Op 12 mei 1940 vluchtte het zittende kabinet-De Geer naar Londen, de Koningin achterna. De Geer was overtuigd van de onherroepelijke hegemonie van Duitsland, dat op dat moment op alle fronten triomfeerde.
Tweespalt in Londen
De Geer was daarom van mening, dat het kabinet stappen moest zetten om met die Duitsers een wapenstilstand te sluiten. Hij meende dat Nederland diep door het stof moest. Maar dat, uiteindelijk, Hitler toch aan Nederland een zekere staatszelfstandigheid zou gunnen.
Dat had Hitler toch met Slowakije ook gedaan en met Denemarken evenzeer? Als daartoe een enorme legeringsschatting zou moeten worden betaald ter delging van de bezettingskosten, dan moest dat maar. Omdat Frankrijk kort daarna bereid was om een soortgelijke overeenkomst met Berlijn te vragen was dat nog niet zo’n gek uitgangspunt. Alleen: Wilhelmina wilde er niets van weten.
Bureau Terugkeer
Maar de meerderheid van de ministers vond, dat De Geer gelijk had. Behalve iemand als Pieter Sjoerds Gerbrandy, de minister van Justitie. Die gold echter als wereldvreemd calvinist die je niet te serieus moest nemen. En die smet kleefde aan iedereen die dat standpunt openlijk deelde. Dat bleef de stemming in het kabinet totdat de Duitse inval in Rusland in november 1941 stuk liep op de enorme herfstregens van dat jaar en uiteindelijk op de immense vorst die nadien toesloeg.
De Duitsers waren tóch niet onoverwinnelijk: ze moesten kort vóór Moskou stilhouden. Er zat dus wellicht toch een gunstiger wapenstilstand in, dan het kabinet had gedacht in augustus 1940. Het besloot daarom tot oprichting van een Bureau Terugkeer voor het kabinet en het regeringsapparaat. Over de bemensing van dat bureau kwam natuurlijk enorme bonje.
Market Garden
Die duurde voort tot september 1944, toen Montgomery eindelijk groen licht kreeg voor de ontplooiing van zijn operatie Market Garden van Neerpelt tot en met de noordelijke oever van de Neder-Rijn boven Arnhem. Een riskant plan, tactisch en strategisch. Het mislukte deerlijk. Het in Zuidoost-Brabant ontrolde geallieerde front bleef tot in de lente 1945 beperkt tot een moeilijk toegankelijke corridor over Neerpelt, Valkenswaard, Eindhoven, Son en Breugel, Den Bosch, Nijmegen en kapotgebombardeerd Arnhem. Binnen die corridor betwistten diverse Nederlandse groepen elkaar de publieke macht. Deze hadden vaak een anarchistische status, zoals de groep Partizanen Actie Nederland (PAN), een eigenrichtende, wat chaotische eigener hand bewapende stootgroep. Dan waren er de krijgslieden van de Binnenlandsche Strijdkrachten onder de opperbevelhebber Prins Bernhard, de vrijbuiters van diverse verzetsgroepen die nog flink wat rekeningen wilden vereffenen met politie-oversten, leden van de rechterlijke macht, het Openbaar Ministerie en het Wapen van de Koninklijke Marechaussee en burgemeesters die de Duitse bezetters iets te zeer ter wille waren geweest. De Prinses Irene-brigade, ook nog. Maar ook nog andere vrijkorpsen, vaak communistisch.
De heren van het Militair Gezag
Daartussen welberaden, overbelegen, wat corpulente officieren, minstens met de rang van kapitein. Notabelen, gestudeerden en regenten die via het Bureau Terugkeer ineens een hoge rang kregen in het onsamenhangende restant van het voormalige Nederlandse leger. En mét de rang toegang tot de onafzienbare uitpuilende foerage van het geallieerde westelijke Angelsaksische Leger dat te Brussel een onoverzichtelijk hoofdkwartier had ingericht.
Met veel whisky, chocoladerepen, stafauto’s, benzine-jerrycans, gloednieuwe lakense uniformen, molières met lage wreef en instap, de nieuwste rations waarbij vooral die afgestampt met volvette corned beef zeer in trek waren bij de vleet en vooral onbeperkt sigaretten, sigaren, vloeipapier, tabak, snuif, pijpen en lucifers alsmede petroleumaanstekers. Dat laatste gold als begeerd ruilmiddel op de zwarte markt.
Een grootmajoor herinnert zich klassikaal
Het liep dus storm van de gezeten burgers die eindelijk eens dachten onbeperkt de baas te kunnen gaan spelen in een fraai uniform met daarbij zelfontworpen lintjes en zijdgeweer. Waaronder mijn dierbare leraar Nederlands Dr. Harry Weijdens aan het zo katholieke Sint Joriscollege. Een venerabel man die het zelfs tot grootmajoor bracht. Harry vertelde er graag over. De tijd van zijn leven. Dat kon je wel zien als hij het saluut bracht in dat uniform tijdens de Achttien Septemberfeesten die in Eindhoven decennialang alle wijken en het stadscentrum beheersten. Alleen: zijn gymnasiumklanten waren, arrogant als steeds, niet zó onder de indruk als de lintjes rechtvaardigden. Over dat Militair Gezag gaat dit verhaal. Want Harry gaf menig saillant detail te beste en ook hoe Prins Bernhard en zijn trawanten uit de band sprongen. Hetgeen, dat gaf Harry met klem van nadruk aan, eigenlijk niet mocht. Dat had hij de Prins ook doen weten. Maar met ongunstig gevolg. Ook voor het fruitslaatje van lintjes op de linkerborst.
