Dagboek van Jan de Quay 3.2 (1 - 31 aug. 1945)

Inleiding

Al in 1944 was er in katholieke kringen een gedachtewisseling op gang gekomen over het naoorlogs politiek verband van katholieken. Sommigen bepleitten de terugkeer van een katholieke eenheidspartij, maar dat was lang niet voor iedereen vanzelfsprekend. Al voor de oorlog had het conservatieve beleid van de Rooms-Katholieke Staats Partij (RKSP) op stevige kritiek kunnen rekenen, onder meer vanuit de Economische Hogeschool in Tilburg. De Quay was dan ook nooit lid geworden van de RKSP, hoe groot ook zijn betrokkenheid bij de politiek. In de bezettingsjaren was de partij vervolgens min of meer leeggezogen door de Nederlandse Unie en mede daarom had zij in het verzet geen rol van betekenis gespeeld. Maar belangrijker was misschien nog wel de vraag waarmee de katholieke zaak in de toekomst het meest gediend zou zijn: met voortzetting van het vooroorlogse isolement, om van daaruit te werken aan verdere emancipatie van de katholieken? Of juist met hun deelname aan een vooruitstrevende middenpartij, om zo te benadrukken dat ze binnen de Nederlandse samenleving een volwaardige plaats hadden ingenomen? Voorstanders van de eerste optie, onder wie de jurist Duynstee, partijsecretaris Teulings en vakbondsleider De Bruijn, streefden dan ook naar terugkeer van de vooroorlogse RKSP. Mede om die reden konden ze in het dagboek herhaaldelijk rekenen op onbegrip en misprijzen. Want voor De Quay en zijn geestverwanten in de kringen rond het voormalig illegale blad Christofoor was doorbraak van de politieke verhoudingen en opheffen van de antithese tussen confessionelen en niet-confessionelen de juiste weg. De Nederlandse Volks Beweging, voortgekomen uit de gesprekken in het gijzelaarskamp in Sint-Michielsgestel, was de meest voor de hand liggende route waarlangs dit ideaal bereikt moest worden. Dat maakte het natuurlijk wel wrang dat binnen die beweging de positie van De Quay om reden van zijn Unieverleden door sommigen, en dan vooral de socialisten, ter discussie werd gesteld. Ook al was hem in het gijzelaarskamp over dat verleden nooit een verwijt gemaakt.

Tegelijk dreigde er, door de uiteenlopende visies op de toekomst, tweespalt en mogelijk zelfs een scheuring binnen het katholieke volksdeel. Met instemming van het episcopaat zocht de franciscaner pater Siegfried Stokman, vertrouweling van kardinaal De Jong, een uitweg uit dit dilemma. Enerzijds twijfelde Stokman niet aan het bestaansrecht van een katholieke politieke partij, hoe terecht ook de kritiek op de vooroorlogse RKSP, anderzijds besefte hij de noodzaak om de kritische intellectuele jongeren binnenboord te halen. Op zijn advies kwam het daarom tot een discussieplatform waar de gewenste politieke koers van de katholieken besproken en vastgesteld zou moeten worden. Op 29 juli was de oprichting van dit Centrum voor Staatkundige Vorming (CSV) op een persconferentie bekend gemaakt, tegelijk met de aankondiging dat de RKSP weliswaar zou blijven bestaan, maar ook grondig vernieuwd en verjongd zou gaan worden. In een historische terugblik is dit initiatief van Stokman wel omschreven als een nauwelijks verholen ‘lokplaats’ om de katholieke jongeren uit de NVB alsnog binnen te loodsen in een eigen katholieke politieke partij. En dat leek te gaan lukken: toen zij voor de keus werden gesteld om mee te werken met deze trend naar vernieuwing van de katholieke politiek, of erbuiten te blijven, kozen De Quay en diverse van zijn geestverwanten na enige aarzeling om mee te doen. Om zoals De Quay het formuleerde, te ‘penetreeren’, invloed te verwerven en vervolgens vanuit die positie contact te zoeken met andere partijen om tot samenwerking te komen. Het initiatief van het CSV had voor De Quay dan ook een aanlokkelijk perspectief geopend dat hem in staat stelde om de kool en de geit te sparen: aan de ene kant recht doen aan de vernieuwings- en doorbraakgedachten van de NVB en tegelijk een scheuring onder katholieken voorkomen. Op 17 augustus zegde hij in een gesprek met pater Stokman zijn deelname aan het CSV toe. Hij werd een van de twee ondervoorzitters onder de door hem nogal gewantrouwde Carl Romme, oud-minister en politiek hoofdredacteur van De Volkskrant. In die rol leidde De Quay een commissie binnen het CSV die advies zou moeten uitbrengen over de houding van de katholieken bij de eerstkomende verkiezingen voor de Tweede Kamer. Daarbij was hij zich zeer bewust van zijn positie, zoals blijkt uit zijn notitie van 27 augustus: ‘Allen spreken hun meening vlot uit, adviseeren, zonder twijfel; ik voel nu de twijfel der beslissing, omdat van mijn houding – al is het irrationeel – veel meer afhangt.’ Inderdaad, De Quay werd alom gezien als belangrijkste representant van de katholieke vernieuwers, iemand met een leidende rol. De keuze die hij zou maken, was daarom richtinggevend voor die van veel anderen.

