Dagboek van Jan de Quay 3.3 (1 - 30 sept. 1945)

Inleiding

Ze waren van verschillende pluimage, de prominenten die in mei 1945 hun naam hadden verbonden aan het manifest van de Nederlandse Volks Beweging. Behalve oud-gijzelaars uit Gestel en kaderleden van de voormalige Nederlandse Unie waren onder hen vooraanstaande leden van bijna alle vooroorlogse politieke partijen: liberalen zowel als socialisten, katholieken naast protestanten. Een veelbelovend begin voor een beweging die maatschappelijke en politieke vernieuwing propageerde. Toch resulteerde die brede basis niet in een massale aanhang. Terwijl de Nederlandse Unie, die in 1940 voor velen een middel was geweest om hun afkeer van de NSB te laten blijken, al na enkele maanden vele honderdduizenden leden had geteld, de grootste politieke beweging ooit in Nederland, kwam de NVB vijf jaar later niet verder dan zo’n vijftienduizend leden. De belangrijkste kranten hadden ook terughoudend en soms ronduit afwijzend gereageerd op het initiatief. Bovendien keerden vrijwel alle vooroorlogse politieke partijen in de loop van 1945 terug, ook al zochten sommige, zoals de SDAP en de RKSP, daarbij naar een nieuwe vorm en een bredere aanhang.

Het riep natuurlijk de vraag op hoe de NVB zich daartoe moest verhouden. Welke positie had zij met haar hooggestemde idealen maar beperkte aanhang eigenlijk binnen het Nederlandse politieke landschap? Moest de NVB een eigen politieke partij worden naast de bestaande groeperingen of waren er andere wegen om de idealen van een doorbraak te realiseren? Op 13 september, bij de constituerende vergadering, een dag later gevolgd door het eerste congres van de NVB, werd de marsroute uitgezet. Na een lange discussie viel het besluit dat de NVB niet naast, maar juist door middel van de bestaande politieke partijen haar doelen zou nastreven. De NVB werd dan ook niet omgevormd tot een partij, maar zou een beweging blijven. Een nieuwe, brede volkspartij voor alle gezindten was volgens het congres weliswaar noodzakelijk, maar niet haalbaar op de  korte termijn die voor de Kamerverkiezingen in het voorjaar van 1946 nog restte. Wat daarentegen wel zou kunnen was dat alle partijen die de idealen van de NVB deelden met een gezamenlijk verkiezingsprogramma en een gezamenlijke kandidatenlijst aan die verkiezingen zouden deelnemen.
In de weken daarvoor had Jan de Quay gewerkt aan zijn redevoering op het congres. Het standpunt dat hij verkondigde, namelijk dat de idealen van de NVB vanuit de bestaande politieke partijen gerealiseerd moesten worden, kwam geheel overeen met de koers die nu werd uitgezet. Zo bezien paste het wel dat hij zich nu tot bestuurslid van de NVB liet kiezen, nog geen maand  nadat hij was toegetreden tot het studiecentrum van de RKSP.
De commissie van dat CSV die onder zijn leiding moest adviseren over de toekomstige electorale koers van de katholieken was al in zijn eerste vergadering op 6 september tot een standpunt gekomen. Weliswaar konden katholieken niet langer principieel gebonden worden aan een eigen partij, maar toch was het wenselijk dat zij vanuit een eigen katholiek verband zouden zoeken naar samenwerking met anderen, in elk geval voorafgaande aan de eerstkomende Kamerverkiezingen in het voorjaar van 1946. Drie weken later, op 27 september, werd dit standpunt als advies uitgebracht aan het partijbestuur van de RKSP.

Toch bleef de twijfel knagen, bij De Quay zelf, maar niet minder bij zijn geestverwanten, de rooms-katholieken uit de NVB die inmiddels een werkgemeenschap hadden gevormd. Zou het wel echt iets worden met die beloofde vernieuwing van de RKSP? Was de partij daadwerkelijk bereid het isolement te verlaten en tot samenwerking met anderen te komen? Werden de rangen in het bestuur en het kader wel  voldoende opengesteld voor vernieuwers? En zo niet, moest dan toch niet een andere weg bewandeld worden? Schermerhorn hintte openlijk op de vorming van een socialistische middenpartij voor alle gezindten en vroeg De Quay ronduit of hij daarin mee zou gaan. Er werd nu van twee kanten hard aan hem getrokken. ‘Het wordt een zeer moeilijke beslissing, die me zeer beklemt.’ En ook: ‘Ik voel de verantwoordelijkh. erg zwaar. Kon je nu maar eens aan O.L.H. vragen wat Hij wilde.’

