Rondom de afwikkeling van deze tot dan toe in de Kempen ongekende ramp bleef door de betrokken overheden een systemische geheimzinnigheid gehandhaafd. Tot op heden beheerst die de status quo en de vraag is of dat ooit anders zal worden.
Systemische geheimzinnigheid
Er zijn verscheidene redenen voor. Ze groeperen zich vooral rondom de afwikkeling van de lijken- en gewondenstroom en de in verband daarmede gedane medische bevindingen. Die worden gedaan voor curatieve doelen, maar kunnen ongehinderde strafvorderlijke consequenties hebben op breedspectrum-niveau. Ze kunnen de finale berechting van de Duitse oorlogsmisdadigers frustreren.
Dat die berechting en de feitelijk te beantwoorden oorlogsschuldvraag essentieel zal worden voor de uiteindelijk te vestigen Europese Vrede, daar is in november 1918 iedereen van overtuigd. Het zal leiden tot artikel 331 van het Verdrag van Versailles, waarin Duitsland erkent en op zich neemt dat het als enige mogendheid schuld heeft aan de oorlog die begon op 4 augustus 1914.
Duitsland had volgens de overwinnaars de Alleinschuld aan de oorlog. Het werd veroordeeld tot het betalen van torenhoge herstelbetalingen en raakte een zevende deel van zijn grondgebied kwijt. Was dat erkend, dan konden de opperste Duitse regeringsleiders en militaire supremo’s als misdadigers vervolgd worden voor een internationaal tribunaal. Zonder dat zou nooit recht worden gedaan aan het supranationale rechtsbewustzijn. Het Verdrag van Versailles van 1919 werd juist daarom in Duitsland als zeer onrechtvaardig ervaren.
De wrekende ontremming over de Centrale Mogendheden
Vooral Frankrijk hamerde tijdens de vredesonderhandelingen op een harde aanpak van Duitsland. De Amerikaanse president Wilson was met heel andere ideeën naar de onderhandelingstafel gekomen. Hij wilde de wereld verbeteren: “to make the world safe for democracy”, zoals hij het zelf verwoordde. Hij streefde naar de oprichting van een internationale organisatie die tussenbeide kon komen bij conflicten tussen staten. Wilson slaagde allerminst in zijn opzet.
De Volkenbond werd een slap aftreksel van zijn idealistische plannen en de Engelsen ondersteunden het Franse revanchisme. De gedachte was dat de geallieerden als De Goeden hadden overwonnen in dat Armageddon dat bloedbaden had achter gelaten over de akkers van Noord-Frankrijk. Aangericht door De Slechten: de Duitsers. Maar dan kon er ook geen enkele smet rusten op die Goeden. Tussen De Goeden en De Slechten bestond geen tussensmaak, geen grijsteint. Daarop moest nu de geschiedenis van dit drama worden geschreven. Dat viel niet mee, om drie redenen.
De Nederlandse neutraliteitspositie kwestieus
Ten eerste had Nederland in augustust 1914 een neutraliteitsproclamatie afgegeven. Het zou zich in het wereldconflict onvoorwaardelijk afzijdig opstellen. Dat had het alleen niet gedaan. Het was op den duur zich gaan ontwikkelen tot een natie die zoveel mogelijk Keizerlijk Duitsland ter wille had willen zijn bij de doorvoer van goederen en stoffen die voor de Duitse oorlogsinspanningen belangrijk waren. Dat heeft het lang ontkend, ook na de Tweede Wereldoorlog.
Maar het valt objectiveerbaar niet te loochenen. Te veel bronnen zijn daartoe ontsloten, vooral na 1989, toen de Duitse Rijksarchieven toegankelijk werden gemaakt ter gelegenheid van het imploderen van het voormalige, op de Sovjetunie gerichte, Oostblok en in zonderheid de Duitse Demokratische Republik, de DDR. Die archieven stonden geen westerlingen ter beschikking tijdens de DDR-periode. Toen echter die DDR eigenlijk ook technisch failleerde, was er geen houden meer aan en veel westerse geschiedenis diende herschreven te worden. Ook de Nederlandse. In de voormalige spelonken van het Hoofdkwartier van de zo betoverende Wehrmacht te Zossen kwam veel vervelends vrij dat de Nederlandse eigendunk kan belasten.
De Belgische eisen
Ten tweede waren daar de eisen van de Belgen. Tot hun eigen verbijstering ware ze overwinnaars in de wereldkrijg 1914-1918 geworden. Ze waren van plan deze positie tot iedere prijs uit te buiten om de vredesregeling die ze in 1839 onder druk van Whitehall hadden moeten aanvaarden volkomen ongedaan te maken. Met deze regeling hadden ze zich kunnen bevrijden uit het kortstondige staatsverband (sedert 1815) dat ze hadden moeten dulden onder de naam Vereenigd Koninkrijk der Nederlanden. Al in oktober 1918 begonnen ze met een mediaoorlog tegen Nederland dat zogenaamd neutraal was gebleven, maar ondertussen onberaamde illegale oorlogswinsten had geboekt. De economie van dat land was met sprongen vooruitgegaan, zij het dat de effecten voor het bestedingspatroon en de koopkracht beperkt was gebleven tot een superelite.