Dagboek

1 Augustus Woensdag [1945]

Alweer Augustusmaand. – Vroeg per trein met Maria naar Nijmegen bij Moeder (alwaar Mr. de Mole O.P. – en Hr. D. Coebergh) de fiets gehaald en in koel zomerweer naar den Hiersenhof, alwaar verwelkomd door heel de jeugd – ’t Schoonst van al … zonder twijfel. En dan wordt het gezin zoo kapot gemaakt. ’s Middags wat geschreven. Om zes uur met vliegtuig afgehaald en weer heerlijk snel naar den Haag gevlogen. Daar aangekomen trof ik Max Steenberghe. Hij zat op me te wachten; we hebben in gezelschap met anderen gegeten en daarna samen gepraat tot diep in den nacht. Ik was er zeer over voldaan. Het was zelfs aandoenlijk zooveel trouw en vertrouwen, aan- en in mij uit zijn woorden bleek. Waaraan heb ik dat te danken? Ben ik even trouw t.a.v hem geweest; heb ik ooit getwijfeld aan zijn houding en opvattingen. Is Gerbrandy zoo’n bedrieger; Wat is vertrouwen een merkwaardige zaak – en trouw – dat door dik en dun heen! Wonderlijk!! Ik was toch zeer voldaan.

2 Augustus Donderdag. [1945]

‘s Morgens gesproken met Min. Meynen. Allereerst Radiorede doorgenomen. Daarna gesproken over Psychol. Dienst. – Sectie van Kap. Duyff over rehabilitatie; AVOS; Geneesk. Dienst enz. – om deze alle te brengen in één Sociale Dienst van D.v.O. – Houdt alles met elkaar verband. Ik zal de organisatie zien op te zetten. – Bezoek van Pater Albers S.J. over in beslag genomen Aloysius College. – ‘s Avonds gesproken met E. Sassen, Schlichting, G. Ruygers, Bachg over houding van katholieken uit N.V.B. t.a.v. R.K.S.P. te bepalen. Wij kwamen tot conclusie: penetreeren; meedoen in centrum en op partij plaatsen; dan contact zoeken met andere partijen. Men is nl. thans bereid tot het zoeken naar samenwerking. – Thans lijkt het apparaat saai en dood. – De plaats van Romme is natuurlijk sphynx–achtig. Dat heet politiek. –

3 Augustus Vrijdag [1945]

Verschillende besprekingen o.a. met Toon Ramselaar, die me in vertrouwen mededeelde, dat hij President van het Klein Seminarie wordt. Mijn eerste reactie was “jammer”, bij nadere overweging zei ik tegen hem: “proficiat”; het beteekent: vorming van toekomstige priesters; invloed op deel der clergé; 3de raadsman van de Aartsbisschop. – Dat is toch een groote waardering voor zijn persoon en erkenning van zijn standpunt. – ‘s Avonds gegeten met Max en Han Kaag en nadien gepraat, met Max tot 12 uur. We komen dichter bijeen. Eén ding bleek me wel duidelijk. H.M. laat de menschen, die ze eerst nodig heeft en/of vertrouwt, gemakkelijk vallen als zij ze niet meer nodig heeft.

4 Augustus Zaterdag [1945]

‘s Morgens vroeg met een klein Opeltje (zelf gestuurd) naar Apeldoorn. Nuttig gesprek met Maj. Duyff over concentratie in sociale dienst. – Bezoek aan Moeder (bij Roos). Ze zag er beter uit, maar houdt verhoogde bloeddruk en exeem. Veel waard is ze niet. Zenuwen; angst over Cas; volkomen begrijpelijk. Ze was heel erg voldaan over het bezoek van Luce. Gelukkig; die kan met haar praten. Even langs bij Moeder v.d. L. en toen naar huis; alwaar heel de kinderschaar; 2 jongens Houben inmiddels geruild met 3 meisjes. Rutger 14 jaar. – Dat God zijn priesterroeping mag zegenen. Laat naar bed. –

5 Augustus Zondag [1945]

Zonnige dag. Pastoor, Kap. Jansen, Martens op bezoek. – ’s Middags verjaardag Rutger gevierd waartoe verscheidene vriendjes over. Vossenjacht. Ik was Vos. – Alle kinderen volgden mij. Het ging heel goed, alleen had ik de heele kleintjes moeten thuis laten. Tenslotte – nadat papier op was, hing ik tasch, vest, baard en das en schoenen langs den weg en verstopte mij in een korenschoof, waar ze mij met moeite vonden. – Na twee uur keerden we warm in zonnig zomerweer terug. – Toen nog verschillende spelletjes. – Nie te laat naar bed.

6 Augustus [1945]

Vroeg op. – Naar Mis met Rutger. Auto gehaald. Toen met Maria per auto naar Sevenum, alwaar bezoek bij fam. Groot. Ruud arriveerde er een uur later per fiets om er een week te blijven werken. – Bezoek was erg aardig. – Veel oude verhalen en herinneringen. – Siem! – Toen door naar Venlo waar tanden gemonteerd bij Dr. Worm – Flinke man – Toen naar Valkenburg bij Tante Seeph den avond doorgebracht. Best mensch. – Gelaten in haar leed, reel ondanks haar pietepeuterige opvoeding, waarvan de sporen altijd blijven. – Als ik daar ben heb ik het sterkst het gevoel van (door Oom Cas) in het huis van de vorige generatie te zijn. Mijn ouderlijk huis is weg. Dito bij Maria. – Evenzoo “de Tantes”. In Valkenburg zit nog de traditie met al haar mildheid, rust en godsdienstzin. –

7 Augustus Dinsdag [1945]

‘s Morgens met Frans Wyffels naar Schure in Maastricht. Met hen gesproken over houding der jongere katholieken (in N.V.B.) t.a.v. R.K.S.P. Men gaat accoord met voorstel van penetratie. Dat wordt nu wel de weg. – Ik zal me nog extreem houden, anders blijft het half werk en remt de oude generatie te sterk. – Vreemd dat men mij “extreem” noemt, terwijl mijn natuur toch anders is. Maria en Tante Seeph bezochten inmiddels Mevrouw de Leeuw. – Na maaltijd even met Tante S. gepraat. Ze beidt zich te veel voor de toekomst. Ze wil te zuinig zijn voor ons. – Ze moest maar interen. – Gerrit v.d. L. kwam op bezoek. Goede kerel – hij is wijs geworden – de beste van de zwagers. – Toen (nadat het kwakkelende Opeltje gemaakt was) naar Eindhoven alwaar G. Huysmans bezocht. Lang gepraat over “het onderwerp” R.K. - N.V.B. – Hij is voorzichtig – ik moet vechten. Hij was gevraagd als Commissaris voor de Maasbode. Men wil er vernieuwen. – Wel merkwaardig dat men dit bij ons overal wil. Ik heb het hem tenslotte toch ontraden, omdat hij als Comm. weinig kan bereiken wat de richting betreft – dat zou ook fout zijn – en omdat hij er zelf een conservatief stempel door krijgt. – Laat doorgereden naar Tilburg, alwaar net voor donker binnen (met auto zonder licht) nagepraat bij Vercammen en om 12 uur naar bed (Mariengaerde).