Het was echter niet de enige zorg van De Quay. Op 27 september maakte hij notitie van enkele ‘zeer vuile’ artikelen die in Het Parool verschenen waren tegen de Unie en hemzelf. Inderdaad had hoofdredacteur Gert-Jan van Heuven Goedhart, in de oorlog enige tijd minister in het tweede kabinet-Gerbrandy, in zijn krant maar liefst vier kritische hoofdartikelen aan de Unie gewijd, mede naar aanleiding van de benoeming, twee weken eerder, van De Quay tot bestuurslid van de Nederlandse Volks Beweging. In zijn commentaren constateerde hij dat De Quay in de bezetting van de goede vaderlandse weg was afgedwaald. Wilde hij in de NVB nog enige rol vervullen, dan was het volgens Van Heuven Goedhart onvermijdelijk dat hij daarover eerst publiekelijk oprechte spijt zou betuigen. 

Dagboek

1 September Zaterdag [1945]

Eerste Zaterdag van O.L.V. in Parkstraatkerk gevierd. – Ontbeten met Bachg. Ik moet deze zwerver in denken en doen meer steunen. ( – Gesprek Minister). Met auto over Alblasserdam naar Tilburg, maar wegens lekke band niet doorgereden; ik zou bij Kaag met Hirschfeld hebben gepraat en het speet me zeer, dat het niet doorging. – Maar ik kon het niet wagen. Goed, want toen ik thuis was, liep de 2e band leeg. – Hier alles goed. Zalig herfstweer – Jo Somers druk aan het maaigoed; bericht, dat we het huis in de Gerard v. Swietenstraat kunnen krijgen … wat een geluk; ondergoed meegebracht, hetgeen Molenaar in Engeland voor me kocht, enz.. Gré Groot was over, voor enkele dagen vacantie. Ruud terug van een gezellige kamp-week. – Alle kinderen thuis. Echt leuk. –

2 September Zondag [1945]

Goede, rustige Zondagmorgen. Om 3 uur bezoek van den Pater Provinciaal der Jezuieten. Blij met hem kennis te maken. Kort, fijn gesprek. – Intelligente, vurige, toch beheerschte man. Jong gezicht (44 jaar) en wit haar. – Later op den middag bezoek van Willem, Jozef en Lodewijk van der Lande. Wat een zorg. – Ze blijven in de oppositie. Jan noemen ze eigenlijk een bedrieger. Men zegt dat Resius alles doet wat Jan wil. Hij is gevaarlijk. – Onontwarbaar. Eenige middel is open N.V. – Zoo gauw mogelijk – Besloten Woensdag bijeen te komen met Nol Jurgens en Willem Coebergh, bij Moeder. – Na tafel een avondspel in ’t duister. Om 11 uur naar bed. Toen we bijna sliepen een slag in huis, gekreun, en Gré Groot lag in de gang. Ze was van de trap gevallen. Hersenschudding, half buiten bewustzijn, bult op achterhoofd, erge pijn. – Met den Heer Heymeyer, die bij ons overnachtte in zijn auto naar Dr. Berger in Cuyk – Hem (om half één) geraadpleegd. Teruggereden. Poeier aan Gré gegeven. Laat ter ruste.

3 September Maandag [1945]

‘s Morgens op de fiets naar Nijmegen en vergadering met Christofoorgroep. – Aardig gesprek. – Wel eens wat verward. – Het trok telkens naar de praktijk. – Aanwezig waren o.a. Matser, Tans, Toon Wyffels, van Meel, ten Hage, Joan Willems, Beerman, Albregts, Boerenbach, en anderen. Limburg en Brabant vragen vooral om partij. Ik ken die behoefte des harten, en deze vergaat je alleen als je in het Westen komt. In het Noorden schijnt men, b.v. Hulsman en ook de Deken, er anders over te denken. Ik vond het geheel niet onbevredigend. – Besloten werd een Christofoor groep als werkgemeenschap te stichten, bestaande uit R. Katholieken uit de N.V.B. Enkele wilden dit uitbreiden. Het meerendeel met mij niet. – Kort bezoek bij Moeder die zeer in de put was, over Deventer. – Altijd ruzie; ze zag geen uitkomst; ik ook niet. – Woensdag praten we er weer over. – In prachtig herfstweer, of nazomer, naar huis gefietst. – Daar alles goed – Ruud vol drukte en grappen –

