De oud-rechterlijke aktes van de gemeente Lithoijen van rond 1800 bieden een inkijk in een kleine gemeenschap van bewoners aan de rivier de Maas onder de vleugels van de stad ’s-Hertogenbosch, de vrijheid Oss en het graafschap Megen. Voor deze notitie heb ik aktes geselecteerd die een bijzonder relaas beschrijven, een bijzonder feit belichten of juist het alledaagse weergeven. Het leert ons dat, de essentie van “samen leven” in zo’n gemeenschap door de eeuwen heen niet is veranderd. In het achtste deel: een schip met wel heel veel tegenslag.
Dirk Kooijmans, wonend te Lithoijen legt op verzoek van Johanna van der Putten op 29 november 1802 een verklaring af. Johanna van der Putten is de weduwe van Cornelis Govers en hertrouwd met Antonie van Someren. Kooijmans verklaart dat hij in september 1794 met het schip van Cornelis Govers voor anker lag bij het fort Sint-Andries om het schip reisvaardig te maken. De commandant van de Franse troepen, die daar, in dienst van de koning van Engeland, gelegerd waren, dwong hem zieke soldaten op te halen bij de Alphense molen en deze soldaten naar Arnhem te brengen. Zo geschiedde.
Ziekte
In Arnhem aangekomen kreeg hij orders om de IJssel af te varen tot Westervoorde en aldaar heeft hij de zieke militairen aan het veer afgezet. Direct daarop vroeg een ingenieur, hem onbekend, hem naar Nijmegen te varen naar de scheepsbrug aldaar, alwaar hem werd verordonneerd te blijven liggen met zijn schip tot nader orders. Hij heeft daar zes dagen gelegen, werd uit de dienst ontslagen, en heeft 36 gulden liggeld ontvangen. Vervolgens werd hem bevolen om met zijn schip Nijmegen te verlaten, onder dwang, want anders zou zijn schip in brand worden gestoken. Toen de wind gunstig was is hij vertrokken en gezeild tot aan de Gendtse Hoek.
Vastgevroren
Daar aangekomen werd zijn schip door de Fransen met een kanon beschoten. Met behulp van enige soldaten van de wacht der Hannoverse troepen trok hij zijn schip tot bij de Eijerweerdse militaire post van generaal Des Villates. Het schip is daar in het ijs vastgevroren en omstreeks Kerstmis 1794 door de daar gelegerde militairen afgebroken. Met karren werd het materiaal van het schip weggevoerd en het overtollige hout werd gebruikt om te stoken. Dit alles gebeurde op bevel van de commandant der wacht. Hij werd tijdens dit gebeuren steeds geëscorteerd door een man van de wacht en moest lijdzaam toezien.
Peter Coolen en Hendrik de Laat, schippers op de rivieren, voegen aan de verklaring van Dirk Kooijmans toe dat zij het tjalkschip, dat in het bezit was van Cornelis Govers in het jaar 1794 nog goed gekend hebben. Ze schatten schip en toebehoren op een bedrag van 1735 gulden.
Lees ook Bladeren door het Lithoijens Journaal 1798-1805
De tekst van dit artikel is gepubliceerd onder een CC BY-SA 4.0-licentie. Voor de illustraties geldt de licentie die in het bijschrift is vermeld.
