Dagboek van Jan de Quay 3.4 (1 - 31 okt. 1945)

Inleiding

In oktober verhuisde De Quay met zijn gezin van Beers weer naar Tilburg. Weliswaar was zijn eigen huis aan de Burgemeester Damsstraat in Tilburg nog altijd gevorderd ten behoeve van Canadese troepen, maar na maanden aandringen had hij eindelijk een andere woning toegewezen gekregen, aan de Gerard van Swietenstraat. Dat was dringend nodig want in oktober hervatte hij na lange tijd zijn colleges en tentamens aan de Tilburgse Hogeschool.

Maar daarnaast vroeg ook de politiek voortdurend zijn aandacht, zeker omdat de ontwikkelingen rond vernieuwing en doorbraak nu in een stroomversnelling kwamen. Dat was mede door zijn eigen toedoen. Op 6 oktober stemde hij – met aarzeling weliswaar − erin toe lid te worden van het dagelijks bestuur van de RKSP. In zekere zin was dat een logisch gevolg van het advies dat de commissie onder zijn leiding een week eerder aan het bestuur had uitgebracht, namelijk dat katholieken in eigen verband aan de Kamerverkiezingen zouden moeten deelnemen. Een paar dagen later trouwens, op 11 oktober, kwam dat advies van de commissie-De Quay voortijdig in De Volkskrant. Het maakte voor iedereen duidelijk dat eenheid binnen de katholieke groepering voor De Quay het zwaarste woog. Zwaarder, zo leek het in elk geval, dan de idealen van politieke en maatschappelijke vernieuwing. Het kwam hem van beide kanten, zowel van zijn geestverwanten in de Christofoorgroep als vanuit de NVB op forse kritiek te staan. Daarbij viel ook het woord verraad. ‘Veel storm gaat over mijn hoofd’, schreef hij, en daarom bad hij dagelijks om steun van ‘O.L. Heer en de H. Geest’. Andere notities in het dagboek laten zien hoezeer De Quay in deze weken heen en weer geslingerd werd tussen aarzeling en vastberadenheid. Enerzijds: ‘Ik sta nu op een vast spoor en moet vooruit.’ En tegelijk: ‘Ik twijfel of mijn keuze juist was.’
Uiteindelijk lukte het De Quay om de onenigheid binnen de Christofoorgroep voorlopig te bezweren met de formule dat er twee wegen waren naar het doel:  ‘één door en één buiten de R.K.S.P. – We zullen als jonge Katholieken, elkaars weg erkennen en verdedigen, althans waardeeren. – Verder gaan we onze eigen weg.’
Voor zijn toetreden tot de RKSP had De Quay als voorwaarde gesteld dat van daaruit gezocht zou worden naar samenwerking met andere partijen, bij voorkeur in de vorm van een gezamenlijk verkiezingsprogramma en een gemeenschappelijke lijst. Precies zoals het op 14 september was afgesproken binnen de gelederen van de NVB. Hij zou nog lang aan die gedachte vasthouden, maar toch waren de kaarten inmiddels opnieuw geschud.

Op 4 oktober namelijk had de SDAP in een gesprek met de NVB – De Quay was daar niet bij geweest − aangedrongen op een andere koers. Een gezamenlijke verkiezingslijst van socialisten, katholieken en liberalen, zoals door de NVB bepleit, was volgens Willem Drees ‘volstrekt uitgesloten’. Evenmin wilden de socialisten tot na de verkiezingen wachten met het oprichten van een brede volkspartij. Het risico dat er dan twee socialistische partijen zouden komen achtten zij veel te groot. Dus moest die brede volkspartij er al op korte termijn komen, en wel met de SDAP als kern. Ironisch genoeg zal het De Quay zelf zijn geweest die dit – onbedoeld – in gang heeft gezet. Door kennelijk te kiezen voor de RKSP had hij ruimte geboden aan de SDAP om in het gat te springen en de koers van de NVB naar haar hand te zetten.
Hoe dan ook, in weerwil van de richting die op 14 september op het congres was uitgezet, ging een studiecommissie van NVB en SDAP nu alsnog de haalbaarheid van een brede volkspartij onderzoeken en ook de bereidheid van andere partijen om tot die nieuwe partij toe te treden. Enkele kleine partijen, zoals de Vrijzinnig Democratische Bond en de Christen Democratische Unie wilden wel meepraten, maar de katholieken betoonden zich al meteen zeer terughoudend. De Quay uitte daarover weliswaar zijn teleurstelling, maar tegelijk was hij zelf ook heel huiverig. Al eerder had hij in zijn dagboek geschreven dat een partij die niet meer zou zijn dan een wat verbrede SDAP niet op zijn steun hoefde te rekenen.
Dat De Quay het overleg tussen SDAP en NVB op 4 oktober gemist had, kwam omdat hij die dag nog op een ander bord moest schaken. Met Lou Einthoven en andere voormannen van de Nederlandse Unie besprak hij hoe te reageren op de aanklacht van Van Heuven Goedhart in Het Parool. Men besloot tot een vlucht naar voren door bij minister-president Schermerhorn te vragen om een officiële onderzoekscommissie naar de Nederlandse Unie en het optreden van het Driemanschap. Dat gebeurde de volgende dag al, op 5 oktober, en toen men toch bij elkaar zat, kwam uiteraard ook de politieke situatie ter sprake. Schermerhorn informeerde De Quay over het voorstel van de SDAP om alsnog een nieuwe, brede partij te vormen.
Weer een dag later, op 6 oktober, trad De Quay zoals gezegd toe tot het dagelijks bestuur van de RKSP. De panelen verschoven nu met grote snelheid….