4 September Dinsdag [1945]

Heel den dag thuis gewerkt aan mijn toespraak voor de N.V.B. op de constitueerende vergadering op 14 Sept. – Onderwerp: Beweging of partij, waarin betoogd, dat de N.V.B. in elk geval beweging moet blijven, ook al zou er een personalistische partij moeten komen. – In de avond wat rond gekuierd en om 12 uur ’s middags een bezoek aan den tandarts te Cuyk, die me van de pijn af hielp. Verder de kinderen eens goed bekeken. Ruud is aardig. Vlot, gaaf, grappig en erg hartelijk voor ons allen. Een echte jongen in zijn overall en ongekamde haren. – Buitenshuis en met vreemden is hij terstond stil en gesloten. In huis erg aardig. Miebetje lijdt aan weemoedige buien. Ze is ingesteld op zich. Groeit ze hopelijk wel overheen. – Rutger, temperamentvol, gaat veel en veel beter met de anderen. Hanna draait ook uit de slechte moesson. Ze is niet gezellig, meestal een slag achter, zeer goedig en lief van inborst. Cas is uit logeeren, in Budel, hij zal wel genieten. Lidwina gaat haar eigen weg, goed verstand, praat weinig, wordt veel hartelijker, speelt alleraardigst met Claartje. Jan is een typ. Ik weet niet of hij dom blijft; hij kan toch geestig uit den hoek komen; hij werkt bepaald hard op zijn eentje in den tuin, sjouwt met zware kruiwagens, begint er uit zichzelf mee. – Claartje is een wolk, iedereen verwent haar, maar ’t is begrijpelijk.

Woensdag 5 September [1945]

’s Morgens wat in den tuin gewerkt en wat buiten geschreven. ’s Middags naar Nijmegen met lekke auto, en regelmatig water bijtappend, ben ik om 7 uur in den Haag aangekomen.

Donderdag 6 September [1945]

‘s Morgens eenige zaken afgewerkt op D.v.O. ‘s Middags om 2 uur vergadering met AVOS. Rippe, Louwerse enz. Merkwaardig dat deze personen, die het vormingswerk onder de Gener. Staf wenschen, i.p.v. onder D.v.O., geen vrees hebben dat onder D.v.O. de oude geest te sterk zal overheerschen. Ik geloof dat ze dit te optimistisch zien. In elk geval heb ik met mijn critiek de oogen geopend. – ‘s Avonds bespreking met v.d. Brink, v.d. Grinten, Koolen, Terlingen als subcommissie v. electorale problemen van het “Centrum”. – We zijn het eens geworden. 1e geen principieele binding voor R.K. en één partij. – 2. eenheid in vormings instituut ook staatkundig. 3. Elector. onderscheiden in 2 phasen nl. voor eerste verkiezingen (April ’46) en daarna. Voor 1e phase a. eigen R.K. verband. b. maximale samenwerking met anderen. – Om dit te bereiken is vernieuwing van alle besturen absoluut noodzakelijk. Anders loopt het zeker mis. – Laat naar bed.

Vrijdag 7 September [1945]

Met Kol . Calmeijer en v. Maasdijk een goede regeling ontworpen voor de Pen Gun. – Courant komt onder verantwoordel.heid van redactie. Deze onder door M.v.O. aangestelde Raad v. Toezicht. Koffiemaaltijd met Ds. Banning. Geheele polit. situatie besproken. N.V.B. blijft beweging. – Kans dat ik word uitgenoodigd tot D.B. van Kath. Partij. – Dan? Hangt van de geheele stemming en situatie af. Open houden. – Bespreking met M.v.O. en eenige Staf Offic. – Mijn critiek op “gouden zon” wekte te heftige reacties. Bewijs voor mijn stelling. – Goed dat het eens gezegd is. – Overste v.d. Wall Bake over allerlei problemen o.a. vrouwel. arbeiders voor Censuur werk in Duitschland. – Gegeten en nagepraat met R. Dufour + vrouw. Hij staat geheel open voor Katholicisme vooral na de door hem gevolgde retraite. – Toch nog ver weg van de stap, zoover ik kan zien. Fijn gesprek. –

8 September Zaterdag [1945]

Uitvoerige conferentie met alle betrokkenen van Social.-psychol. diensten. We naderen de oplossing. M.v.O. met Winkelman, Louwerse enz.. Het was een herrie. Jkvr. v. Hoogendorp aangesteld als hoofd verpleegsters. – Auto kapot. Meegereden met Luit. Dekkers. (Exp. Macht-Mill.). Hij bracht me naar Tilburg, waar J. v.d. Mortel een briefje achterliet, en waaruit viel af te leiden, dat hij niet had gesproken met Mevr. v.d. Bergh (lui of laf?). Toen via Mill naar huis. Een lange tocht, zonder eigen auto. –

9 sept. Zondag. [1945]

