Hoe vergaat het nadien met molenaar Adrianus van Arkel Koudsijn?
Mogelijk doet hij dienst bij de molenaars, vader en zonen, Franken in Standdaarbuiten. Van hier uit vertrekt hij naar Ginneken en Bavel, want op 2 oktober 1867 wordt hij bij ingeschreven in Bergen op Zoom bij zijn zus en familie, winkelierster en grutter, die vanuit de Molstraat zijn verhuisd naar de Molenstraat, later Zuidmolenstraat genoemd, vanuit Ginneken en Bavel. In Ginneken is zijn broer Antonie, geboren 6 juli 1826, eerst molenaarsknecht en later molenaar. De schrijver veronderstelt op de molen in Ulicoten, dat dan tot Ginneken behoort. Op 15 april 1868 vertrekt Adrianus naar Steenbergen. Zijn broer Antonie is in deze plaats eerder molenaarsknecht van 3 juni 1850 tot 2 mei 1851. In Steenbergen heeft Adrianus in 1868 een grutterij en is grutmolenaar. Op 24 oktober 1871 vraagt Adrianus toestemming voor het oprichten van een handgrutmolen met eest in zijn huis aan de voormalige Kruispoort. De buren hebben geen bezwaar en op 15 december 1871 verlenen burgemeester en wethouders de vergunning. Hij overlijdt als grutmolenaar op 11 maart 1891.
Dan weer de Noordmolen
In kadastraal artikel 1042 wordt molenaar Willem Staps als eigenaar vermeld.
Ook heeft hij in bezit sectie G 1312 huis en erf, genaamd De Wereld, later de Grote Kordewagen, gelegen oost naast de Arcke Noe, groot drie roeden, gekocht. Dit huis, zijnde zijn woning, staat ter hoogte van het spuihuis aan de Zuidzijde Haven, wijk C, nummer 38.
Zijn molen wordt beschadigd door een felle wind, aldus De Noord-Brabanter: staat- en letterkundig dagblad op 14 april 1855. Het afgewaaide gedeelte valt op de werf van een hovenier.
Moeder en dochter verkopen de Noordmolen op 6 mei 1857 aan winkelier Jacobus J.A. Mansfeld. Op 6 januari 1875 verkoopt vader aan zoon Matheus. De akte vermeldt: een windgraanmolen en erf met als deszelfs gaande en draaiende werk aldaar, sectie G 22 en een huis en erf mede aldaar, sectie G 1312, voor fl. 8.000,-. Opvallend is dat de dochter van molenaar Petrus Mouw, Maria Johanna Mouw, twintig jaar na overlijden van haar tweede vader Willem Staps, op 1 september 1875 een langwerpig vierkantig inktpapieren omslag met lak gesloten cachet met de letters P.M., dus Petrus Mouw, bij een notaris in bewaring geeft. Mattheus Mansfeld overlijdt als molenaar op 7 december 1889. Net voor zijn overlijden is op 25 november 1889 is de windmolen verkocht. De koper is Justianus Victor Maria Aerden, molenaar te Kalmthout. Molenaar Victor Aerden, die de zaak in 1903 met een motormaalderij uitbreidt, overlijdt op 21 mei 1912, 61 jaar oud. De weduwe gaat tot verkoop over.
De verkoop staat in een advertentie in De Grondwet van 2 november 1912. De verkoop wordt ook aangekondigd in de Nieuwe Zeeuwsche Courant eveneens op 9 november 1912. Dit als volgt: "De notaris J. Goderie te Wouw zal op dinsdagen 12 en 26 november telkens ‘s avonds 8 uur, in het koffiehuis van den Bacx aan de Boschstraat te Bergen op Zoom wegens sterfgeval veilen en verkopen: een goed of druk beklante handels- en loonmaalderij bestaande uit motormaalderij en windgraanmolen met bijbehoorend woonhuis te Bergen op Zoom, inmiddels uit de hand te koop. Aan de Duivelstraat en Molenstraat."
Maar de windmolen wordt uit de verkoop genomen, zo blijkt uit de koopakte en uit de advertentie in De Grondwet van 23 november 1912 (hierboven rechts).
Op 13 februari 1913 verkoopt de weduwe van molenaar Justianus Victor Maria Aerden, die op 21 mei 1912, oud 61 jaar en geboren te Kalmthout, is overleden, de windgraanmolen voor 2.500 gulden. De koper is de gemeente Bergen op Zoom.
Hieronder een foto van de standerdmolen rond 1913 is opgenomen in de beeldbank van het WBA.
In de Avondster van 11 april 1913 wordt de afbraak van de Noordmolen niet betreurd: “Al doet zoo’n molen wel aardig bij een gezicht op de stad, de omwonenden zullen zijn verdwijnen niet betreuren, vooral omdat het ’t begin is van een groote verbetering in den toestand der buurt daar.” In kranten elders in het land wordt genuanceerder gedacht, zoals in de Nieuwe provinciale Groninger courant van 12 april 1913.
Aflevering 33 van de uitgave Bergen op Zoom in kaart en beeld, een uitgave van het WBA, bevestigt de sloop op 10 april 1913, maar vermeldt ook dat het nog tot 1916 duurde voordat de molenberg werd afgegraven en de Molenbergstraat verbreed. Dit afgraven wordt als werkverschaffing aangekondigd in de Provinciale Noordbrabantsche en 's Hertogenbossche courant van 25 augustus 1914.
Na sloop van de molen is er wisseling van percelen grond van gemeente naar rijks en andersom, zo blijkt uit een schets uit 1914, staande op de beeldbank van het WBA.
Dit verhaal verscheen oorspronkelijk als: Willem Kruf, 'Molenaars op de windmolens en water-, schors- en oliemolen nabij de haven van Bergen op Zoom' in: De Meule, Uitgave van Vereniging "De Westbrabantse Molens", nr. 125, 1e kwartaal 2025, pp. 17-25.