Dagboek

1 October Maandag [1945]

’s Morgens bij Gerrit v.d. Lande op bezoek. Hij was van zijn baantje, Gew. Mil. Commissaris, af. – Hij heeft het wel goed gedaan. – Lang gepraat over de verhouding in Deventer, maar weinig resultaat; zien geen uitkomst. Gerrit bracht me naar Tante Seeph. – Ze maakt het goed. Erg druk vanwege: geen dienstbode. Toch is ze goed. Toen op en neer naar Groothoff. – Hij krijgt de toestand in de mijnen zoetjes aan in de hand. Te veel toegegeven? door M.G. – Hij beklaagd zich over gebrek aan positieve steun van geestelijkheid. Anti-Kath. actie. – Vreemd men verwijt het elkaar. (De oude Mgr. Poels sprak over toenemend anti-papisme). Hij was ook bevreesd voor communistische actie en vroeg om meer politie. Bespreken met Einthoven. – Bij Tante Seeph weer gegeten. Toen met Bauer door naar Venlo. Boterham bij den ouden van Meegeren, voorzitt. N.V.B. te Venlo. – Toespraak voor volle cafe-zaal. 300 man. Veel belangstelling. Debat. O.a. vraag van communist over mijn houding bij Ned. Unie. – Deze agitatie gaat de kop op steken. Moet nu ook worden uitgevochten. – Nagepraat bij mijn gastheer Hanrats + Hr. de Vreese. Laat. Tegen 2 uur naar bed. Moe. Blij dat het tournee om is. Heeft toch goed gewerkt. 

2 October Dinsdag [1945]

Vroeg terug naar Beers. – Tandarts. – Toen thuis. Alles vol in verhuisdrukte. Jan was bij Pastoor. – Cas en Lidwien gingen met reuze vrachtwagen naar Tilburg, voor eenige dagen logeeren bij Gimbrere en Beukers. – Alles goed overgekomen. Delhaise + Claartje met auto naar Budel. – Zoo zijn we nog met z’n 2 over. Het huis leeg en op stelten. – Toch blij nu naar Tilburg te gaan voor een meer normaal leven. Afscheid bezoek bij Beverskolk, Nilissen, v. Boekel enz. – Vroeg naar bed. Rustig zoo’n dag thuis.

3 October Woensdag [1945]

Laat op. Goed uitgerust. Geschreven enz.. Pater Keet plotseling op bezoek. Hij kwam me bezoeken nà Sevenum, waar ik me niet had kenbaar gemaakt. Aardige man. Hij hield mijn gezicht vast met zijn beide oude-missionaris-handen. Ofschoon ik niet houd van dergelijke liefkozingen, vond ik dit best. Wat goed soort. Ware alle menschen zoo. Ja … slechts één ding kan deze wereld redden: Heiligen. Ik zou het best willen worden, maar ik weet, dat ik er helaas veel te slecht voor ben. Ik moest er meer naar streven; maar ja. Misschien is T. meer een goede biechtvader en geestel. leider. – Gegeten bij Pastoor, ten afscheid. Heel hartelijk. ’s Middags weer ingepakt en afscheid genomen. Verhuis – verhuis. – Leuke brieven van kinderen. – Ja … hoe gaat het. Met alle critiek op mij en tegen N.V.B. – Ook er voor. – Moeilijk om goed te blijven. Dat is het lot. Ik moet het dragen, … en doorvechten. Soms zakt de moed … maar dan leeft het weer op. – Gegeten bij den Pastoor, als afscheid. ’s Middags gewerkt en gepakt, eenige afscheidsbezoeken o.a. bij Hendriks, waar we gezellig om den kachel zaten. Vroeg slapen.

4 October Donderdag [1945]

Om 7 uur per auto naar den Haag. Om 10 uur aldaar bespreking met M.v.O. en een heele staf o.a. Calmeijer, Rietveld en Louwerse over organisatie van de op te roepen lichting. Dit kan op zijn vroegst in Mei. De oude Heer Oosterhof verzette zich tegen de verandering, maar hij moest bakzeil halen. Om 3 uur een bespreking met Einthoven, Kuneman, van Nus, Ruygers, Opstelten en Pas over de aanval in het Parool tegen de Unie en tegen mij. – Er kwamen 2 meeningen naar voren: 1e Vraag om een commissie van onderzoek. 2e Begin met een verdedigings- (event. aanvals strijd). – In Hoofdbestuur N.V.B. was hierover uitvoerig en zeer fél gesproken. Barentz liet zich duidelijk tégen mij uit. – Het blijkt wel hoe de meeningen hierover in beroeringen komen. Einthoven was ook fel. Kuneman zei: als ge nu met de Unie zoudt beginnen, was het resultaat veel beter als met de N.V.B. – In elk geval werd besloten een ”Commissie” te vragen aan Schermerhorn. Homan moet dan natuurlijk mede instemmen. Ik vrees dat hij dan het slachtoffer wordt; dat vind ik beroerd. – Ik ben wel bereid, mijn goede naam wat te offeren voor hem, maar mag ik dat doen tegenover mijn kinderen, mij als R.K., enz.. Om 6 uur nog gesproken met Meynen. Met hem en Lieftinck geborreld. – Toestand in Indie besproken. Men moet doortasten. Helaas is er geen leger, en op korten termijn kan dat niet. ’s Avonds bezoek van Keyzer uit Sassenheim. Alles verzet zich daar tegen N.V.B. – Geestelijkheid in het bijzonder doet heftig aan politiek, zij het indirect. – Spel is niet eerlijk. Hem geraden voort te gaan. – Om 10.30 nog naar Max v. Poll. Hij is een man die eigenlijk heel dicht bij ons staat. We moesten hem meer in alles betrekken. Hij zal zijn “Grondwet” uitgeven. Dit is een basis voor discussie tusschen de partijen.