Na de vroegmis per fiets naar Nijmegen met Rutger, die er een dagje ging doorbrengen. Leuke jongen. – Per auto terstond door naar Deventer alwaar bespreking met Weve en zwagers Piet en Jan. – Tegengestelde opvatting van Willem, Lod. en Jozef zooals te verwachten. – Conclusie: afschuwelijke tegenbelang en verkeerde mentaliteit. – Aan beide zijden innerlijke overtuiging gelijk te hebben. Piet eerlijk, Jan draaier. – Piet en Jan beslist personen van veel grooter formaat al is het ook zoo gegroeid door omstandigheden. De slechte eigenschappen zijn: Piet patriarchaal; Jan onbetrouwbaar; Willem querulant; Lodewijk oer-dom en zeer ontactisch – Jozef begaafd op de verkeerde punten voor een ondernemer. – Over de vrouwen zal ik niet spreken. – Moeder moet het voorstel van Commissarissen maar aanvaarden voor een bepaalde termijn. – Piet kwam terug op brief van Maria, waarin aan hem gebrek aan naastenliefde verweten naar aanleiding van brief van Joke aan Maria. – Hij ontkende de feiten en verweet ons dat we deze niet hadden onderzocht. – Als feiten niet waar, dan verontschuldiging aangeboden. – Hebben ze wel naastenliefde betoond? Ik weet het niet. Twijfel wel. Andere mentaliteit. Piet is wel een gevoelig en goed mensch. – Het was alles bijeen een heel naar bezoek. Ellendig zooveel verdeeldheid. Laat thuis.

10 Septemb. Maandag [1945]

Per auto v. Bert Derks (heel oud machien) naar Tilburg. Maria heeft er alles voor het huis geregeld. Ze is er flink en doortastend opgetreden. Daarvoor is ze o.a. reusachtig. Ik ging naar den Bosch voor vergadering Centrum. – Urgentie program nam 80% v. tijd. – Ik vond het geen sterk stuk. – Vanwege het stukwerk. Dat moet wel bij zoo’n program, maar het daalt mij te zeer in details af. Ook de discussie; zonder dat men er voldoende van weet. Romme als leider te plechtig. Geen prettige discussie. – Toch wel opgeschoten. – Om 5 uur met Maria en Cas terug naar Beers. Toch wel voldaan. Cas had heerlijk genoten bij fam. Delhaise in Hamont. Hij zag er goed uit. Leuk jong. – ’s Avonds nog gewandeld met de oudste kinderen. – Schitterende herfstdag. – (Op Centrum bespreking werd nog gezegd, dat helft van D.B. der R.K.S.P. zou aftreden. M.i. onvoldoende; vooral als Teulings blijft. Ik zal event. scherpere voorwaarden stellen. – Anders is het verraad aan eigen opvatting en eigen kring. – )

11 Sept. Dinsdag [1945]

Weer stralend herfstweer. Wat is de natuur nu toch prachtig. Bruiloft in St. Hubert van Marie van den Broek. Met Maria en zuster Delhaise + 3 kinderen ter kerke geweest. ’t Was prachtig in dat klein kapel-kerkje, oud, prachtig licht, mooie kleuren. Boeren kleeding. – ’t Kon niet beter. – Marie in zwarte jurk met witte sluier. Ze hadden er tevoren om gelachen, maar het was echt stijlvol. Veel beter, dan zoo iemand in het wit. – Na de kerk op de boerderij gefeliciteerd. – De stal was er voor ingericht. Eenvoudig versierd. – Er stond een koffietafel opgesteld. – Ik zal het niet gauw vergeten, omdat het zoo echt mooi was. – ’s Middags in het zonnetje geschreven en aan toespraak voor N.V.B. gewerkt.

12 September Woensdag [1945]

Om 12 uur zou de auto me komen halen. Nee hoor. Naar Cuyk gefietst. Tot ±4.30 gewacht op aansluiting den Haag bij Dr. Berger aan huis. Toen ik terug kwam op den Hiersenhof was er een vrachtwagentje waarmee ik ben terug gegaan. Miebetje meegenomen om enkele dagen te logeeren bij Frans en Paula. Gezellig kind, ingesteld op het buiten leven en volkomen natuurlijk. Laat haar afgezet bij F. en P. waar ze welkom was, en doorgegaan naar Hotel. – Een dag gerust vanwege de auto. Tevens mijn tasch vergeten in de haast. Ik was een beetje uit mijn humeur vanwege dat wachten. Dom eigenlijk!

13 September Donderdag [1945]

Na eenig werk op D.v.O. afgereisd met Opel naar A’dam voor constitueerende vergadering N.V.B. – Banning gaf uiteenzetting over politieke situatie. Na lange discussie, waarbij velen drongen in een richting om N.V.B. partij te maken, werd tenslotte algemeen besloten. 1o N.V.B. blijft beweging. 2o N.V.B. wenscht voor toekomst een midden partij; 3o voor eerste verkiezingen één urgentie program en één lijst. 4o zoo niet, dan een commissie ad hoc, die een partij vormt op Christ. personal. basis. –
Zal zeer de vraag zijn hoe het loopt. Wordt voor Kath. N.V.B.ers moeilijk straks te kiezen tusschen R.K.S.P. en de nieuwe partij. Want tot die nieuwe partij zal het wel komen. Zeer de vraag of de R.K.S.P. voldoende vernieuwt. Men schijnt mij nu niet meer te willen in het D.B. Zeker omdat ik te extreem ben. – Teruggereden met Kraemer en v. Walsum. – ‘s Avonds met de van der Schueren bij Frans Houben. Miebetje amuseert zich er best. Paula vond dat ze erg op Maria gelijkt. Aardig kind, ofschoon voldoende fouten. –