8 Augustus Woensdag [1945]

Weer op huizenjacht. Dat was het doel van deze reis. Het was kermis. Weinig direct resultaat. Het is zéér, zéér moeilijk. – Vervelend dat je moet blijven zeuren. Maria wordt er nerveus van – begrijpelijk! – Kort bezoek bij Kaag. – Op terugtocht bij Mère Préfecte op Regina Caeli – Fijn mensch – Toen door naar huis, alwaar kinderschaar zeer uitgebreid. – Const. Jurgens, Willy Berger, 3 meisjes Houben (waarvan 2 vol heimwee morgen terug), Bakkertje, jongen Delhaises … enfin alles vol. – Toch veel plezier in zoo’n huis vol. – Ze genieten en spelen. De jongens hadden leuke tent gebouwd, buiten gekookt enz.. Heerlijke jeugd – Vol plezier en onschuldig – De meisjes lezen wat veel, de jongens spelen meer. – De kinderen Houben zijn o.i. te zacht. Typisch dat elk gezin zóó zijn eigen karakter heeft. – Weinig goede gezinnen zijn gelijk gericht. –

9 Augustus Donderdag [1945]

Trouwdag. Achttien jaar nu al – En heel wat beleefd. Dankbaar. – Schoone dag om nog eens terug te denken aan die lange periode. Zou je het anders hebben moeten doen. Alles te samen zeker niet. Tevreden met alle rijke gaven die ik kreeg. – Geen gelegenheid den dag te vieren, want vroeg per auto weg met 3 Houbentjes (2 vanwege de heimwee) en 2 v.d. Vennetjes. 1½ uur voor brug bij Arnhem gewacht; zoodoende na 5 uur de jeugd op bestemming om 2 uur op D.v.O. – Bespreking met alle sociale en psychol. menschen. Gen. v. Nijnatten, Maj. Dr. Duyff, Dr. v.d. Graaf, Avos. – Rietveld, Hudig – enz. Eenige nuttige zakelijke beslissingen genomen. – In slagregen naar Rotterdam alwaar gesproken voor N.V.B. in enorme Hall, welke half gevuld (±1000 man) echt vanwege het slechte weer – v. Walsum voorzitter. – Vooral over standpunt der princip. Christenen de N.V.B. gezien een hervorming van partijindeeling als noodzakelijk gesteld. Laat thuis, wegens napraatje bij van Nus, in slagregen. –

10 Augustus Vrijdag [1945]

Na eenige korte bespreking ten departemente en Commissaris Vergadering v. Hollandia t.w. Krul en ik. Tevens aanwezig Mr. Jan de Vilder. – Zijn broer Fons (de pres. Comm.) zit gevangen. – Onderwerp was “directie”. Resultaat Lubbers terug. – en Galifatie krijgt nog 6 maanden uitbetaald, maar per 1 Sept. ontslagen. – Koffiemaal bij Frans Houben alwaar broer Henri + vrouw. – Daarna bespreking met Ir. Coops. – Later met Hudig over demobilisatie. Verlaging in rang tijdens overtocht als “kleingeestig” afgekeurd. ‘s Avonds werd (waarschijnlijke ..) capitulatie van Japan bekend. Vreemde paradox: eenerzijds de grootste vreugde anderzijds “het moest nog maar een jaar duren, want Nederl. is in geen enkel opzicht klaar.” – Zal Amerika Ned. Indie onder de voet loopen? – Alle krachten moeten er op gericht worden. – ’s Avonds met Jan Wever gegeten – prima kerel – en daarna naar Frans en Paula Houben, alwaar tevens met Henri en Zus gepraat over kinderen, politiek en studentenleven. Want Henri bracht zijn zoon Kees naar de Utrechtsche Universiteit. Over eenige jaren ga ik ook zoo met Ruud? Of zal ik dan maar thuis blijven.

11 Augustus Zaterdag [1945]

‘s Morgens met Minister, daarna Maasdijk over de Pen Gun. – Ik blijf die Courant verdedigen, omdat deze langs en met algemeene artikelen, de weermacht bij het volk populair maakt. – Om 11.30 een bespreking met jongere katholieken uit de N.V.B. (of daaromheen) o.a. Schlichting, Ruygers, Bachg, Boerenbach, Albrechts, Voskuller. – De gedachten gaan steeds meer in de richting van deelname aan Centrum en Partijwerk van R.K.S.P. om van binnenuit tot reconstructie te komen. Merkwaardig dat men mij in R.K.S.P. kringen als voorzitter noemt, ofschoon ik toch extreem genoemd word. Ik zie er echt tegenop. Hoop, dat deze kelk aan mij zal voorbijgaan, want ik weet me niet capabel voor dat werk, vooral omdat onder de katholieken zoo’n wantrouwen bestaat t.a.v. andersdenkenden. Dat is toch niet rechtvaardig. En als het wederzijdsch groote wantrouwen weg is, ligt de weg voor velen naar Christus toch wijder open. – H. Paulus help mij! – Geluncht bij Paul Driebeek met Fock en zijn vrouw. – Paul was pessimistisch omdat de verkeerde menschen op de baantjes blijven. Hij liet verder een illegaal blad lezen, waarin een advertentie stond, waarin Prof. Dr. J.E. d. Quay het “Haantje dat niet langer wachten kan” heet. – Is daar iets van waar. Ik weet het zelf niet. Wellicht tendeele; al zag ik mijn inspringen als een plicht. – Daarna op het D.v.O. een gesprek met den Heer Keyzer uit Sassenheim, die me vertelde van de katholieken in Noord- Z-Holland tegen de N.V.B. en daarna een gesprek met Staring omdat hij nog niet gezuiverd was; … want hij had bij de Ned. Spoorwegen gestaakt, en dit was tegen de eerewoordsverklaring. Hoe is het mogelijk; ik was er ontdaan van en ik zal er zoo noodig voor strijden. – Toen per auto met Pleuntje Houben en een vriendin via Nijmegen (alwaar afgezet) naar Beers. Daar alles goed. Miebetje in Nijmegen; Ruud in Sevenum, dus alles rustig. Rutger was in de goede moesson.