5 October Vrijdag [1945]

Met Lou Einthoven bij Schermerhorn. Allereerst besloten, dat wij als Driemanschap een onderzoek zullen vragen. Schermerhorn zal dan een Commissie samenstellen. Daarna met S. besproken, dat zoo'n Commissie wellicht tot een halve uitspraak zal komen d.w.z. intentie van heeren was goed; ze maakten de volgende fouten. Zullen ze het aandurven te getuigen, dat de Unie een uitstekende functie heeft vervult. Moet blijken. En anders ziet het slecht uit, ook goed. – Met S. toen gesproken over de politieke situatie. Het blijkt, dat S.D.A.P. bestuur weer bij de N.V.B. is geweest. Men kwam op het punt: we krijgen, als het Comité ad hoc een partij gaat oprichten, eigenlijk 2 socialistische partijen. Laten we er dan maar terstond 1 van maken. Banning voelde daar blijkbaar voor. Hiervoor is Hoofdbestuursvergadering belegd. Van S.D.A.P. zijde is dit duidelijk. Ze gaan anders terug, want ze verliezen deel aan Communisten, en krijgen door nieuwe partij, niets of weinig er bij. – Dus ineens. Ik heb gezegd, dat men nu eigenlijk terug komt op de resolutie, waar erkend is, dat die tijd niet rijp is. Dus vasthouden aan oorspronkelijk plan, van één program en één lijst. Sch. was van meening, dat we de weg tot een nieuwe partij, reeds nú moesten openhouden. Ik heb gezegd, dat de Kath. hieraan niet zouden meedoen, enkele uitzonderingen daar gelaten. ‘t Is een ingewikkelde situatie. – Ik heb gewerkt in de richting “van binnen uit” d.w.z. trachten via de R.K.S.P. tot federatie of fusie te komen. Meer eendracht! ‘s Middags gesprek o.a. met Loudon, Meynen enz. Brom iun. kwam met de ontwerpen Eere-zwaard - en sabel. Prachtig. ‘s Middags de Koningin voorgelegd. – Zij koos het leelijkste nl. de sabel. En die wilde ze nog laten veranderen. Eigenwijs! Verder gesproken met enkele lieden. Frans Houben bezocht. Hij maakte het goed. Maar druk.

Zaterdag 6 October [1945]

Vroeg met “gordijnen” en Mej. Steinweg naar het Zuiden. – ‘t Was een spannende vergadering in den Bosch, – Centrum. R.K. – Het prae-advies inzake electoraal optreden behandeld. In groote trekken aangenomen. Er bleek zeer duidelijk meningsverschil. Vóor eerste verkiezing electoraal één. – Daarna verder zien afhankelijk van feitelijke omstandigheden. – Er is verschil in visie. – Daarna met D.B. besproken of Romme, v.d. Brink, Dewez en ik de uitnoodiging tot lid D.B. zouden aanvaarden. Ik heb gezegd, naar mijn meening móet op den duur een transformatie komen. Voor eerste verkiezing eigen verband. Als men dit aanvaardt, dan ben ik bereid. – Stokman vroeg: blijft de kans dat je tijdens deze verkiezingscampagne wegloopt b.v. naar Comité ad hoc. Ik heb gezegd: natuurlijk niet. – En later? vroeg hij. Ik heb gezegd, misschien wel. – We namen alles aan. Ik vond het een heele stap. – Maar ik moest beslissen. Geheel gerust er op ben ik niet. We zullen zien. Ik heb nog eens extra gebeden om wijsheid en steun. Kom H. Geest. Het gaat om Gods zaak, niet om de mijne. Toen naar huis, het nieuwe huis. Het was er nog zeer primitief. Nauwelijks meubels. Maar het kan prachtig worden. – Gegeten, wat gewerkt, en vroeg naar bed. Maria was doodop van het sjouwen. Tot overmaat een ontstoken teen, waardoor ze moeilijk kon loopen.

7 October Zondag [1945]

Met zonnig herfstweer om 7¾ ter kerke. In huis gewerkt, geschreven, gelezen. Om 10 uur kwam Cas even op bezoek. Hij logeert tijdelijk bij Gimbrère. – Lidwien is bij Bekkers. – Bij Gimbrère op bezoek geweest. Het is er ook een huis vol. De weduwe van de jonge Miel was er. Triest geheel. – Na tafel bezoek bij Moeder Q. Ze was te bed maar niet ernstig. We spraken over Cas. Hoe zal het zijn. Toestand in Indië zeer verward. Oppositie van Indonesiers toch nogal sterk. Men kan geen vuist maken en alleen machtsvertoon zou helpen. Bezoek bij J. Weitjens alwaar een jarige zoon. – Door heerlijk herfstweer met Jantje terug. Hij komt iets bij, krijgt iets meer belangstelling. Echt kind anders. – ’s Avonds bij Janus Beukers, terwijl Maria met ontstoken voet vroeg naar bed ging. – Hij vertelde o.a. van Prof. Grondijs die zeer laatdunkend zich had uitgelaten over Einthoven en mij. Waar staat hij. – S.S. of G.P.O.E. – Ik vermoed het laatste. – Gevaarlijk individu. – Vreemde wereld. –