14 September Vrijdag. [1945]

Lang gewacht op mijn tasch. – Toen nieuwe toespraak puntsgewijze opgeschreven. – 1 uur met eigen auto naar A’dam. – Middag vergadering N.V B. Allerlei onderwerpen. – ‘s Avonds vergadering in Concertgebouw. Ds. Buskens sprak goed, oratorisch, ik sprak matig. Schermerhorn, droog, rustig, zeer vertrouwen wekkend – Geen prime-Minister, een echt mensch … wat doet dat goed. – Ik reisde laat met hem terug. – We bespraken de polit. situatie. Hij vroeg mij of ik event. met hem en v. Walsum een Christ. pers. soc. partij zou willen opzetten (v. Walsum vond mij een lafaard als ik het niet deed). Het hangt er vanaf of de Kath. in de Staatspartij ver genoeg gaan. – (Met v. Walsum en Verkade zal ik hoofdredactie van N.V.B. Maandblad vormen.) Het wordt een zeer moeilijke beslissing, die me zeer beklemt. M.i. wordt het niets met de zgn. vernieuwing der R.K.en. – Het blijft isolements gezang. De andere keuze betekent scheuring der R.K. in politicis. Willem Pompe zegt dat het moet, dat we eindelijk van die ellendige druk en dwang af moeten. De menschen die het bij ons voorstaan zijn Goddank allemaal zeer belijdende en goede, godsdienstige Katholieken. – Typisch b.v. dat de hoofdmenschen der Kath. Actie haast allen N.V.B.er zijn. – Tevens blijkt ook in Rome de gedachte in onze richting te gaan, vanuit het isolement, overal met liefde en overtuiging trachten te doordringen. Apostolaat. Deze strijd wordt overal gevoerd. Ik voel de verantwoordelijkh. erg zwaar. Kon je nu maar eens aan O.L.H. vragen wat Hij wilde. Hij zou wellicht ook naar de keizer verwijzen

15 Sept. Zaterdag. [1945]

Heel veel afgedaan. O.a. met Heer Heinings van de A.B.M. over machines. Met de auto kon ik weer niet terug. Kapt. Hudig liet me om 5 uur doorbrengen naar Beers. Vandaar is de chauffeur doorgereden. Miebetje kwam mee terug, ze had zich heel goed geamuseerd. Oom Frans was enkele malen met hen uit geweest.

16 Sept. Zondag. [1945]

Rustige morgen. ’s Middags druk bezoek en wel: Pastoor, H. Houben + vrouw, Dr. Webers + vrouw, Oma v.d. Lande, Bertha, Sina en Nol. – Geanimeerde discussie over allerlei. Het blijkt, dat alle menschen in zorgen leven. Veel rumoer o.a. in Deventer. Je kunt er geen touw aan vast knoopen, wie gelijk heeft, wie bedriegt, wie ter kwader trouw is. Ieder doet of, en denkt dat hij gelijk heeft, en is verontwaardigd over den ander. – Wat is er weinig over van de Christel. geest. Heerlijk als je dan de vroolijke stemmen van de zorgelooze kinderen hoort. De wereld is zwart. – Je zou je willen terugtrekken. Maar dat is ook niet verantwoord.

17 Sept. Maandag [1945]

Allerlei werkjes thuis gedaan o.a. post, lezen, tuin. – ’s Avonds bij Pastoor in St. Hubert met Maria en Zr. Delhaise. Kostelijk geamuseerd, met prachtige sappige verhalen, goed eten. – Alles staat in het teeken van de geldzuivering. Ieder probeert er langs te komen. Er schijnt enorm veel zwart geld te zijn. De menschen proberen er langs te draaien. Geld! Geld! Wat een ramp voor de menschen … al kun je het ook niet missen. Alleen de zucht!

