Dagboek van Jan de Quay 3.6 (1 - 31 dec. 1945)

Inleiding

Het voornemen van de Groote Advies Commissie van de voormalige illegaliteit (GAC) om bij het Bijzonder Gerechtshof een aanklacht in te dienen tegen het Driemanschap van de Nederlandse Unie, werd op veel plaatsen van het land, zeker in het Zuiden, fel bekritiseerd. Het leidde daarnaast tot intensief overleg tussen de leidinggevenden van de voormalige Unie. Er stond voor hen uiteraard veel op het spel. Linthorst Homan, die de bezetter het meest tegemoet had willen komen, was mede om die reden al geschorst als Commissaris van de Koningin in Groningen. Daarentegen stonden Einthoven en De Quay er beter voor: de laatste was immers in de eerste maanden van 1945 nog minister geweest in het derde kabinet-Gerbrandy en inmiddels nadrukkelijk in beeld als commissaris van de koningin in Noord-Brabant, terwijl Einthoven in mei was benoemd tot hoofd van een nieuwe overheidsdienst, het Bureau Nationale Veiligheid. Juridische vervolging kon hun posities in gevaar brengen.

Maar al snel werd de angel eruit gehaald. Toen Schermerhorn de voorzitter van de GAC, dr. Brutel de la Rivière, meedeelde dat het Driemanschap zelf verzocht had om een onderzoekscommissie, en hij hem toezegde dat hij namens de GAC lid daarvan zou worden, besloot de GAC haar aanklacht in te trekken. Die toezegging van Schermerhorn was echter niet naar de zin van het Driemanschap. Zij waren niet gediend van een ‘aanklager’ in de onderzoekscommissie, zoals ze aan Schermerhorn lieten weten. De minister-president, tevens voorman van de NVB, wilde zijn medegijzelaars uit Gestel wel ter wille zijn. Vooral ook omdat een veroordeling van De  Quay tevens weerslag zou hebben op het aanzien van de NVB, waarvan hij een prominent lid was. Het eind van het lied was dan ook dat de GAC uiteindelijk toch niet in de onderzoekscommissie vertegenwoordigd werd, terwijl daarin juist wel plaats was voor sympathisanten van de Nederlandse Unie.

Ondertussen verliep het met de doorbraak en de politieke vernieuwing niet zoals De Quay lange tijd had gehoopt. ‘Je voelt de dood der NVB’, noteerde hij na een vergadering van het hoofdbestuur. ’t wordt allemaal niets.’ Het werd echter wel degelijk wat: op 9 december kreeg hij van Joan Willems te horen dat SDAP, VDB en CU tot overeenstemming waren gekomen over de vorming van een ‘Ned. Labour’ partij, die kort nadien de naam Partij van de Arbeid kreeg. Opnieuw sloeg bij De Quay de twijfel toe: ‘Soms denk ik: “hadden we er nu maar bij gezeten”.‘ Maar zo hij al spijt voelde, ebde deze snel weer weg. Gevoelens van animositeit ten aanzien van de SDAP-leiders Vorrink en Drees – die overigens geheel wederzijds waren – speelden daarbij een belangrijke rol, net als de overweging dat deze figuren zich juist lange tijd afkerig hadden getoond van een politieke vernieuwing. Dat riep bij hem de vraag op hoe ‘nieuw’ die partij eigenlijk wel was. Ook de discussie of de nieuwe partij al dan niet de oude symbolen van de  SDAP zoals de rode vlag en het lied van de Internationale moest overnemen, voedde de afkeer van De Quay.

