De oud-rechterlijke aktes van de gemeente Lithoijen van rond 1800 bieden een inkijk in een kleine gemeenschap van bewoners aan de rivier de Maas onder de vleugels van de stad ’s-Hertogenbosch, de vrijheid Oss en het graafschap Megen. Voor deze notitie heb ik aktes geselecteerd die een bijzonder relaas beschrijven, een bijzonder feit belichten of juist het alledaagse weergeven. Het leert ons dat, de essentie van “samen leven” in zo’n gemeenschap door de eeuwen heen niet is veranderd. In het vierde deel: het tragische verhaal over een geesteszieke zoon.
Een meewarig verhaal van een moeder die genoodzaakt is haar geesteszieke zoon te ketenen, omdat hij anders een gevaar vormt voor zichzelf en voor zijn omgeving, wordt beschreven in een verzoek aan de schepenen van Lithoijen op 4 oktober 1800 van de moeder en op 6 januari 1801 van de buurt.
Meggel van Osch is de weduwe van Jacob van der Steen en woont in Lithoijen. Zij heeft samen met wijlen haar man twee dochters en een zoon gekregen. De zoon heet Jan van der Steen. Hij is 22 jaar oud en geestesziek, of in haar woorden: “Haar zoon is door de Heere bezocht en het is hem in het hoofd geslagen.” In zijn geesteszieke toestand is hij ontoerekeningsvatbaar en een gevaar voor zichzelf en zijn omgeving. De chirurgijn is geconsulteerd en hij stelt vast dat er geen kans op verbetering van zijn geestestoestand mogelijk is.
Vastgebonden in een schuurtje
Meggel van Osch wil een goede moeder zijn, bidt elke dag tot de Heer om zijn genezing en verpleegt de jongen thuis, maar ze ziet geen andere uitweg dan hem aan armen en benen vast te binden en hem op te sluiten in een schuurtje bij haar huis. Ze verzoekt de schepenen haar dit toe te staan. Haar verzoek wordt ondersteund door haar naaste familie, in het bijzonder, door de tantes van Jan van der Steen, Maria van der Steen en Johanna van Osch. De schepenen willigen haar verzoek in en staan haar toe om Jan van der Steen ter zijner zelfbescherming vast te binden aan armen en benen, en om hem in isolatie te houden.
De buren van Meggel van Osch dienen een klacht in bij de schepenen van Lithoijen, zo beschrijft een akte van 6 januari 1801 . Het betreft Jan Janse van Hoorn, Koen Jan Janse van Hoorn, Anton de Groot en Z. van Aerschot. Gevieren doen zij hun beklag over Jan van der Steen, de geesteszieke zoon van Meggel van Osch. Om geen gevaar te zijn voor hemzelf en zijn omgeving is hij vastgebonden ondergebracht in een schuurtje op het erf van zijn moeder. Maar meerdere malen heeft hij zich weten los te wrikken. Dit leidt tot angst en ongemak in de buurt. Zij wensen niet bloot gesteld te worden aan ongelukken en gevaar veroorzaakt door deze geesteszieke jongeman, wanneer hij vrij rondloop in de buurt. Zij verzoeken daarom de dingbank van Lithoijen om daadkrachtig te streven naar een oplossing voor hun probleem om verdere ongelukken of erger te voorkomen.