18 Sept. Dinsdag + Woensdag 19 [1945]

Miebetje en Hanna gingen ook naar kostschool. Hiermee is het huis half leeg. De 4 oudsten op kostschool. Ze vertrokken welgemoed. Maria ging met mij mee in militaire auto. Ik [had] vergadering in ‘s Bosch voor het Centrum v. Staatkundige vorming. Matige opkomst. Lange discussie over urgentieprogramma. Debat v.d. Brink - Huysmans was wel interessant. – Eerste is zeer goed. – Onze voorstellen inzake “electorale quaestie” kwam nog niet aan de orde. Volgende keer; zal er warm toegaan. – Spheer is niet prettig, vooral door de wisselende stemming b.v. van Stockman. Of zie ik het verkeerd. – Zijn doel is de Kath. politiek niet te zeer te splitsen. Maria ging naar Tilburg voor “het huis”. Ze bracht toen de meisjes in Vught. – Het is goed voor hen. In dezen tijd zijn er wel bijzonder veel gevaren juist bij jonge meisjes. Als ze 18 jaar zijn bieden ze al meer weerstand. – Thuisgekomen bleek Gré Groot per auto vervoerd naar huis. ’t Was dus heel stil. De vier kleinste kinderen. Cas is oudste nu. Het doet de jongeren toch goed. Ze komen iets meer naar voren. – Ik ben toen om 7 uur doorgereden naar Haag waar ik om 10.30 aankwam.

20 September Donderdag [1945]

Om 10.30 bij H.M. de Koningin voor afscheid als Minister. Het waren individueele bezoeken. Het was een vriendelijk onderhoud. – Ik vermeed de Staatszaken, want dat is nu voor mijn opvolger. – Ik miste helaas de vergad. v. Commis. Ned. Handels Mij. ‘s Middags veel klein werk afgedaan. Daarna naar Tilburg waar ik in het duister om 9 uur aankwam. Han Kaag was aanvankelijk in kwaad humeur. – Draaide zachtjes bij. Lastig kerel thuis … voor zijn vrouw. – En voor anderen heel gezellig. – Lang gepraat o.a. over rede van Gimbrère, die min of meer verheerlijking van zijn eigen standpunt inhield. – Vreemd, zooals ieder zich zelf een held vindt. Was hij nu vergeten, dat hij vroeger zelfs abnormaal pro-Duitsch en anti-Engelsch was. Wat is zelfcritiek moeilijk. – Je mag toch ook weer niet zoover gaan, dat je een gevoel van minderwaardigheid krijgt. Dan … Oldendorf gaat scheiden; in elk geval is het huwelijk kapot. Een doodsteek voor de sociologische richting? In elk geval een verlies, en zeer beroerd voor Cobbenhagen, die zoozeer ook op den persoon vertrouwde. – Ik kan Maandag helaas niet naar de overdracht van rectoraat. – Dan had ik me breeder kunnen orienteeren. Om 23 uur nog even bij van Miert aangeloopen. En om 1 uur naar bed.

21 September Vrijdag [1945]

Weer vroeg uit de veeren. Voor 6 uur. – Per auto naar Sevenum voor Jaar Mis van Siem Groot. Toch iets plechtigs in die nood-kerk – in de patronaatszaal – – Kaag en Fr. Wijffels waren de deftige gasten. – Veel ging er door mijn gedachten op al die oude plaatsen, waar ik veel voetstappen heb staan, en een stukje leven van me hangt. Ruime koffietafel, gastvrij middagmaal, veel hartelijke daden. Voor de familie is het verlies van Siem toch een heel ding. … voor hem? Hij is waarschijnlijk voor veel ellende gespaard. Soms kun je wel een hoop narigheid ontlopen met de dood, en toch wil elke mensch blijven leven. – Terug met auto naar Tilburg. 2½ uur. Terstond door naar Haag met eigen wagen; ook 3 uur. Om 8 uur even een stukje gegeten; toen lange vergadering met Minister, Kol. Calmeyer, Rietveld en Silbiger. – over bevordering, indeeling van offic. corps enz. Het was een goed en nuttig gesprek.

22 Sept. Zaterdag [1945]

Enkele besprekingen o.a. met Prof. Konstamm en bestuur I.V.I.O. – + AVOS. Deze zaak wordt wel opgelost. – ‘s Middags om 2 uur gesprek met Minister Meynen. – Het groote vraagstuk van organisatie en opzet van “vorming en sociale dienst” besproken. – M.i. zijn we nu tot een goede structuur gekomen. Hopelijk spoedig een oplossing. Dan kan ik ook terugtrekken. Om 4 uur in slagregen vertrokken, en om 7 uur via ’s Bosch in eigen autotje thuis. Het ding deed het weer. Alleen is hij weer gaan lekken.