De oprichting van de PvdA was voor De Quay dan ook een aansporing te meer om zijn idealen te verwezenlijken langs de weg die hij voor zichzelf gekozen had: die van een vernieuwde katholieke partij, van waaruit samenwerking met anderen werd gezocht, bij voorkeur in de vorm van een gemeenschappelijk verkiezingsprogramma. In de tweede helft van december maakte hij zich er – met steun van de Christofoorgroep − sterk voor dat de vernieuwde katholieke partij een programpartij zou worden in plaats van een traditionele kerkelijke, confessionele partij. Een partij die om die reden ook open moest staan voor niet-katholieken. Het kostte hem moeite dit standpunt te realiseren, hij noteerde tenminste dat er in het Dagelijks Bestuur van de partij een ‘zwaar debat’ over gevoerd werd. Maar hij kreeg zijn zin. Niet alleen het partijbestuur, ook de partijraad steunde de nieuwe koers. Volgens De Quay zou de nieuwe koers ook in de naam tot uiting gebracht moeten worden, door het woord katholiek daaruit te weren. Verschillende opties deden de ronde, maar uiteindelijk werd toch gekozen voor Katholieke Volkspartij (KVP). Dat riep opnieuw de vraag op of het met die vernieuwing van de katholieke politiek wel echt iets zou worden.

Dagboek

1 December zaterdag [1945]

Om 8 uur al gesprek met Lou Einthoven. Ik vond hem bitter; vooral tegen Homan, Ruygers, de Brouwer. Ook iets tegen mij. Hij was de held geweest. Hij zegt het wel niet … maar toch klinkt het overal doorheen. – Ook in dit werk, waarin hij nu zit: “de sterke man”. Jammer. – Ook wel moeilijk. Maar als je ook geen positief Christendom hebt. Hij trekt zich de aanklacht natuurlijk zeer aan. – Na eenig werk op D.v.O. koffie gedronken met Beel. Deze vroeg mij nogmaals of ik Commiss. v.d. Koningin in N. Brabant zou willen worden. Ik heb hem gezegd, dat ik het persoonlijk om het werk én voor het gezin erg graag zou doen, tevens dat ik het niet verantwoord zou achten, en daarom stelde ik voor, dat hij er eens met Schermerhorn en Witteman over zou praten. Deze kunnen beoordeelen, waar ik het nuttigst werk kan doen. Tevens gezegd, dat ik het dan nog met Eduard zou willen bespreken, omdat hij het zoo dol graag zou worden. Beel vindt hem iets te klein formaat. Hij heeft wel gelijk; de vraag is wie dan; Eduard heeft ook zeer goede qualiteiten. Ik heb hem ook nog aanbevolen voor Hilversum. – Toen met Bachg naar Maarten Maartenshuis te Maarn alwaar week-end en Hfd Best. Verg. N.V.B. – Eigenlijk slecht geleid. Je voelt de dood der N.V.B. – Schermerh. ontbrak, … hij raakt overwerkt. – De organisatie moet radicaal worden ingekrompen; te grootsch opgezet. – De politieke situatie! Banning wil zijn zin doorzetten. M.i. speelt hij te doorzichtig. Hij was optimistisch zei hij … ja als allen de S.D.A.P. jas aan willen trekken. ‘t Wordt allemaal niets. ‘t Is te vroeg en de gang zit er niet in. Het is te veel verknoeid met allerlei leuzen. – Laat naar bed.

2 December Zondag [1945]

Vroeg met de auto door Dirks gehaald en na de Mis in Maarn snel weggereden naar Nijmegen, alwaar Maria vanuit Beers gekomen. ’t Was een gezelligen dag. Ruud zijn verjaardag gevierd. – Moeder v.d. L. was veel beter. Toch oud geworden. Gelukkig heeft ze zich gedistancieerd van de zakelijke zorgen. Met Ruud bij Siena en Nol gegeten. Maria had de materie meegebracht. Het was erg gezellig. Ruud is zoo’n aardige jongen. Hij deed allemaal verhalen over wat anderen goed deden, en hij sprak niet over zich zelf, kleineerde (en dan niet geforceerd) eigen prestaties. Met hem nog even bij Roos geweest. Aldaar Mick – een Canadeesch officier – Tessy en dochter van Max d’Ansembourg. – Roos is wel nerveus. Jammer dat ze niet wat evenwichtiger is. Mooi dat ze dit N.S.B. kind hebben aangetrokken. Zielig zoo’n kind, dat straks wellicht de zwaarste straf over haar vader … (en moeder) hoort uitspreken. Hij was erg aardig voor zijn kinderen. De wereld zal oordeelen, en moeten recht spreken. – Toch zeg ik “Vader vergeef het hem!”. – Over Beers reden we huiswaarts. De pastoor spraken we enkele minuten en om half 8 thuis, blij verwelkomd door de jongste vier. Niet te laat naar bed.