12 Augustus Zondag [1945]

Vroeg ter kerke. Naar Uden met Maria en Jan, Claartje en Hanna. Bij de tantes gezellig gepraat. Het was een typisch slot toen de finant. zaak ter sprake kwam, en mij bleek dat de tantes, de houding van vader en moeder om hen een lijfrente te geven, niet genereus, maar normaal vonden. Toch onjuist. Tante Lot was in deze edelmoediger dan T. Luce. – Hier speelt een spiertje trots doorheen. – Ik zal er nog eens over spreken, en Moeder voorstellen een lijfrente te nemen, hetgeen ook gemakkelijker bij een erfenis regeling. – ’s Middags eerst wat gelezen. Toen kwam de verkennerstroep uit Nijmegen. Een aardig gezelschap lijkt me. Linthorst bracht zijn zoon Paul hetgeen mij van 4-8 uur in beslag nam. Het werd wat winderig. Om 9 uur kwam Jan Jurgens nog aanzetten. Heel goede kerel. – Ook Beus om een protégé te steunen voor Burgemeester hetgeen ik heb geweigerd, omdat ik de betrokkene niet ken. Dan kun je wel aan de gang komen. Ik steun alleen personen, die ik persoonlijk ken, en durf aanbevelen.

13 Augustus Maandag [1945]

Gelezen. – Verslag en rapport van M.v.O. Groenten gehaald met Maria op de Peelschool (ook voor Verkenners). Miebetje thuis. – Dan ben ik toch altijd blij als er weer een kind thuis komt. – ’s Avonds slagregen. De verkenners hadden zich toch goed geamuseerd. Ook onze jongens. Voor de kleinere wel wat vermoeiend. Verder rustige dag. –

14 Augustus Dinsdag [1945]

Weer met Maria naar Tilburg voor het huis. – Nu bleek dat door J. van de Mortel het huis van Swietenstraat was toegezegd aan een ander (Drs. de Mast) terwijl Hekma-Wierda het voor míj had vrij gemaakt. Stomme kerels om niets te zeggen en te schrijven. – Zoodoende een echte herriereis. – Bezoek bij Jo Somers en Dr. Fransen. – In Grave viel de uitlaat van de auto! – Prima spul. – De attractie was Jantje die mee ging. Dolenthousiast. Hij is erg traag in zijn ontwikkeling, maar een heerlijk, open, natuurlijk en spoedig-blij kind. – Hij genoot van een boot in het kanaal en soortgelijke kleinigheden. – ’s Avonds laat na thuiskomst nog bezoek van Hr. Smeets, een zeer bekend illegaal spoorweg-werker – , vriend van Berry Vroom.

15 Augustus Woensdag [1945]

Maria Hemelvaart. Vroeg- Hoogmis en Lof + processie bijgewoond. Toch niet er in geslaagd de echte devotie te krijgen. Ik word me steeds meer bewust dat ik afglijd, en zeer veel leelijke trekken en eigenschappen heb, waar ik haast niet tegenop kan … en soms moedeloos word. – Dat mag niet … ik weet het …maar. – Ik word ook in de pers steeds weer becritiseerd. – Dat heb je met hooge boomen. Ruud was thuis gekomen. – Fijn. Hij had genoten in Sevenum. Hij zag er veel beter uit. Wat gebruind ondanks matige weer. – Heel den dag regen – arme verkenners – ze slaan er zich dapper doorheen. ’s Avonds heel de familie van den Broek. Heele kunst de zaak aan de praat te houden, of nee, dat niet, want praten doen ze wel, maar het is altijd hetzelfde. Reuze goede menschen, mooie typen, maar niet te lang. En zeer trots op onze vriendschap. – Tevoren waren Willem en Wilhelmien er nog – die moesten we vragen te vertrekken, hetgeen niet in heel goede aarde viel. – Jozef was ook nog tusschen de bedrijven door op bezoek. – Het ergerde me wel, dat ik niet even tijd over hield om enkele stukken te bestudeeren, waar ik me op gezet had. – Maar ik kan de menschen ook niet wegsturen. –

16 Augustus Donderdag [1945]

Weer naar den Haag. Ditmaal met den oud-hoofdonderwijzer Verberne uit Utrecht, die logeerde bij van Daal + Pleuntje Houben en vriendin uit Nijmegen. – Verberne had verboden waar (tabak) bij zich, hetgeen ons een half uur in Nijmegen kostte. Gelukkig met het gammele autootje om 1 uur in Haag. –     Gesprek met Maj. Mourik Broekman over centralisatie van Politie. Is van Angeren zooals hij zegt onbetrouwbaar? – in zijn methoden – of oncorrect – Het doet in elk geval vreemd aan. Wat is zijn doel. – Duidelijk is het me niet. Gesprek met Kapt. Koning. – Event. opvolger van Maj. Staal, die naar Zuid Afrika teruggaat. – Gegeten met Phlip van der Ven. Aardige kerel. – In-godsdienstig en niet flauw. – Gepraat met Frans en Phlip van der Ven. Heel prettig. O.a. over de vraag, hoe de menschen door grootere offerbereidheid het geheel beter zouden kunnen maken. – Na 10.30 nog lang nagepraat met Huysmans, Beel , Spekenbrinck, van der Reydt en Adm. Doorman. Het was weer Brabantsch, gezellig, vroolijk. Toch heel anders dan de Haagsche sfeer. –