23 Sept. Zondag. [1945]

Feest van Pastoor v.d. Heyden. 12½ jaar Pastoor. – Vroeg Mis – Hoog Mis. – Zanghulde kinderen. – ’t was alles heel schoon in de eenvoudige maar ware dorpssfeer. – Na een kort bezoek op de Ossenbroek een onderhoud met Ruud Dekkers en majoor Fortgens en een snelle maaltijd naar den Pastoor ter receptie. Het was heel interessant. Allerlei sprekers; van kerkbestuur, allerlei bonden, burgemeester, en school. – Ik heb van de verscheidenheid wel genoten, zoowel in stijl, eenvoud en waarheid. Interessant, dat ze allen zoo eenvoudig over O.L. Heer, H. Communie enz. spraken. De pastoor heeft dát bewaard en het bidden geleerd. – Wat wil je meer. – Na een uur thuis (bezoek van Dr. Moorman) weer naar Pastorie voor maaltijd. Heel gezellig en goed. – De pastoor was erg stil, hij was moe. Gasten waren een oude Capucijn-pater, die geassisteerd had, de Kap alias Jansen, meisje Hendrix uit Cuyk, wier vader gefusilleerd en gemarteld (als hij had gesproken was de Pastoor er zeker bij geweest, en v.d. Laan (illegaal werker). – Jansen is het meest onderhoudend. – De pastoor viel eenige malen uit tegen de oude Pater, die het heel nederig droeg. – Wij moesten soms lachen. –

24 Septemb. Maandag [1945]

Met Maria, Zr. Delhaise en Claartje naar Nijmegen. Bespreking met Christofoor groep. – Uitvoerig gepraat over onze houding. Groote vraag: penetreeren in R.K.S.P. of aansluiten bij groep zegge partij Schermerhorn. – Daar gaat het wel naar toe. – Men helt voor de eerste phase over naar het eerste standpunt mits, mits de verjonging zoodanig is, dat van deze zijde gestreefd wordt naar liquidatie van electoraal apparaat der R. Kath. – Dat wil zeggen, dat de Kathol. zullen penetreeren in de midden groep. Geen beslissing genomen. Het dispuut was toch zeer nuttig en verhelderend. – Maria opgehaald, even Moeder bezocht en Ruud gezien. Laatste zag er goed uit. Hij had leuke verhalen. Studie is wel zwaar. – Maakt goede indruk. Wij zijn altijd wat van Ruud gecharmeerd. – Erg verlegen voor vreemden; eenig voor de huisgenoten. Zijn ontmoeting met Claartje was een plaatje. – 6 uur weer thuis. Toen gegeten met pastoor van St. Hubert, nu de gast bij ons, en niet te laat naar bed.

25 Sept. Dinsdag [1945]

Veele kleine dingen afgedaan. Schrijven enz. Enkele bezoeken gebracht ten afscheid, want het einde van ons Beers-verblijf nadert; o.a. bij de oude Martens. Hij stond nog open voor “samenwerking”. Dat doen er au fond meer, dan het durven zeggen. – Toch alle brave menschen hier in Beers.

26 Sept. Woensdag [1945]

’s Morgens eerst met Maria naar Tilburg. We konden de meisjes op Reg. Caeli helaas niet zien, omdat ze in de klas zaten. Ze schrijven gezellige brieven over hun verblijf; een beetje heimwee is er toch. – Het huis gezien, flinke, ruime woning. Moeder bezocht. Veel spanning over Cas. Toestand in Indië is vreemd en verward. – Alles is trouwens ongunstig! – Moeder tamelijk rustig. Ze wordt wel oud. – Doorgereden naar Middelburg met achterlating van Maria, die het huis gaat beredderen. – Bij Roosendaal auto kapot! Bezoek bij Burgem. Prinsen, die aan onze kant staat. – Na herstel doorgereden. Bij Wouw was auto radicaal stuk. – Opgesleept tot Bergen op Zoom. Ook daar gewend tot burgemeester, Witte, ook medestander, die mij Brandweer-auto gaf naar Goes. Toen met van Uxem verder; weer auto-pech en gelift tot Middelburg. Vergadering matig bezet. Aardige stemming. Kort debat. – Toch is men ook hier nog afwachtend t.a.v. N.V.B. ’s Avonds lang nagepraat bij van Uxem. Felle kerel; goede propagandist. Er groeit wel belangstelling in Zeeland, doch het gaat langzaam.

27 September Donderdag [1945]

Terug naar Haag; met Hr. Ir. de Vink tot Breda; toen met Henry Houben tot Moerdijk (gezellig gepraat) en met militaire wagen tot D.v.O. – Gesproken met Burgemeester v. Harmelen, Koningsburger. Flinke man, candidaat voor Hilversum, Eindhoven, Schiedam. Om 4 uur C.A. de Bruyn. – Hij had meerdere vragen o.a. of ik candidaat wilde zijn voor 1e Kamer voor R.K.S.P. bij noodparlement. Ik heb hem gezegd, hoe ik op den duur een hervorming van polit. partijen wenschte; is het dan nog mogelijk!? Het is een heel moeilijke impasse. Lastig aan de menschen duidelijk te maken. – Om 6 uur bijeenkomst met de Sub-Commissie “Electoraal” van Centrum. We zijn het eens geworden over prae-advies aan Bestuur. – Belangrijk is wel dat men de verandering in D.B. zoo voornaam vond, dat unaniem naast 3 oude, 5 nieuwe personen werden voorgesteld en wel: Romme, v.d. Brink, Tellegen, Dewez en de Quay. – Benieuwd hoe het loopen zal. In dat geval zou v.d. Brink, die al bedankt had, het wel doen. – V.d. Brink en ik verschillen van meening over de vraag “wat te doen als de vernieuwing der R.K.S.P. niet voldoende is”. Hij zegt een nieuwe R.K. partij. Ik zeg een nieuwe partij met anderen b.v. Schermerhorn; v. Walsum enz. We zullen zien. De toestand is moeilijk. – Inmiddels zijn er eenige zeer vuile artikelen in het Parool verschenen tegen de Unie – tegen mij. –

