelijkst. In een hoekje van de kamer zat Wout, een knechtje van 14 jaar. Piet was een leuke man met veel humor, een financieel genie. Hij was de baas. Zijn broer Jan was dom. Hij noemde mij ‘de onderduiker’. Hij heeft nooit mijn naam genoemd. Piet wel. Ook Annie en Wout. Ik werd in het boerenwerk ingewijd. Koeien melken, stallen uitmesten, bieten spenen en later rooien. Ik leerde paardrijden op een Belgische knol. Kortom, alles wat voor mijn handen kwam. Een dag in de week moesten Wout en ik boter maken. In een melkbus, half gevuld met zoete, vette melk stond een soort stamper. Als je die lang genoeg op en neer haalde, kwam er vanzelf boter. Bij elke stamp zeiden Wout en ik: ‘Alweer een gulden.’ Immers, de boter werd zwart verkocht. Piet liep altijd met stapels briefjes van honderd en duizend in zijn zak.
Er waren veel onderduikers in Oijen. Ik kreeg vrienden en zochten we elkaar op. Het was betrekkelijk veilig in Oijen. Er was 1 Duitse bezetter. Een oude man die meestal dronken was. Hij vond alles best. Als hij onderduikers en de boeren zou verraden, wist hij dat hij spoedig in de Maas zou drijven. ‘Bezopen te water geraakt en verdronken.’
Afgedwaalde bevrijders
Op 17 september 1944 zaten we ‘s middags aan tafel. Plotseling werden we opgeschikt door daverend motorgeronk. We liepen naar het raam en konden onze ogen niet geloven. De lucht was vol met vliegtuigen. Later bleken het reusachtige zweefvliegtuigen (Horsa Gliders) te zijn, die boven de polder werden losgemaakt van de trekkers “bombardementsvliegtuigen vlogen voorop”. Ze zweefden naar beneden. We zagen er enkele over de kop slaan, gewoon uit de lucht vallen, in brand vliegen. Het was een verschrikkelijk gezicht. We waren zo verbouwereerd, dat we geen stap konden verzetten.
Al gauw zagen we de eerste soldaten. Ze kwamen naar de boerderij van Jan en Piet. Er waren gewonden bij, sommigen zwaar. Er werden jeeps uitgeladen, lichte kanonnen, motorfietsen en ander materiaal. In geen tijd was de deel van de boerderij veranderd in een noodhospitaal. De doden werden in de schuur gelegd. Het waren Amerikanen van de First Allied Airborne Army. We kregen meteen kauwgom, chocola en sigaretten. Ook bij de buren gingen de Amerikanen naar binnen. Ze hadden blijkbaar honger en zochten in de chaos van de vliegtuigen naar hun rantsoenen. Maar Annie was al begonnen met het bakken van eieren met spek. Wout en ik sneden brood. Piet plakken kaas en Jan kookte pap. Een jonge officier vroeg: “Who speaks English?” “A little bit,” zei ik. Maar dat leek nogal mee te vallen. Ik kon het aardig redden. De luitenant zei dat ze naar de bruggen van Grave moesten. Toen de kaarten erbij kwamen , kon Piet ze duidelijk maken, dat ze te ver van hun doel gedropt waren. De luitenant zei: “God damm it.” Na enkele uren kwam er wat tekening in de bende. De luitenant vroeg of er Duitsers in het dorp waren. Al gauw bleek dat de enige bezetter zich al in de boerderij had overgegeven. Hij had geen wapen. Hij kreeg een schop onder zijn kont en een pakje sigaretten. Hij moest zich zien te redden. De man deed het haast in z’n broek. Hij dacht dat hij standrechtelijk zou worden doodgeschoten. Na veel gedoe gingen de Amerikanen op weg, over de dijk van de Maas naar Grave. De luitenant gaf mij een briefje, waarmee ik me, als ik kans zag, moest melden bij zijn commandant in Nijmegen, want dat was het doel. Ik kon dan tolk Duits-Engels worden.
Op naar Nijmegen
Na drie dagen hoorden we over de radio dat Nijmegen was bevrijd. Het bericht kwam van Radio Oranje uit Londen, waarnaar iedereen nu vrijelijk kon luisteren. Ik zeg tegen Piet, dat ik naar Nijmegen wilde gaan; het onderduiken zat erop. Hij gaf me groot gelijk. Jan protesteerde; hij raakte een goedkope arbeidskracht kwijt. Maar… hoe kwam ik in Nijmegen? Molenaar van Kilsdonk zei dat er militaire treinen liepen van Eindhoven naar Nijmegen. Zijn zoon, de jezuïet, wilde naar het klooster in Nijmegen. De molenaar zou ons met zijn rijtuig naar Ravenstein, het dichtstbijzijnde station, brengen. Hij gaf ons worsten mee om eventueel geallieerde soldaten om te kopen.
De stationschef zei dat er zo nu en dan een trein langskwam, maar tot zijn verbazing met Duitse soldaten, zelfs hoge officieren en SS’ers. Maar allen waren blijkbaar ongewapend en hadden een doel: krijgsgevangenschap bij de geallieerden, ze hadden genoeg van de chaos en ontbinding van het Duitse leger.
Wie schetst onze verbazing toen de stationschef ons een kaartje Enkele reis Nijmegen gaf, waarvoor we een gulden moesten betalen. Over bureaucratie gesproken. Na uren wachten kwam er een trein, die zuchtend stopte om water in te nemen. In de goederenwagens ontwaarden we enkele Duitsers die niet uitstapten. Ze schreeuwden: "Tommy, Tommy." Dat was duidelijke taal.