3 December Maandag [1945]

Rustige dag. Laat op. Post afgedaan. Bezoek aan Jos Cobbenhagen. – ‘s Middags couranten gelezen en wat geschreven. Om half zes bezoek van Kaag en Sassen. Han had goed gedronken. Hij was zeer geemotioneerd over den aanval op mij door de G.A.C. – Hij wil in de aanval gaan. – Hij zou voor de studenten spreken. – Maan was ook verontwaardigd. Hij sprak over zijn Moeder die het goed aanvoelde. – Maan en hij waren van oordeel dat ik Commissaris v.d. Koningin moest worden. Toch geloof ik het niet. – We zullen er nog eens over denken!

4 December Dinsdag [1945]

Colleges. Daarna bespreking op E.T.I. over Emigratie naar Frankrijk. De Heeren Kramer + vriend waren over uit A’dam. Verder Rector v.d. Putten en Fr. Smits van Oyen. Rector v.d. Putten was uitstekend op de hoogte. Zijn plan is gezond. Ook hier groote tegenzin t.a.v. Haag en de niet R.K. – Men weet daar alles beter, zendt Commissies die zeer eenzijdig zijn samengesteld, en neemt geen R.K. en geen Brabander mee, terwijl het probleem toch vooral (t.a.v. boeren) hier speelt, en Brab. zoowel als Frankrijk Katholiek zijn. De arrogante Hollander. – We moeten contact zoeken met Groningen en Friesland! – ’s Middags weer colleges. – kinderen in St. Nicolaasstemming. ’s Avonds kwam Berry Vroom en ’t werd laat. –

5 December Woensdag [1945]

Vanmorgen wat geprutst. Brieven, rekeningen, versjes, … Vanwege de Sint groote spanning. De kinderen vanmiddag vrij! Geschenken op school. – ’t Is toch heel wat snoep, dat er is los gekomen. Wat een verschil met vorig jaar. Er komt echt spanning in. Leuk zoo’n oplaaiend iets. Hanna kwam met de auto om 1.30. Miebet (die Agnes Wijffels meebracht) met den trein om 3.30. – Jammer dat Ruud en Rut ontbraken. – Toch heerlijk zoo’n huiselijk feest. Moeder Q. was over. – De avond was heel gezellig. Alleen Jan en Claartje in bed. De pakjes waren sober, maar ’t was toch zeer huiselijk en ik heb me uitstekend vermaakt met de blijde gezichten der kinderen. Wat een oase. Zoo is het leven weer even schoon. – De tafel gedekt voor de jongsten. Poppenbedje enz.. –

6 December Donderdag [1945]

Dag van post en colleges. Om 6 uur op de gebruikelijke wijze naar den Haag na eerst de meisjes (4) naar Vugt gebracht te hebben. Voor Rijswijk stopte de auto – defect. Om 12 uur aan en spoedig naar bed. Even gepraat met Kol. v.d. Reydt en van Stolk die uit Amerika over was. Men heeft daar de Ned. Reputatie tot 0 zien dalen wegens Indonesie. – Zeer knappe propaganda van die zijde (Rusland?) tegen ons als kolonisatoren. Men moest Loudon vervangen door Starkenborgh. – Zal dat gebeuren? Of zooiets? Het wordt tijd. – ‘t Schijnt dat Schermerhorn met den dag er slechter uit gaat zien. –