8 October Maandag [1945]

Gelezen, geschreven, papieren voor verhuizing distributie en belasting bewerkt. Ik moet nu mijn persoonlijke administratie aan huis halen en regelen. – Het huis gaat heel langzaam vooruit. Broex schiet niet op. – Lidwien kwam aanloopen. Die heeft haar draai wel. Bij-de-hand kind. – Zeer gedecideerd. – Oude Steenweg op bezoek. Hij zeurt nog altijd over zijn ontslag. Hij heeft geloof ik wel gelijk, maar hangt daar nu de wereld van af. Typisch, dat hij, dat men deze soort zaken niet in een ander licht ziet. Men stelt alles in een eigen visie. Ieder tobt met zijn eigen zaken, groot of klein, en men trekt zich alles te veel aan. Ik ook. We kunnen onze zorgen niet offeren, niet op een hooger plan brengen, dan is het zoo eenvoudig. – Met Linthorst lang gesprek over belastingen. ’s Avonds Rob v.d. Lugt over tentamens en allerlei. Ik moet er wat op vinden, dat niet iedereen zoo mijn tijd vermindert, anders houd ik geen tijd voor mijn werk. Vroeg slapen.

9 October Dinsdag [1945]

Weer college gegeven. Het was toch wel weer prettig er mee te kunnen beginnen. Zeer veel 1e jaars! ±200. Als je zoo met je collega's praat; Gimbrère, Weve enz. enz. dan blijkt er in hun mentaliteit weinig veranderd. Het doet zelfs echt verouderd en muf aan, zooals ze spreken over hun “salaris” in verband met de loonsverhoogingen enz. enz.. – Het contact met de studenten vond ik wel prettig; met de collega's iets minder, al zijn er goede uitzonderingen zooals Cobbenh. en Kaag. – Ja … de geest is toch belangrijk. – Het schoot met de verhuizing niet hard op; morgen komt Broex met een nieuwe lading; dat is dus rommel. ’s Avonds rustig zitten lezen. Even bezoek van Sassen v. Vlierden. Zijn kind moet naar Hamont; daarom moet Claartje terug. Nu kan Maria Zondag niet mee naar Nijmegen. Jammer. –

10 October Woensdag [1945]

’s Morgens er op uit voor verhuisbilletten enz.. ’s Middags gelezen en mee verhuisd en 4 tentamens afgenomen. Cas kwam ziek thuis; in bed; ingewanden. Piene lag met dezelfde kwaal bij Beukers; ze is al beterend. – ’s Avonds in de Maasbode een bericht over R.K.S.P. – Er stond: 1e D.B. verwacht weinig heil van bespreking N.V.B. - R.K.S.P. – (na één onderhoud) de wil ontbreekt, al zeggen ze van wel. – wantrouwen – bang, dat ze zelf niet de baas zijn – hoogmoed? – in elk geval niet edelmoedig – niet overtuigd van de geweldige nood – en daarom noodzaak tot zeer hechte en vertrouwvolle samenwerking. – 2e als de N.V.B. partij wordt dan is noodzakelijk, dat leden der R.K.S.P. zijn en blijven zeer trouwe, spontane enz., aanhangers. – Vastmetselen. – Dat volgens schrijven v. Mr. Sassen, door Witteman is gezegd, dat hij zich kan voorstellen, dat over 25 jaar de R.K. elector. hun standpunt moesten wijzigen is er niet bij gezegd. – 3e Teulings en Stokman staan als gewoon lid; terwijl gezegd is adviseerend lid. – Ik kan me niet onttrekken aan den indruk, dat er “gemanoeuvreerd” wordt. Niet altijd eerlijk. – In de politiek heet dat noodig. – Dat wil ik nu juist niet. – Ik wou dat de wereld beter was – kan het niet anders. – Zoo perst men een mensch fijn tusschen wal en schip. – Ik maak mij er echt zorg over. – Stom. –

11 October Donderdag [1945]

Gisteren heel den dag op telefoon Haag gewacht. Om 9 uur aangevraagd, om 2 uur dringend gemaakt, om 8 uur nog eens gevraagd … geen antwoord. – Ik moet mijn reis naar den Haag regelen. Heden om 9 uur weer ijl verbinding gevraagd. – Zeer veel loopt thans scheef wegens gebrek aan verbinding. Het leven is er zoo op ingesteld dat er nu allerlei onjuiste complicaties ontstaan wegens dit gebrek in de verbindingen. ‘s Avonds eindelijk aansluiting. Men had zonder het te melden ons nummer veranderd in 2612. Het gaf zooals achteraf bleek allerlei vreemde en soms ook grappige verwikkelingen. In de courant een bericht van de vergadering der R.K.S.P. (partij-raad) met de mededeeling dat het voorstel van N.V.B. onaanvaardbaar lijkt. Zooals het er staat lijkt het op doorsnijden van ‘t contact. In hetzelfde stuk stond, dat het voorloopig D.B. is aangesteld, waaronder mijn naam. – Ik vond het erg en belde Stokman op. Het lijkt me beter het toch maar niet te doen … als het zoo moet. Men drijft mij in een positie, waardoor men mij aan beide zijden als een verrader zal zien. Ik voel mij wel bezwaard. Ik zal nog eens met Stokman praten. Zóó gaat het niet.