17 Augustus Vrijdag [1945]

Gepraat met Louwerse. – Toch geen groot mensch. Kleine leugens. Men ziet waar heidendom toe leidt; merkwaardig dat hij zichzelf goed vindt. – Bespreking met Mej. Dr. Jane de Jong en Mevrouw Stokvis. De eerste zeer goed, de tweede niet. Samenwerking met U.V.V. gaat loopen. – Huysmans bracht me verslag van zijn onderhoud met Stokman. – Hij zeide, dat Beel ook lid van Centrum wil worden. Dit zou groote versterking zijn. Koffie gedronken met Pater Stockman. Nuttig gepraat. Overeengekomen dat ik lid van het Centrum zal worden; én dat Beel wordt uitgenoodigd. – Onze groep in het Centrum is nu sterk genoeg. De candidaat van F. Teulings is Norbert Koolen! Hoe is het mogelijk. – Verder een grondslag van overeenkomst in onze gedachten. – Op departement lang gesprek met Kuntze over demobilisatie – wachtgeld regeling. – In ontwerp wijziging aangebracht ten gunste van weduwe van gevallen B.S.ers en andere militairen, die in krijgsdienst sneuvelen. – ‘s Avonds eerst Ruygers en Bachg. We zullen als R.K. N.V.B.ers in de Staatspartij treden. De S.D.A.P.vleugel (ook van de N.V.B.) wordt onder suggestie van Vorrink enz. in de richting van een vernieuwde S.D.A.P. getrokken. Daaraan doe ik zeker niet mee. Hen spelen Labour-Party gedachten door het hoofd. Hier is een verzet van R.K. zijde noodig. Daarvoor is toetreding tot Centrum noodzakelijk. – Bachg raakt wat tusschen wal en schip. – Houding Kortenhorst blijft scherp, maar hij verliest terrein. Hoe zal het loopen met het nood-parlement. – Van 11 tot 1 nog gepraat met Beel. O.a. over het vorstenhuis. We zijn allebei ongerust, vooral door Bernhard. H.M. blijkt o.a. jaloersch. – We staan heel dicht bijeen Beel en ik. – Hij had ook goed gesproken met Max Steenberghe. –

18 Augustus Zaterdag [1945]

Van 9-11 met M.v.O. veel zaken afgedaan. Bericht v. overlijden van Gen. v.d. Roemer I.G.D. kwam binnen. Koffie gedronken met Max Steenberghe. Hij zag er ditmaal niet zoo goed uit. Ik vermoed dat hij aanbod Presid. Ned. Bank zal aanvaarden. Ik ben de eenige met wien bij het besprak. Moet dus zwijgen. Van veel belang Max op deze functie. – Was erg blij dat hij ook heel openlijk sprak met Schermerhorn. – Wederzijdsch begrip. Om 3 uur per vliegtuig uit Voorburg met Serg. Ottes. Om 4 uur met opgeklaard weer op Hiersenhof. ’t Was er rustig. – Niet te laat naar bed. Maria wat moedeloos wegens migraine … en omdat ze niets kan krijgen, door de kleeren heen is enz. enz.. ’t Is ook een echt zorgelijke tijd.

19 Augustus Zondag [1945]

’s Morgens verkenners Mis in boomgaard. Om 10 uur-12 geinspecteerd; totem uitgereikt; enkele algemeene aanwijzingen gegeven. Men was dankbaar voor de gastvrijheid, voor de bijzondere hulp van Maria, en voor mijn inspectie. – Vanmiddag gaan ze weg. – Het was een leuk kamp. De troep heeft zich uitstekend gehouden, vooral gezien het slechte weer. – Wat is het toch een goed systeem – en wat eischt het toch veel van de leiders. – Dat zijn toch mooie kerels. – en wat zie je er van aan de buitenkant van de wereld. – Om 4 uur ‘s middags ben ik naar Tilburg gegaan voor een afscheidsmaal met het voormalig college nl. Kaag, Barend v. Spaendonck, Gispen, Boerma, Steinküller en Hekma Wierda. – Het was wel aardig. Ik zag er tegen op én omdat ik liever thuis bleef én omdat ik de spanningen om Barend en anderen, als eenig onderwerp van gesprek vreesde. De conversatie viel mee. Veel over de politieke situatie in Nederland. N.V.B. – Zuivering: groote spanning in Curatorium. – Onverkwikkelijke houding van Blomjous en Goossens. – Toch kleine menschen, gebrek aan innerlijke fierheid!! Bah. – Dat heet dan R.K. – dat bewijst dan dat de katholieken elkaar onderling kunnen vertrouwen, en wij de andersdenkende moeten wantrouwen! – Han Kaag was innerlijk zeer verbolgen … hij heeft in dezen de echte sensus Catholicus. – Overnacht in Mariengaerde.