7 December Vrijdag [1945]

Departement. Conferentie met Schuyt. Hij noemde de actie van G.A.C. zeer gemeen. Waarschijnlijk ook juridisch vreemd. – Anti godsdienstig dus anti Katholiek. – v. Schaick gezegd, dat ik de functie bij de luchtmacht niet aanvaard. – Ik trof Groeninx op de Witte die me telegram zond. Hij achtte dit het moment voor den tegenaanval. Ik ben het met hem eens. Hij wilde de zaak in brochure behandelen. – In Hotel trof ik Sanders, Brugmans, de Witte van A.O.V. Zij deelden mede, dat de G.A.C. de klacht niet door liet gaan, maar als een soort tegenprestatie had gesteld om de voorzitter van de G.A.C. in de Commissie van onderzoek op te nemen. Vreemde wijze van doen eigenlijk. Dr. Brutel de la Riviere zou zijn aanvaard door Schermerhorn. – Ik weet nog niet wat ik er van denken moet. Eigenlijk toch wijken voor de Illegaliteit. Toen een kort gesprek met Homan. Hij was oud geworden, hij heeft natuurlijk veel geleden onder alles. Hij kan ook onverstandig zijn. – Snel naar vergadering D.B. der R.K.S.P. – Gesproken over de lijst der 2e Kamer fractie. Overigens een slordige vergadering. – Nog wat nagepraat met Teulings en Drion.

8 December Zaterdag [1945]

Op het feest van Onbevlekte Ontvangenis kwam ik niet verder als een kort Misje. – O.L. Vrouw zal het me hopelijk vergeven. Ontbeten met Tromp en hem aangezet de luchtvaart functie toch te aanvaarden. Met de auto naar ’s Bosch en met het Centrum vergadert over het urgentie-program – in de kou – tot 4 uur. Men was er algemeen verontwaardigd over de actie tegen de Unie. Toen naar huis en ’s avonds bezoek van pater Weve met wien gezellig gepraat.

9 December Zondag [1945]

Na de Kerk terstond heel den dag besprekingen. ‘t Begon om 10.30 met den Heer Lücker Hfdredacteur der Volks Krant. Om 12 uur kwam Joan Willems er bij. Heel de Unie-situatie besproken. Hij zal er in zijn blad op reageeren, door de aandacht op de zaak te vestigen. In het G.O I.W. zal men tegen deze zaak protesteeren, dat is dus in de illegaliteit zelf. – Henri Houben en Bruna kwamen met hetzelfde doel uit Breda. Zij zullen ook hun stem in de Stem laten hooren, door er op te wijzen, dat hier in Brabant de Unie de voorlooper der illegaliteit was. – Het belangrijkste vernam ik van Willems nl. dat men Zaterdag tegen alle verwachting in tot een Ned. Labour is gekomen d.w.z. S.D A.P. - V.D. - C.D.V. - + natuurlijk Schermerhorn en waarschijnlijk van Walsum. Dit wordt nu ongetwijfeld het sterkste blok, of partij. Men dringt zeer sterk aan op deelname der enkele R.K.en. – Zij weten niet of ze het zullen doen. Eigenlijk zijn ze er tegen, omdat men de symbolen (roode vlag en internationale) wil handhaven. – Misschien vindt men een oplossing. – Ik hoop van niet. Van Walsum zal m.i. meedoen omdat er geen uitweg meer is. Schermerhorn heeft zich Soc. Dem. verklaard. Ik zou dit verbond met Vorrink weigeren. Hij is wel glad, maar daar gaat het hem om. En zijn houding t.a.v. mij is zeker niet edel. – Ik betreur deze ontwikkeling wel. Soms denk ik: “hadden we er nu maar bij gezeten”. Dan had ik de Kathol. uiteengerukt en die verantwoording durfde ik niet op mijn geweten nemen. – Is het verkeerd. Gebrek aan durf. – Het gevolg zal zeker zijn een anti–Katholieke actie bij de anderen. – Drijft dit de R.K.en weer naar de Anti's. Dat zou ook fataal voor ons zijn. – Ik bid de H. Geest om verlichting, dat Hij alles ten goede leidt. – De plotseling ingevallen koude deed ons 4 radiatoren springen. Een finantieele ramp, en dat in een andermans huis. – Ook dat er nog bij. Je moet soms de tanden op een bijten. – Ik heb Willems geraden, om advies te vragen bij den Aartsbisschop. –