Nederland, zo ging het argument, had zijn unieke geografische positie als beheerder van de delta Schelde/Maas/Rijn doorlopend misbruikt onder meer via dat Belgisch Eindhovens Lijntje dat de hele oorlog was blijven doorboemelen. De Belgische regering deed weten dat zij daarvan bij de vredesonderhandelingen te Parijs werk van ging maken. Zij zou aantonen dat die ramp te Hamont en de afhandeling daarvan mede te wijten was aan Nederland. Voorlopig hield Brussel deze kaarten echter tegen de borst gedrukt. Ze gaf voorlopig haar lezing aan haar geallieerden, waarbij Frankrijk zeer gretig bleek. Dat wilde wraak - op alle 'Germanen'.
De Angelsaksen hadden boter op het hoofd
Op de derde plaats hadden de Angelsaksen boter op hun hoofd. Zij hadden inmiddels lijsten gecomponeerd van door de Duitsers begane oorlogsmisdaden, waaronder het ontketenen van gifgasaanvallen, het bezigen van verstikkende chemicaliën in drinkwater, persoonsmijnen met vertraagde ontstekingen, brisantgranaten met toxische ladingen bij burgerbombardementen (vooral via luchtschepen), collectieve gijzelingen en burgerdeportaties via razzia’s. De Engelsen waren van plan Keizer Wilhelm II als opperbevelhebber te dagvaarden voor zijn aansprakelijkheden die daaruit voortvloeiden. Dit in de voorlopige zekerheid dat de Duitsers vergelijkbare aantijgingen niet zouden kunnen hardmaken te hunnen laste.
Echter, uit de ladingen die tevoorschijn kwamen uit de versplinterde goederenwagons op het traject Hamont/Budel/Vlodorp bleek blijkens etiketteringen en ladingsbescheiden via cognossementen dat de Angelsaksen op het hoogste bevelvoeringsniveau precies hetzelfde hadden begaan, ook via de command responsibility-constructie die de Britten op het oog hadden tegen de Oberster Heeresleitung. Whitehall zou daarom bewijsmateriaal in die richting moeten wegmaken of onderdrukken. Dat kon lukken, want die bewuste rampzalige zondag 18 november 1918 was het op de baanvakken te Hamont chaos geweest. Rond het station van Hamont heerste een drukte van jewelste van burgers, geïnterneerden, krijgsgevangenen, uit te wisselen verminkten, gedeporteerden.
Het Duitse leger moest na de wapenstilstand van Foch snel terug naar huis en de grensgemeente Hamont, met zijn belangrijke station, komt het te weten. Omdat het neutrale Nederland niet zomaar Duitse militaire konvooien toelaat, ontstaat er een gigantische treinfile tot Neerpelt en zelfs tot in Mol. Die is voorlopig niet op te lossen. Er kan dus door Londen bekeken worden wat er nog te frustreren is aan waarheidsvinding.
Uitlevering van 'Wilhelm de aartsschurk'
Inmiddels komt het goed uit dat Nederland die Keizer voorlopig heeft toegelaten. Maar hoe komt dat? Heeft het Nederlandse parlement daarvan geweten? Indien niet: is deze toelating dan rechtmatig geweest? Is ze volkerenrechtelijk niet te verantwoorden, waarom wordt deze gekroonde schurk dan niet teruggeleid naar Spa? Maar kan het ook zijn dat die Koningin Wilhelmina daarvan geweten heeft? Is die immwea niet van Duitschen Bloed? Heeft die Wilhelm misschien zelfs uitgenodigd?
Het Britse publiek is razend. Electoraal denkt David Lloyd George, de Britse premier, op deze golf van oerwoede mee te surfen en een derde termijn veilig te kunnen stellen in het Lagerhuis. De dominions in het Britse Rijk willen eveneens dat die 'William' zal bloeden, juist omdat koning George V dat niet schijnt te willen - is deze vent uiteindelijk niet óók een Duitser? Is deze George geen incestueus mixtum van de Saksen-Coburg-Gotha's en de Hannoverianen met in hun lijn die gekke koning George III? Zweren hier de koningen niet samen tegen de volkswil? Wat komt er dan terecht van het beloofde Nieuwe Avondland waar geen plaats is voor koninklijke oorlogen?
Men zal dus enkele expeditionaire brigades kunnen loslaten op Nederland om die de vent op komen halen zonder oorlog te verklaren. Het staat al als regeringsvoornemen in The Times. Middelerwijl kan men Den Haag inprenten dat het de Keizer zal moeten uitleveren met alle bewijsmiddelen van dien. Maar natuurlijk moeten die niet ook de geallieerden kunnen belasten en dat blijkt nauwelijks doenbaar. Mede door wat er allemaal loskomt ten gevolge van de ontploffingen in die Belgische Kempen en Belgisch Limburg waar ook nog goederentreinen staan uit te walmen. Wat voor duivels goed is er in vredesnaam in die goederentreinen vervoerd en waarom door deze bevolkingsrijke gebieden? Het zullen brandende vragen blijven.