20 Augustus Maandag [1945]

Ons huis blijft in Canadeesche handen. Het andere huis blijft toegewezen aan de Mast die het niet wil afstaan. – Nare mentaliteit … woord geven, bellen, niet terugkomen op foute beslissing, zien te plooien enz. enz. – Vergadering in 's Bosch met jonge katholieken uit N.V.B. om houding t.a.v. N.V.B. en t.a.v. R.K.S.P. te bepalen. Er waren de gebroed. Wyffels, K. van Meel, ten Hage, Albrechts, Jan Berends, V. Beermann, Dr. Moorman, Schure, Joan Willems, Schuyt, Hofs en enkele anderen. Na lange discussie was de groote vraag tot een oplossing. We richten een Christofoorgroep op, rond het blad. – vandaar uit eerst waken voor het R.K. standpunt in de N.V.B. Dit is noodig tegenover de SDAP groep, die mede onder invloed van de Engelsche verkiezing een Labour Partij wil maken via de N.V.B. met R.K. er in. – Tevens om als groep in de R.K.S.P. te treden, onder (innerlijke) voorwaarden, dat we van binnenuit tot de reconstructie willen komen, d.w.z. uiteindelijk tot een nieuwe Centrum-partij op personalistische basis, met R.K., C.H., V.D. en een deel der S.D.A.P. – + vele dakloozen. – Voorloopig één urgentie program, en één candidatenlijst! – Daarom ga ik ook in het Centrum der R.K.S.P. – We vormen een Christofoorgroep maar we behoeven niet allen individueel in de R.K.S.P. Merkwaardig was de felle oppositie van Willems, van Meel en ten Hage, die geen heil zagen in de R.K.S.P. en wel in een terstond nieuwe partij. – Om 6 uur terug. Gezellig thuis met een tafel vol kinderen. Mary Rose Jurgens, Paul Linthorst en 2 Weitjens als gast. Enkele van ons uit logeeren. Ruud maaide met de hand het tarweveld in den boomgaard. – Om 9 uur nog met hem op schoven gezet.

21 Augustus Dinsdag [1945]

In Beers doorgebracht. Regen. Gelezen. ’s Middags om 4 uur in stortregen naar Cuyk gewandeld. Berry Vroom op bezoek. Bracht nog een logee mee (Kees Meyer). Veel gelachen o.a. omdat hij vroeg of Kobus Kuch met een imitator hier kon komen. Hij zou dan ook een voorstelling geven. – Dat ontbreekt er nog maar aan. Maria vond het prachtig, de jeugd ook. – We zullen zien. Maria neemt te veel hooi op haar vork en dan krijg je later de lasten. Brief van Joke van der Lande. Cri de coeur. Lodewijk zou als een slaaf door Piet behandeld worden. Met voorbeelden werd beschreven hoe elke onderlinge steun ontbreekt. Werkelijk afgrijselijk als het waar is. Hier kon geen rechter oordelen … maar O.L. Heer bescherm hen. ’t Is afgrijselijk … en wat kunnen wij er aan doen? Ik zou het heusch niet weten.

22 Augustus Woensdag [1945]

‘s Morgens wat gewerkt in huis vanwege regenweer en om 12 uur met Heer v. d. Grinten in een auto naar den Bosch alwaar constitueerende vergadering van het Centrum (R.K.S.P.). Aanwezig Romme, Huysmans, P. Stokman, Dewez, Roncken, Manen, Speetjens, Koolen, Jurgens, Heymeyer, Duynstee, Struijcken, v.d. Grinten, Klompe, v.d. Brink. – Het was een vrij vage en verwarde vergadering. De tegenstellingen liepen vooral tusschen Jurgens en mij, althans in de discussie. Aan den anderen kant stonden anderen b.v. Duynstee (onaangename indruk) waarschijnlijk nog scherper. Zij zeggen: de kathol. zijn principieel gebonden, in een confessioneel gebonden, politieke organisatie hun staatkundige werkzaamheid te verrichten. Ik zeg: er zijn meeningsverschillen onder de kathol. op politiek, staatkundig gebied; zij zijn niet principieel gebonden aan een R.K. verband; de partij keuze is vrij, met dien verstande, dat men aan geen partij mag deelnemen, wier beginselen ingaan tegen de kath. beginselen. Dit beteekent dat een R.K. zóu kunnen stemmen enz. op een S.D.A.P. lijst, mits haar programma en grondslagen niet tegen de R.K. beginselen ingaan; liefst zelfs in casu gehaald uit de materieele sfeer, dus met een erkenning van hoogere geestelijke waarden.
Een groei proces is zeker noodig. – Als tusschenphase één urgentie programma; overleg bij samenstelling der lijsten; t.a.v. belangrijke problemen te voren overleg in inter-partij-commissies enz. – Er bleek veel misverstand en ‘t was niet vrij van intriges. – Romme was tactisch. – Er werden 2 onder-voorzitters benoemd, waaronder mijn persoon. – Ik werd tevens voorzitt. der electorale-commissie. – ‘s Avonds thuis. Ik voelde me wat mistroostig. Waar gaat alles heen. Hoe zwaar drukt de verantwoordelijkheid. Voelde ik maar meer de liefde tot Christus. Ik bid telkens even, incidenteel, 5 seconden, maar ik leef er niet naar. Mijn gezin is zoo rijk en vroolijk, maar ik kan niet meer. De kinderen waren springlevend, bij de hand, ad rem. Sta ik er wat buiten. Help me O.L.H.. Soms kan ik er niet tegen op. – Regen. –

23 Augustus Donderdag [1945]

Om 10 uur verscheen het vliegtuig boven Beers, maar kan het landingsweitje niet vinden. Hij koerste wel 3 kwartier boven het dorp, ondanks ons groot wit kruis. Slechte waarnemer! Om 2 uur kwam een nieuwe, Hoekstra, zeer gevaarlijke landing, nog gevaarlijker start. We ontkwamen net. De takken hingen aan het toestel. Van uit het toestel maakten we de wielen schoon. We kwamen gelukkig goed over met een gaatje in het staartvlak. – God hielp me. Ik doe het toch niet weer. Eerst de strip verlengen. – Op het Depart. zeer veel werk. – Tot laat in den avond. Ook veel post.