10 December Maandag [1945]

’s Morgens post. Toen bezoek bij P. v. Geloven alwaar gebiecht. Toen thuis gegeten, met eenige moeite een auto gekregen en naar den Haag, door de kou heen, alwaar om 5 uur een bespreking met Einthoven, Homan en Groeninx. We hebben de geheele situatie nog eens besproken. Ieder heeft zijn standpunt nog eens uiteengezet. Homan over – eerlijk en sympathiek, erkennend zijn foutieve daden. Einthoven met feiten aantoonend het verschil. Groeninx en ik belichtend, dat we alle drie zeer verschillend waren, maar tesamen tot het resultaat zijn gekomen. – Het was toch een goed gesprek tusschen mannen. We waren het er over eens, dat we geen vertegenwoordiger van de G.A.C. in de commissie konden aanvaarden. Einthoven en ik zijn om 8 uur naar Schermerhorn gegaan en hebben hem dit meegedeeld. Verder vroegen we uitbreiding met Kesper en Doomen. Laatste om er een arbeider en Limburger in te hebben. Sch. zou het eerste onderzoeken en het uitnoodigen der twee laatsten had zijn instemming. – In het Hotel teruggekeerd kreeg ik van ‘s Jacob van Finantiën een “Gelderlander” waarin de illegalen uit Nijmegen protesteeren tegen het besluit van de G.A.C. Toen met auto naar huis. Het was gaan dooien en eenigszins glad, zoodat pas om 2.30 uur in den nacht thuis. Schermerh. had het nog over de moeilijkheden in Indie. – Hij ziet dat er wijziging in het gezelschap in Indie moet komen, vooral wegens slechte moreele gedrag van verschillende Nederlanders met name van Hoogenstraten. V. Mook komt terug. Ik heb hem inzake de binnenl. politiek nog eens gewezen op de houding van Vorrink c.s. ten aanzien van mij. Het is zoo wel moeilijk geweest tot een concentratie met de R.K. te komen. De Voorzienigheid heeft het zoo geleid en het zal wel goed zijn. Bovendien … het is nu een socialistische concentratie geworden. Of het nieuw is betwijfel ik, vooral als Vorrink de leiding behoudt. Dit is met de oude menschen, die vroeger zoo tegen vernieuwing waren. Ik denk aan Vorrink, Drees, Oud, Joekes e.a. Ik moet Kortenhorst afzweren, en zij deze lieden niet?? Dat is onlogisch! en moet ik goed onthouden.

11 December Dinsdag [1945]

Colleges, examens, Senaatszitting. Besloten tot aanvrage van een 2e faculteit nl. sociologische faculteit en deze uit te breiden met politieke wetenschappen. Het zou zeer nuttig en interessant zijn. Maria had migraine, maar ’s middags na inspuiting weer beter. – Besloten regelmatig het A.M.D.G. als schietgebed te bezigen. Ik moet er nog aan wennen. Als ik dat eerlijk toepas, zal alles goed geleid worden en verwerf ik op den duur misschien de heilige onverschilligheid. Ik trek me nu alles nog te veel aan. Brief van Cas. Nog niet gelezen. Maar hij schijnt zeer moeilijke tijden in Semarong te beleven. Alles trekt er weg. Maar hij wil blijven als priester. Fijn. Prachtige kerel. Voor het zielenheil van zijn Schapen. – Ja … wie zijn leven geeft voor zijn schapen … Ik ben er echt blij mee. O.L. Heer zal hem wel beschermen. Heer zegen hem?!