12 October Vrijdag [1945]

‘s Morgens naar den Haag. Koffie maaltijd met Louwerse. Hij is toch een moeilijk mensch. Iets koels. Zonder geloof. – Bespreking met Meynen en vertegenwoordigers van Kerken over AVOS werk enz.. We komen wel tot oplossing. Gegeten met Admiraal Doorman en Kol. v.d. Reydt. O.a. politieke situatie besproken. De reactie wint. Even gepraat met Hermans (redact. v. parl. der Maas bode), die stemming in oud parlement heel “oud” vond, en rede v. Beel zeer goed. Ik moet nog eens met Beel praten.

13 October Zaterdag [1945]

Vroeg naar Utrecht en gesproken met Stokman. Hij vond de publicatie ook ongelukkig. De Bruyn erg conservatief. Toch moest ik meedoen. Anders zou ik vereenzamen. Mgr. de Jong was zeer verheugd over resultaat. Hij schijnt tegen N.V.B. – vóór Christofoor. (Hoe kan dat). Ze streven toch in zelfde richting! Bang voor samengaan van Christenen en Humanisten? Misschien heeft hij gelijk. – In eerste vergadering van D.B. der R.K.S.P. allereerst verhouding tot N.V.B. aan de orde gesteld. Men erkende de onjuiste formuleering van het “Communiqué” en zal een correctie geven. Drion viel me mee. Teulings is technisch goed op de hoogte; overigens een oude zeur; wel goede vent; klein formaat. Ik was niet geheel voldaan; ik twijfel of mijn keuze juist was. Kunnen we de omvorming van binnen-uit bewerken. – Het is een zwaar trekken. Maar een uiteenvallen van de R.Kath. juist nu de heele toestand nog zóó verward en onoverzichtelijk is lijkt mij onverantwoord. Ik wilde in elk geval deze scheuring op dit moment niet op mijn verantwoordelijkheid nemen. Is het lafheid, gebrek aan moed om nu een groote daad te stellen. De jongeren zien het zoo. – Of is het wijsheid, nu de anderen, ik denk aan Vorrink, Drees, v. Heuven Goedhart e.a. mij zoo scherp bestrijden en daarmede de katholieken bestrijden?! – De S.D.A.P. wil nu toch een nieuwe partij: Waarom? Omdat ze anders verzwakt uit de strijd komen? Gaat de V.D. mee. – Het D.B. besloot in elk geval het gesprek te volgen. – Zonder ons zou dat zeker niet gebeurd zijn. – Na de vergadering met Teulings en Drion terug. Laatste is té vormelijk. – Hij voelt voor samenwerking met anderen. Hij staat dicht bij N.V.B. – Ik geloof, dat hij dicht bij mij staat. – Thuis was het aardig opgeschoten. De eetkamer zag er al gezellig uit. ’s Avonds Han Kaag op bezoek. Gezellig gepraat. Fijn mensch. Ik mag hem graag.

14 October Zondag [1945]

Vroeg naar de kerk. – Op bezoek naar Nijmegen per trein voor familiereunie, die niet doorging. – Weve had de afspraak niet begrepen. Moeder stijf van rheumatiek en veel pijn. Gegeten met Gerrit die op bezoek was. Ruud bezocht. Hij maakt het goed. Verlegen blijft hij, maar aardige jongen. Reuze hartelijk. Hij sprak over studie, spel, academie, tooneel enz.. Fijn zoo even met je oudste zoon te zijn. Dan denk ik aan Moeder - en Cas, met alle sombere berichten uit Indie. Hoe zal het hem gaan. – Toestand is erg verontrustend. Moet alles weer heroverd worden? – Roos bezocht, Eduard op den wandel. Wendie, Miek, Tessy en Berend-Jan thuis. Roos is haar fleurigheid wat kwijt. Ze lijdt, waarom? … één kind? … Eduard’s toekomst? – Ja … ook zij heeft haar zorgen. Ze voelt zich los van mij en ze verwijt het mij. Maar ja … hoe moet ik anders. De opvattingen tusschen E. en mij loopen sterk uiteen, en dat drijft wat uiteen. Ook een gevolg van deze veel-bewogen tijd. ’s Avonds bij Willem en Wilhelmien + Nol en Sina. – O.a. over Deventer. We zagen geen van allen een oplossing. – Spreken ze onwaarheid? Piet ook? – Hoe zit het met Jan. – Hij heeft nu een brief van publieke betrouwbaarheid van “van der Gaag” …Leider v. R.V.V. (Communistisch). Hoe is het mogelijk. – De kinderen der duisternis vinden elkaar. – Ik durf het nauwelijks te schrijven, maar het schiet door je hoofd. – Zijn de menschen zóó gemeen!

15 October Maandag [1945]

Christofoor bespreking. Het is er warm toegegaan. Ik ondervond critiek vooral van Willems en Beerman vanwege mijn toetreden tot D.B. van R.K.S.P. Andere begrepen het. Weinige waren enthousiast. Ook Claudius Prinsen. Men sprak van verraad, gebrek aan idealisme. – Berekening, opportunisme. – Onmogelijk het uit te leggen enz.. Toch niet juist. – Willems is een merkwaardig mensch. – Ik meen toch, dat ik de goede koers te pakken heb, al is het geheel moeilijk. Ik sta nu op een vast spoor en moet vooruit. Op terugreis even de meisjes bezocht op Regina Caeli. – Ze zien er leuk uit, met hun oranje - en groene banden. – Ze waren opgeruimd. Ze huilden niet. Toch vervelend je kinderen zoo van huis, maar het is beter in een tijd als deze, met al die vreemde scholen. Blij weer thuis te zijn. Rustige avond. Veel storm gaat over mijn hoofd, maar ik bid elken dag vurig, dat O.L. Heer en de H. Geest me zullen steunen. – Die moeten het doen. Ik niet. En dan komt er bij, dat je verguist wordt