28 September Vrijdag [1945]

Gesprek met Louwerse. Nu is zijn voorstel goed. Er zit muziek in, eindelijk! – In dien geest onderhoud met Meynen. – ‘s Middags bezoek van v. Dijke over Politiek onderzoek van recruten. Heel interessant. Ik zal het inbrengen bij Pers. Select. Officieren. Bespreking met Hr. Kramers over Pen Gun. – Daarna v. Walsum en Verkade over Maandschrift N.V.B. – Ook hen ingelicht over verhouding bij R.K.en. – Toen E. Sassen later met Banning. Ook met hen de situatie besproken, omdat Maan morgen de vergadering van partijbestuur zal bijwonen. Ik ben wel benieuwd. – Gegeten met P. Kerstens, die Zondag naar Batavia vertrekt en die spoedig naar Cas zal informeeren en telegrafeeren. De toestand in Indie blijft echter vreemd. Ook de houding der Engelschen, die Soekarno, collaborateur, de hand boven het hoofd houden. – P.K. is een merkwaardig mensch. – Toch zit er iets in die man, wat mij aantrekt, ondanks zijn fouten. Ben ik te zeer weer ter goeder trouw. – ’s Avonds laat nog post afgedaan. –

29 September Zaterdag [1945]

Vroeg naar Tilburg. Maria opgehaald, zeer vlug doorgereden. Ze was nu zoowat gereed met de voorbereiding en Maandag begint de verhuizing. – In Beers zat Frans Wijffels me op te wachten voor een tournee voor de N.V.B. door Limburg. – Dit geschiede dus. – Ik stapte over in zijn wagen, slokte een kop koffie binnen en was om 2.30 precies in Heerlen, alwaar een toespraak in een groote bioscoop. ±1400 man. – Voordracht was matig. Het ging er zoo ‘s middags niet heel goed uit. – Toch veel aandacht. Er werd b.v. niet gerookt. – Na een kop thee bij mijn kampgenoot v.d. Venne en een eten bij Frans W. naar Sittard. Weer toespraak 350 man. Beter. – Nagepraat bij Burg. Coenders. Aardige kerel. Ik voel me altijd aan hem verbonden, al is hij het thans met ons niet eens. – Laat naar huis, geslapen met Schure bij Frans W.

30 Sept. Zondag. [1945]

Volgende morgen ter kerke. Fijn kerkje. Na ontbijt naar Roermond. Aldaar toespraak in bioscoop. Vol. – Tamelijk goed. – Allerlei publiek. – Veel belangstelling en aandacht. Goede voorzitter Nuy. – (geen Limb.) vreemd toch). Gegeten bij Jules Dewez. – Hij wint het bij de boeren. Sterk, dat de geestelijk. zelfs zijn Katholiciteit gaat betwijfelen, vanwege de meeningsverschillen. Het is juist zoo merkwaardig dat – zoover menschelijk te beoordeelen – de R.K. met het beste geestelijk leven, aan onze kant staan. – De idealisten!? Jules Dewez zal waarschijnlijk toch meedoen in het D.B. van de R.K.S.P. – Toen naar Maastricht. Boterham bij Schure. Fijne kerel. Theoretisch goed onderlegd. Hij heeft veel besprekingen ook met de geestelijkheid; het contact nuttig; niet altijd succesvol maar het schept waardeering. Toespraak in oude Dominicaner Kerk. Pracht spheer. 700 man. – Goed op dreef. Mevr. Michiels ontmoet, haar man was in Zwitserland. – Fijne, godsdienstige vrouw. – Ze was tevreden over mijn toespraak. Nagepraat bij Schure met een heel gezelschap o.a. Langemeyer, Petit, Tans, Ysbouts, v. Meegeren, Breukers. Laat naar bed. Moe.

Verder naar hoofdstuk 3.4

Terug naar hoofdstuk 3.2

Terug naar kalender 1945 juli - dec.

Lees je liever de volledige tekst (zonder illustraties) klik dan hier