12 December Woensdag [1945]

Een dag thuis. In den voormiddag veel post af gedaan. Ik kreeg het boek van Pater Bleys (Lodewijk), waarin zijn rapport stond over de Unie, in Londen uitgebracht. Het kan nu van zeer groote waarde zijn. Belangrijk is de voetnoot, waarin hij vermeldt, dat het Londensche “Vrij Nederland” dat destijds heftig tegen de Unie schreef onder leiding van Dr. v. Blankensteyn geweigerd had, dit te publiceeren, omdat Lodewijk “politiek ongeschoold” was. Wat een gemeen tuig. Tevens vernam ik, dat de stukken van Pater Bleys na zijn dood door de staf B.N.S. zijn verdwenen. O.a. was een stuk in de maak waaruit bleek, dat alle berichten over het verzet der R.K. en uit het Zuiden zijn tegen gehouden. O.a. door Visser ‘t Hooft. Dat moet worden uitgezocht! – ‘s Middags tentamens. ’s Avonds geschreven o.a. aan Cas. Er was weer een brief van hem uit Semarang. Hij blijft op zijn post, ofschoon bijna alle Europeanen weg gaan. God zegen hem. Hij is zich bewust, dat het hem het leven kan kosten, maar wie zijn leven geeft voor zijn schapen. Ik hoorde al van zijn brief, maar heb deze vandaag gelezen. Artikel in de Maasbode. Interview met Gerbrandy. – Daarin staat, dat ik hem met de formatie in Februari zeer heb geholpen, en dat hij voor de enkele maanden zeer nauwe samenwerking zijn leven lang dankbaar zal blijven. Dat deed me toch veel genoegen, na alle critiek. Zoo gaat de stemming op en neer. Men moet er zich los van maken. Maar ja, die heilige onverschilligheid is moeilijk!

13 December 45 Donderdag [1945]

Rapport van Groeninx nog eens critisch gelezen. ‘t Is prachtig! Wat schrijft die kerel schoon! Doomen is in Engeland. Kan hem dus niet vragen voor de Commissie. – Even wachten. – Schermerhorn heeft bericht van me. – Indie-vraagstuk blijft zorglijk. – Het bevalt me niets! Valsche voorstelling van zaken in het buitenland! – Waar blijft de goede voorlichting? – ‘s Middags college en promotie Mulders (promotor Kaag). Naast Kaag voerde ik oppositie. – Per auto naar den Haag, waar ik om 8.30 aankwam, voor een bespreking met Groeninx v. Zoelen. Tevoren trof ik o.a. Michiels v. Verduynen, onze Ambassadeur te Londen. Hij sprak nog eens over het goed optreden t.a.v. de voedselvoorziening en bevrijding van het Westen, van het vorig kabinet. Ik lichtte hem in over de politieke situatie en hij zei mijn standpunt geheel te deelen. – Toen tot 2 uur (nachts) een gesprek met Groen. + Einthoven. – We bespraken wat ons standpunt moest zijn t.a.v. de houding (die zeker ter sprake zou komen) v. Homan. Natuurlijk kunnen wij het Unie vraagstuk als geheel zien. Ook onze houding als driemanschap. Toch zijn er te veel feiten bekend, die zeer bezwaarlijk voor H. zullen uitvallen. – Het eenige is “waarheid” natuurlijk, maar niet meer dan nodig is aanklagen, want zijn opzet was goed, en zijn functie in het geheel nuttig. – Het rapport Gr. werd besproken en hier en daar bijgewerkt.