16 October Dinsdag [1945]

‘s Morgens colleges voor de jongeren. Dat vind ik altijd prettig. – ‘s Middags Doctoraal. – Daarna bespreking op E.I.I. over Emigratie. De Heer Steenbergen zit er goed in. Ook de 2 geestelijken Rector v.d. Putten en Pater v.d. Elzen. De oudjes kunnen niet mee. – De Brabanders hebben veel gemoedelijks, maar er ontbreekt toch iets aan. – Kaag leidde de vergadering goed. – Zijn doel is werk verdeelen, aan de gang zetten, commissies vormen. – Om 7 uur kwam Claartje thuis, gebracht door Zr. Delhaise. Groot gejuich. De andere kinderen waren ook enthousiast. Ze stapte rond, keek alle portretten aan, noemde de namen en zei tegen het schilderij van Vader de Quay “Koning”. – Ze had in Hamont foto’s van de Koning van Belgie gezien! –

17 October Woensdag [1945]

Om 7.30 naar de Mis. Ik doe dat vaker. Vervelend, dat het geestelijk leven zoo achteruit boert. Ik kan steeds moeilijker mijn gedacht er bij houden. Soms lukt het heelemaal niet. Ik moet meer aan geestel. lezing doen. En beter leven. Die politiek! – De post bracht zeer goed nieuws. Broer Cas komt niet voor op de lijst gestorven en zieke Jezuieten waarvan de Provinciaal d.d. 20 Sept. bericht ontving. – (Toestand in Indie is nog zeer onrustig. G.G. heeft ontslag gevraagd omdat hij (waarschijnlijk) de Regeering niet kan volgen in toestemming met onderhandelingen met Nationalisten (niet-opstandigen). Ik vind de koers van de Regeering juist. – ) Moeder was natuurlijk erg blij met het bericht. Wat moet het veel voor haar betekenen. Je merkt er eigenlijk nog weinig aan. Is ze zoo vergeestelijkt, of zoo plantaardig, of zoo gesloten? – ‘s Morgens nog een uur met Joan Willems gepraat. Hij noemt mij “ouder”, terecht, overgangsgeneratie. Hij zegt, dat de jongeren geen figuren nog hebben, hetgeen ik betwijfel. – Toch verstaan wij elkaar goed. – ‘s Middags 6 tentamens. – ’s Avonds Janus Beukers + vrouw. – Over van alles. O.a. over Engelbewaarder. Janus heeft daarvoor een bijzondere vereering omdat die ééne van hem is, alleen voor hem zorgt, altijd naast hem. – Goede gedachte.

18 October Donderdag [1945]

‘s Morgens gewerkt. ‘s Middags College. Toen per auto naar den Haag waar ik om 7 uur aankwam in de gedachte een les te moeten geven. Dat ging niet door. Toen gegeten met Admiraal Doorman, Kol. v.d. Reydt en Beumer. Lang gepraat over Indie. Verschillende richtingen. De oud-Indische gasten vinden allen dat Logeman te veel in de richting van Mook gaat. Te ver van Starkenborg, die zegt: “eerst je kop buigen, dan – langzaam – praten”. Is het alleen een tempo-zaak. –

19 October Vrijdag [1945]

Vroeg begonnen. Dr. v.d. Mandele kwam als Hfd. Mil. Hospitaal met zeer veel critiek op den hedendaagsche soldaat. Zoo'n wanorde en gebrek aan discipline had hij in den dienst nog nooit gezien. – Roelofsen van finantien kwam praten over AVOS. Ik heb hem overtuigd van de noodzaak. Dr. Jane de Jong U.V.V. gesproken over haar werk. Ze ging naar Londen. Ik gaf haar introductie voor Rudi en Bertha Bestebreurtje; hij geeft zich met Rippe aan lichamelijke opvoeding. – Gegeten bij B.I. Met Somer gesproken over zijn rapport. Hij staat wel sterk in de feiten. Zwaren strijd. – Dijxhoorn gaat weg als Chef Staf. – Kruls komt in zijn plaats. Dat zal deining geven. Toch flink van Meynen om dit door te zetten. Je moet een koers kiezen. – Met Paul Driebeek nagepraat. B.I. blijft waarschijnlijk bestaan. V. Kleffens gaat nu ook die kant uit. Zij hebben veel gewerkt voor Kruls. – Paul was bij Aarts–Bisschop geweest om hem in te lichten. Hij ziet het te fel. Ziet overal achterstelling van Katholieken. Ik moet weer eens naar den Aarts Bissch. – Wel goed, dat in B.I. ook kath. zitten. ’s Middags lang onderhoud met Maj. van Campen over Cadi. Het terrein met U.V.V., AVOS, Aalmoezenier enz. moet nog worden afgebakend. Gegeten met Bercowitz, die over was uit Canada. – Interessant hem terug te zien. Handige en bekwame kerel. Echte ondernemer. Hij vroeg me Commissaris te worden van Moutain-Export. Ik heb bedankt op grond van mijn politieke functie. – Gesproken over Diederik. Hij blijft nog in Engeland, want alles is hier te onrustig. Macht i.p.v. recht. – De aanklacht tegen hem was, dat hij met Mussert bij Mussolini is geweest. Waarom is hij dan naar Engeland gegaan met hulp van Engelsche legatie? – ‘s Avonds lang gepraat met Duynstee. Eenige toenadering. – Wat is de kans om de jongere katholieken te trekken. De Bruyn ziet de zaak verkeerd. Groot gevaar. – Zoo verliest men de jeugd. – Gesproken over ontwikkeling in Frankrijk. Gaat men daar onder de Gaulle in de richting van een Kath. Partij. (waar staat Maritain). Zij willen herstel van zedelijke normen, hetgeen hier geen R.K. monopolie. – Tot diep in den nacht gepraat met v.d. Reydt en Schipperijn.