24 Augustus Vrijdag [1945]

Bespreking met Minister o.a. over Z.K.H. – Minister had slechte beurt gemaakt bij H.M., omdat hij Z.K.H. externe functie wou geven. Is Zij bang voor zijn persoonlijke leven, als hij te veel in buitenland zit? Meegedeeld, dat ik in October weg ga. ‘t Werk is wel interessant. – Uitvoerig gesprek met Hr. Landman over “invaliden”. Spoedig K.B. maken. – Met Kpt. Koolen over AVOS. Beslist tot aanstelling van AVOS officieren; tijdelijk. Werk moet beginnen. Later door normale offic. – Dus geen beroeps-AVOS menschen tot hun 60 jaar. Evenzoo Personeel Select. Offic. bij Psychol. Dienst. – Louwerse was er ook bij. Hij dringt zich op en doet niet heel veel. – Mej. de Jong over U.V.V. – Prima. – Mevr. Stokvis over werk v. Welfare in Engeland. – Aalmoezenier Bannenberg over vordering van kloosters enz. Dat gaat onregelmatig. Minister contact persoon voorstellen (Wilson). Om 7 uur Siegfried Stockman. – Politiek gesprek. – Hij gaat mee met gemeensch. urgentie progr. – overleg over candidatenlijst. Evenzoo (persoonlijk) met mijn standpunt inzake verplicht lidmaatschap van één kath. verbond. – ‘t Is moeilijk voor kathol. – Je zou niet gaarne het afglijden van één ziel op je geweten hebben! Beel wordt geen lid van Bestuur v. Centrum. Zal met andere R.K. ministers wel regelmatig voor alle besprekingen worden uitgenoodigd. – Veel gewerkt vandaag. ‘k Ben nog wat somber. Begint de grijze lucht weer voor een 8 maanden. – Of kou. – ‘k moet nog wat koopen voor Maria’s verjaardag. – Siegfr. Stockman liet me het concept urgentie programma lezen. – De geestelijke paragraaf zal de meeste moeilijkheden vragen; vooral t.a.v. huwelijk en bovenal van “voorbehoedsmiddelen”. Hoezeer ik mij er tegen verzet, het is me begrijpelijk, dat een vage Christen, die wel de zedenwet, uit het Evangelie, aanvaardt, dit punt niet onderschrijft. Zou daarop een samenwerking moeten afstuiten? –

25 Augustus Zaterdag [1945]

Enkele besprekingen op het Departement. Minister was veel te laat. Zoodoende maar 2 punten. Geld aangevraagd voor Smuts House en A.V.O.S. bij de Ridder van Financien. Ten Hage even gesproken. Zure kerel. Hij is nu ook tegen N.V.B. Waar is hij eigenlijk voor. – Zoo kan dus Christofoor ook niet vormen de Kath. vleugel van de N.V.B. – ‘s Middags lang gesprek met Dr. Duyff. Actueele zaken voor sectie IX allen bevredigend opgelost. – Gewezen op noodzaak, dat hoofd Soc. Dienst D.v.O. straks een Christen moet zijn. Daarom van Houten?
Per auto met veel lifters terug. Auto lek. – Bezoek Oranjesingel. – Laat in Beers. –

26 Augustus Zondag [1945]

Viering van verjaardag van Maria en mij. De geheele jeugd present. Moeder L., Sina en Nol, Kaag + vrouw. Goede maaltijd, schitterend weer. Bezwaar met al die ouderen, dat de kinderen wat op de achtergrond raken. Het was wel een mooie dag, maar er ontbrak iets aan. Misschien overheerschte in het gesprek te zeer, én van de zijde van Maria “het huis” waarover ze zich opwondt, heftig en nerveus maakte, en de stemming bedierf, én door mij, omdat ik te zeer in beslag werd genomen, door mijn politieke zorgen, want “ik weet het niet meer”. – Toch was er veel aardigs in den dag, maar de sfeer was niet geheel vrij. Misschien ook voor mij omdat ik naar Cuyk moest om met Schermerhorn te telefoneeren. Hij vroeg mij ‘s avonds mee te gaan naar Delft, alwaar samenkomst van de Gestelsche groep (N.V.B.). Ik kon niet vanwege ons feest, ik was sinds onze 40ste verjaardag, dien dag niet thuis geweest. Toch hinderde het mij, dat ik er niet was, zoodoende was er geen Kath. bij, en dat op den vooravond van het politiek gesprek! – Zoo bleef ik in zorgen en barensnood, en zocht ik den H. Geest die me nog in den steek laat.

27 Augustus Maandag. [1945]

Gelezen, geschreven. Bezoek van Joan Willems. Hij staat strak op standpunt, dat N.V.B. partij moet worden. Zeer primitief redeneert het volk (zegt hij) en ik veel te academisch. Merkwaardig, de menschen uit Brabant, die hij noemt aan zijn zijde; b.v.: Gijzels, Gianotten, en derg. – Zeer sterk K. v. Meel. – Ook bij het oude blijven kan heel fout zijn voor de Kath. Kerk, al schijnt het beter, principieeler. Ik voel dat ook. – Ik zie ook het gevaar. Allen spreken hun meening vlot uit, adviseeren, zonder twijfel; ik voel nu de twijfel der beslissing, omdat van mijn houding – al is het irrationeel – veel meer afhangt. Om 7 uur kwam Pater van Gestel, in uniform. – Ik had er zoo helemaal niet op gerekend, dat ik even moest kijken! Somber verhaal over Dachau, waar hij 3½ jaar doorbracht. Somberder nog over het gebrek aan hulp van Ned. zijde, over de schandelijke, misdadige houding van een Roode Kruis colonne, die een dag de Beiersche Alpen inging, terwijl er in Dachau dagelijks nog Nederlanders stierven. Dan wordt men koud. Wat een egoisten. Gebrek aan naastenliefde. Christendom. Waar staan we. – Wat een wereld. – Mijn God! – Na een uur praten toonde hij een open oog voor mijn streven op politiek gebied. – Hij kwam zeker nog eens terug.