14 December Vrijdag [1945]

Werk op D.v.O. – Gesprek met Grootenhuis o.a. over v. Buuren. Geluncht met Schlichting. – Hij deelde me tot mijn verbazing mee dat E. Sassen tegen mij oppositie zou voeren op Christofoor. – Lijkt me onmogelijk. – Gesproken over situatie. Hij gaat met ons steeds meer mee. Ik vermoed dat hij vandaag of morgen in de strijdhouding zal komen. De stukken moeten in stelling. De nieuwe partij raakt in S.D.A.P. sfeer. Schermerh. met de roode vlag en Lieftinck met de “Internationale”. – We moeten als katholieke er een zet tegenover stellen. Ik ben voor openstellen der Partij voor niet R.K.en. En dat tot uitdrukking laten komen in de naam b.v. Christ. Sociale Partij. – Met Mej. Jane de Jong een gesprek over U.V.V. en haar taak bij leger organisatie. Ik zal voorstellen adv. Lid in Raad v. Advies bij AVOS. – Verder U.V.V. als gastvrouw in de Cadi en niet als personeel. – Om 6 uur borrel met Kol. v.d. Reijdt, Gerbrandy + vrouw, Huysmans + vrouw en Michiels v. Verd. Heel geanimeerd. Oude herinneringen opgehaald. Mevr. Gerbrandy deed wel soms wat bits, neen dat is het woord niet, wat vriendelijk critisch t.a.v. mij. Ze was indertijd zeer boos op haar man, die mij in het Kabinet had genomen. Nu waarschijnlijk nog! – Ik kon niet mee eten met het gezelschap, omdat ik om 8 uur op legerraad moest zijn voor bespreking AVOS. Aanwezig Meynen, Kruls, Staal, v.d. Bergh, van Dyk, Duyff en ik. – De groote lijn werd vastgesteld, zooals door mij voorgesteld. Dr. Kalsbeek zal worden genoodigd om Hfd. AVOS te worden. Ik meen dat de opzet zoo goed is! – Laat weer naar bed.

15 December Zaterdag [1945]

Ik had naar de kerk willen gaan, maar was te moe en bleef slapen tot 8 uur. Dom, maar ik hoop dat O.L. Heer ’t mij niet kwalijk neemt. Ik moet er steeds tegen vechten, dat ik niet ál mijn echte aandacht op die wereldsche zaken stel. Om 9 uur gesprek met Bachg. – Hem nog eens gezegd, dat ik me niet erg kan enthousiasmeeren over de nieuwe partij en de leiding die de SDAP neemt. Ik vrees dat Vorrink c.s. de leiding krijgen over Schermerhorn. Toch moet ik open blijven, en de persoonlijke weerstand niet laten meespreken. B. eens gewaarschuwd tegen de oppositie t.a.v. Bachg. Om 10 uur Kickert. Hij vertelde me, dat er van een rechts vervolging wel niets zou komen. Daarna Hermans van de Maasbode. Ik heb hem algemeen voorgelicht. Hij zag ook de noodzaak van verbreeding en openstelling der R.K.S.P. met aansluitende naam. – Met Beel en de van der Schueren gepraat over Comm. v.d. Koningin. – We zouden beiden voor N.Brabant in aanmerking komen. D. v.d. S. zou gaarne Brabant hebben. Men zou mij daar liever zien. Beel had d. v.d. S. liever voor Overijssel, omdat die vacature spoedig voorzien moet worden. S. ging liever naar Brabant. Met mij moest hij wachten tot de Unie zaak tot een soort oordeel was gekomen. Dit duurt natuurlijk lang. Dus moet hij maar zijn gang en niet op mij wachten. – Met Beel de geheele situatie nog eens besproken. We stemmen wel overeen. – Daarna laat koffie gedronken, gepraat met van der Dussen. – Per auto naar Utrecht en onderhoud met den Aartsbisschop van 5.30 tot 7 uur. Hij deelde eerst mede zeer boos te zijn over de actie tegen mij en de Unie. Tevens dat hij verheugd was, dat ik in het D.B. van de R.K.S.P. was gegaan. Ik heb hem de ontwikkeling verteld. Toen heb ik gezegd, dat m.i. de R.K.S.P. open moest komen ook voor niet-Katholieken, tevens dat de naam daarbij aan moest worden gepast b.v. Chr. soc. partij. – De Aartsbissch. vond dit, als antwoord op de socialistische Concentratie een vondst. Ik geloof, dat hij mij in de politiek wil zien blijven. – Hij zou er met Stokman O.F.M. nog eens praten. – Een sigaar, een kop koffie en soortgel. maakten het mogelijk gezellig. – Toen naar Stokman alwaar hartel. ontvangen door hem en Deken Wiegering + Kapelaan. Na een uur over politieke situatie gepraat, waarbij spoedig overeenstemming in bovengenoemde geest een gezellige avond met rook en wijn, in aanwezigheid van Geerding en v. Nunen, secretarissen van den Aartsbisschop. Het boek van Stokman kwam uitvoerig ter sprake. Dito aardige Verzets–verhalen van de clergé. – Aangaande de politiek spraken wij nog na over geval “Christofoor groep”. Aanvaarden van symbolen moet onmogelijk zijn. ‘t Is wel mooi dat de S.D A.P. de symbolen door anderen moeten worden overgenomen. De studie-Commissie zit er zelf mee. Ik moet nog zien of het werkelijk tot stand komt. Men wil gaarne … maar … Zal O.L. Heer dit alles leiden? Mij ook. Dan moet ik veel nederiger zijn! … tenminste eer Hij het goed vindt. Weer laat naar bed, geslapen ter pastorie en …