20 October Zaterdag [1945]

Per auto terug met Mr. Schröder. Hij is te slim maar zit in het nauw – lijkt me. Hij liet me zijn schrijven zien over zijn houding t.a.v. Marchant d’Ansembourg. Alles leek me wat te fraai voorgesteld. Qui s’excuse, s’accuse. Maar ik ben geen rechter. – Bespreking bij Joan Willems met ten Hage, Schuyt, Toon Wyffels en Vic. Beerman. We stelden twee richtingen vast om zelfde doel te bereiken, één door en één buiten de R.K.S.P. – We zullen als jonge Katholieken, elkaars weg erkennen en verdedigen, althans waardeeren. – Verder gaan we onze eigen weg. – We zullen Christofoor kringen stichten in de plaatsen. – ’s Middags en ’s avonds thuis gelezen. – ’t Huis is nu aardig. Gezellig gepraat met de kinderen. Lidwina wordt leuk. – Bij de hand, gedecideerd, kalm. –

21 October Zondag [1945]

Met Maria en kinders naar de Mis. Op de fiets naar Linthorst en Moeder, die nog te bed lag maar het goed maakte. ‘s Middags op bezoek bij de nieuwe collega Prof. v.d. Ven. Heel aardig zitten praten ook met Pater Pille, aangesteld bij R.K.W.V. aartsbisdom. Hij denkt ook wel in de richting van de standsorganisatie. ‘s Avonds bezoek van v.d. Wielen + vrouw, Joan Willems + vr. en Toon Wijffels + Vr. – Ik was erg blij mijn oude vriend terug te zien. Hij vertelde me veel van zijn ervaringen. Blijkbaar toch groote overeenstemming van gedachten. Interessant, dat men in het Noorden, en Friesland ook zoo anti-Holland is, en dat daar (Holl.) de stemming anti-Unie, en anti-mij zoo wordt aangewakkerd. We praten lang ook over N.V.B. Henk beschouwde haar als mislukt; hij was het overigens met mijn lijn geheel eens. –

22 Octob. Maandag [1945]

Overdag fijn gewerkt. Maria ging naar Beers. Ik vertrok om 4 uur met Frans Wijffels naar Reeuwijk, waar we den avond doorbrachten bij Dr Jan Bakcx (getrouwd met Suze Schilperoort). Hij is een zeer goed Christen, en S.D.A.P. lid, tevens directeur van Thomson’s Havenbedrijf. – Typische idealist. – Goed mensch. – Wij hadden een nuttig gesprek over de polit. en sociale verhoudingen.

23 October Dinsdag [1945]

Vroeg v. Reeuwijk naar Amsterdam, alwaar vergadering H. Best. N.V.B. – Lang gesprek over houding van ons R. Kath. en vooral door toetreden tot Bestuur R.K.S.P. Ik heb uiteengezet hoe dit was, aansluitend op resolutie Congres, d.w.z. vernieuwing van binnen uit. – Er was nogal wat misverstand, … en critiek. Banning sprak van “stap terug” en dat het ging om doorbraak, d.w.z. afsplitsen in alle partijen; alle menschen op person. socialistische basis nu in één partij. – Speelt hier doorheen, dat S.D.A.P. inkrimping vreest én dat Banning en Schermerhorn op die manier geen goed “dak” krijgen. – ‘s Avonds door via Utrecht (Bremer) en Culemborg naar Zevenaar alwaar voor een volle zaal lezing voor N.V.B. Tot laat nagepraat bij Toon Ramselaar, die daar als praeses v. Klein Seminarie zit met Fr. Wijffels en Dr. v. Meeuwen.

24 October Woensdag [1945]

Terug naar Bosch; daar even gesproken met Mgr. Hendrikx, door naar Tilburg; 6 tentamens. – Er was een brief van Cas. Hij maakt het goed, weet niet van ons. Tante An leeft ook nog wonder boven wonder. Terwijl er zóó veel slachtoffers zijn. Na veel gesjouw eens vroeg naar bed.

25 October Donderdag [1945]

Gewerkt in huis. Tandarts. – College. Om 5 uur met de Beukers’en per auto naar Haag, alwaar ik hen aan station op de trein zette. Toen om 8 uur een inleiding gehouden over Psych. onderwerp, voor Selectie officieren met Maj. v.d. Graaf. – Het was een aardige avond, een frissche gedachtenwisseling. – In hotel trof ik v.d. Reydt en Molenaar, dus laat naar bed.