28 Augustus Dinsdag [1945]

Vroeg naar Tilburg met Maria, Miebetje, Luuk Delhaise en Cas. De twee laatsten in Eindhoven afgezet voor een bezoek aan Budel (10 dagen). Prachtig weer. De jongens genoten. Bezoek gemeentehuis Tilburg. Men wil wel helpen, maar men tast niet door. Ontstemming duidelijk laten merken. We zouden om 4 uur bij Burgemeester Jan van de Mortel komen om resultaat te hooren. – Gezellig gegeten bij de Kagen. Daarna besproken mijn nieuwe taak aan Hoogeschool. – Beperking tot psychologie maar ná Kerstmis. Uitbreiding Laboratorium. Bezoek bij Imme van Dooren. Gesprek uitsluitend over Huub. Hij zit nog steeds. De wettermijn  in elk geval onbehoorlijk. – Toen naar woning J. v.d. Mortel. Eerst met zijn zoon gepraat; te bed; 4 jaar concentratie kamp; moet rusten; sprak nogal veel; beetje vreemd? – T.B.C.? – Maria vond hem niet goed en haar kijk is zuiver! – Het “huis”; J. v.d. Mortel, die den heelen middag vóór had gewerkt, was er niet verder mee gekomen …! … hetgeen ik verwachtte. Hij zou nu zorgen, dat ik zeer snel een woning kreeg. Zaterdag 8 Sept. zal ik terug gaan over Tilb. en nader informeeren! Toen naar huis in Beers. Miebetje had inmiddels gezwommen en genoten. Een echt water-kind. – ’s Avonds nog bezoek van Jan Jurgens, van Riet, en van de Kap (alias Jansen), die lang en spannend vertelde van zijn illegale tijd. – Kranig Heer – Alleen te laat naar bed want we moeten morgen om 6 uur op …

29 Augustus Woensdag [1945]

… voor de H. Mis ter eere van Maria’s verjaardag. – Met de enkele kinderen die thuis zijn, Miebet, Rutger, Hanna, Liduina en Jan. – Gezongen Mis. – We hebben maar eens goed gebeden voor Maria en voor elkaar. Rutger diende de Mis. – Toch een leuke jongen. Na het gezellig ontbijt, speelde hij wat piano. Jammer, dat hij niet studeert. Hoe kan zoo’n kind het op de aanslag … wat kost dat anderen geen moeite zóó te spelen. Maar hij komt er niet verder mee. – Wel een echt karakter. – Lastig soms! maar met lijn! Je kunt het aan zijn snuit zien. Gave Gods. – Ik hoop dat hij Franciscaan wordt, en een goede! Nog heerlijk in de moestuin gezeten, en gedacht over de komende dagen, en den H. Geest om extra steun gevraagd. – Na de maaltijd moest ik weg. – Bij Brom in Utrecht een mooi ontwerp voor een Eere–zwaard voor Eisenhower gezien. Jammer dat H.M. een sabel wenscht, waaraan Brom nu ook zal beginnen, maar ik hoop, dat er uiteindelijk een “zwaard” komt. – ‘s Avonds gesprek in Haag met Witteman en Teulings. ‘t Verschil in onze opvattingen is: ik vind dat er een nieuwe middenpartij komen moet; zij vinden dat er wel eens een zou kunnen moeten komen; Daarom verschil in tempo … zij willen langzaam aan; heel langzaam. Verschil in uitgangspunt is tevens, dat ik in deze structuur allereerst als doel zie het uitdragen – in apostolischen zin – van onze opvattingen. Diepe verschillen. – Lang nagepraat met Teulings over ons geschil. – Hij is een kleine man … en geestel. en lichamelijk op. – Wel te goeder trouw, ook oprecht, … maar klein formaat, kleiner dan ik dacht.

30 Augustus Donderdag [1945]

Met Schermerhorn, en Bachg naar Amsterdam voor bespreking N.V.B. - R.K.S P. waar tevens aanwezig Banning, Kraemer en v. Walsum + secretaressen. – Onbevredigend. Kleine stijl. – Witteman was de voorzichtige advocaat; Teulings kletste lang en onbeduidend. – De draad word niet afgesneden, maar opende weinig perspectief. – Ik verwacht, dat er 3 regeeringspartijen zullen komen; R.K., S.D.A.P., en C.H. + V.D. als nieuwe partij en dan allen verjongd en vernieuwd. – Terug naar Haag. Gesprek op D.v.O. met Hudig, Eyl, de Wijs enz.. ’s Avonds na een goed diner met de Adm. Doorman en Kol. v.d. Reydt een lang gesprek met Kerstens. – Teulings had hem gepolst als voorzitter der RKSP – Vreemd! – Is hij een pedante drijver; wil hij de leiding nemen! – Het gesprek was doortrokken van een echte Kath. geest. Hij zei (na gesprek met Max St.) mijn leiding te zullen aanvaarden. – Vreemd. Ik kon er niet goed uit. Er lag toch iets in van onderling vertrouwen; het gemoed speelde een rol; toch was ik niet geheel voldaan!

31 Augustus Vrijdag [1945]

Gesprek met v. Leeuwen Broekman, over onderwijs bij den troep, Oudendijk over “Gus Leger” en daarna de oud Gezant Loudon over Labouchère. Vriendelijke oude heer; nog kranig voor zijn 79 jaar; nog altijd die licht blauwe oogen. – ‘s Middags gesproken met Frans Houben, Bakker Conijn. – Lekke band; laat thuis. – In de late avond aangeschoven aan een eindigend eetpartijtje Beel en de jonge Linthorst Homan + vrouw. – Over de geest van het leger; en de geest van het volk. We waren niet bijster optimist.

Verder naar hoofdstuk 3.3

Terug naar hoofdstuk 3.1

Terug naar kalender 1945 juli - dec