26 October [1945]

Gesprek met Elzenaar. Deze man is uitgestoten, ... waarom … deed hij zijn plicht niet. M.i. wel. – Naar Haarlem alwaar plechtige herdenking van de 10 gefusilleerden op 26 Oct. 44 voor de St. Bavo. Wegens het stormachtige weer, had de plechtigheid in de Kathedraal plaats. Het was erg mooi. Orgel, prachtig mannenkoor. Kort welkomstwoord door Burgemeester. Toespraak van mij, omdat de vrienden Vlot en Wütrich onder de dooden waren. “Onze Vader” uitgesproken door “dominee” in aanwezigheid van Plebaan in Paars. Vertegenw. v. H.M. de Koningin, en Prinselijk Paar (v. Tuijl). – Ook Commiss. der Koningin aanwezig. – Veel kransen. – Zielig zoo’n bijeenkomst. Arme weduwe. Terwijl wij naar huis gingen bleeft gij in de eenzaamheid. We kunnen alleen maar bidden. – Terug uit Haarlem telefoon van A.C. de Bruyn, dat ik door de Nat. Advies Comm. was afgestemd voor het noodparlement, gezien mijn houding gedurende de bezetting (Unie). Eigenlijk een schande. Het ergste vind ik, dat ik moet reageeren, al heb ik er geen zin in. Wat is de politiek vuil! Ik voel me eigenlijk te trots om te reageeren. Dat moeten anderen maar doen. De Kath. + enkele N.V.B.ers hadden op mij gestemd. Goedhart (N.V.B.) tegen. – Wat is dat voor snaak die Pieter ‘t Hoen. Moet ik dat alles maar over mijn kant laten gaan. – Na tafel met v.d. Graaf en Wever, nog gepraat met Bachg. Hij vond de ontwikkeling in ‘t geheel goed. Gesproken met Stokman, die al aan een gast-plaats Schermerhorn op R.K. lijst dacht. – Geen gek idee. – ‘s Avonds nog even op bezoek bij Pater v. Rijckevorsel S.J. om zijn reis naar Indie te bevorderen. Ik zal het probeeren bij M.v.O.

27 October Zaterdag [1945]

Bespreking met Maj. v. Dun, Dieperink, M.v.O. (Hij zal probeeren Paters naar Missie te krijgen.) Om 1 uur vertrokken naar Utrecht voor toelichting op Advies Elect. Comm. – Nuttig gesprek. – Stokman is goed, we komen dichter bijeen. Hij wil wel, is iets omzichtiger dan ik. – Met Norbert Koolen terug. – Bericht dat bij Kaag een kindje geboren. Nummer 11. Wat een gezin!

28 October [1945]

Zes uur op en ter kerke op Christus Koning. Toen naar Moeder v.d. L. over wie bericht van nogal ongesteld. Ze maakte het inderdaad nogal slecht. Zou ze sterven? Ze lag er zielig bij; pijn. Toch soms wel lachen. Wat een goede, edele ziel; wat tobt ze over haar kinderen. Terecht met al die ruzies. Wilhelmien was er ook. brrrr – Ruud gezien en een uurtje mee gewandeld. Aardig jong. – Toen naar huis terug met de trein. Om 7 uur thuis. Maria wat hoofdpijnachtig. Vroeg naar bed. – Cees ten Hagen belde me nog op over de Nat. Adv. Comm. Hij vond, dat ik nu in het geweer moest komen, ook voor de zaak. Ik heb heelemaal geen zin. Het wordt dan toch een verdedigen van jezelf, en daar heb ik heelemaal geen behoefte aan. Dan komt de strijd los, en er is al ruzie genoeg. Moet ik alles in het geweer roepen, alle oud-Unie-leden. Nog eens goed over piekeren, en de H. Geest om raad vragen. M.i. moet ik niets doen. Deze, “Hollandsche” “liberale” rel. – Ik zou zeggen: “laat ze maar razen.”–

29 October Maandag [1945]

’s Morgens op bezoek bij P. van Geloven, en hem weer als vaste biechtvader genomen. Zo moet ik weer eens orde op zaken stellen, want ik leef in de mist. Het is koud en onduidelijk en ik heb het gevoel dat ik door een lange duisternis heen moet, en dat alle troost me ontbreekt. Eenzaam op geestel. gebied. Maar het moet. ’s Middags op de fiets naar Em. Sassen. Bijgepraat. – Verder in den avond op bezoek bij Kaag om geluk te wenschen met zijn 11e kind. Ze waren heel gelukkig. Schoon gezin.

30 October Dinsdag [1945]

Heel den dag colleges. ‘s Avonds met Walter naar Grave alwaar voor het eerst gesproken voor R.K.S.P. – Volle zaal. Verschillende bekenden. Het standpunt tusschen N.V.B. en R.K.S.P. niet verdoezeld. Een uur gesproken. In debat maar één vraag. Was het te moeilijk? Walter bracht me nog laat terug naar huis.

31 October Woensdag [1945]

Schrijfwerk. – Tandarts. – Bezoek van Vlot over pers. Hij schetste mij de ontwikkeling van Parool, Waarheid en Trouw. Dagbladen met geweldige oplage (zeer rijk). 400.000 lezers. Gevolg, dat ze overal finantieel tusschen zitten. Groot gevaar. – Aaneensluiting van N.V.B. bladen. ’s Middags kwamen de kinders van kostschool. Ze zagen er best uit. Alleen Rutger ontbrak. Hij bleek ongesteld. Het was anders toch niet langer geweest als van hedenavond 8 tot morgenmiddag 3 uur thuis. Toch wel jammer, dat onze Rut. ontbrak. – Ik vond het heerlijk hen allen vol kostschoolverhalen weer eens thuis te hebben. Opgewekt. De sfeer is goed, op beide scholen. In deze gedemoraliseerden tijd een goede uitkomst.

Verder naar hoofdstuk 3.5

Terug naar hoofdstuk 3.3

Terug naar kalender 1945 juli - dec.

Lees je liever de volledige tekst (zonder illustraties) klik dan hier