16 December Zondag [1945]

Weer vroeg op. De deken hield stemming over de nachtmis. 3 of 4.30 uur met zitten en opstaan. Heel origineel. Bezoek bij Maurice Steenberghe. Hij wordt oud, traag en saai. Zijn vrouw blijft gezond, maar wel erg thee-praatje. – Haar verzocht mee te gaan naar Tilburg. – Om 11 uur vergadering met Witteman, Romme, de Bruyn, Stokman. Urgentie progr. kwam niet ter sprake. Geheele politieke situatie. Met moeite, en sterke steun van Stokman, bereikt, dat resolutie wordt voorgedragen, om partij open voor andersdenkenden. – Program partij in ‘t licht van kath. Levensbeschouwing. Romme zat op de wip. – Toch bereikt! – Duynstee verdwijnt als 1e secretaris. – Stokman komt aan Opmarsch. – Gegeten bij den deken. Om 3.30 naar huis met Zus Steenberghe. – Bij thuiskomst waren er Moeder en Charl. v. Spaendonck + vrouw. 's Avonds nog op mijn telefonisch verzoek Maan Sassen, die met zijn vrouw, Kees van Meel en Mej. Regout aankwam. – Ik kan nl. morgen niet naar de bijeenkomst van Christofoor, hoe belangrijk ook, vanwege de examens aan de Hoogeschool. – Ik heb wel gedacht over afzeggen, maar dat kan toch ook niet. Ik heb nu Maan volledig ingelicht, en hem gezegd: 1e als de helft van Christ. met de nieuwe partij + symbolen meegaat, dan moet Christof. uit elkaar. – 2e Als zij als vooruitgeschoven groep in de nieuwe partij gaan, dan zijn ze geen katalisator, maar rem. Willems in die partij zou in contact met Stokman eer remmen, dan bevorderen. Zeker bij Ruygers en Al. De eerste heeft n.l. gezorgd voor uitnoodiging bij studie Commissie. Want Christ. zegt, we werden gevraagd en N.V.B. zegt, ze hebben zich gemeld. Al heeft in “de Waarheid” een artikel gepubliceerd, waarin hij de verkoop van de Opmarsch bij de kerkuitgang becritiseerd. Dat is nieuw. Het werpt een heel speciaal licht op dezen man. Ik zal wel hooren hoe het afloopt. – Ik heb Sassen gevraagd, of hij critiek op mij zou uitoefenen in Christof.-vergadering (aldus Schl.). Hij had gehoord van Matser, dat Teulings in Bosch en Steinmetz in A’dam lijsttrekker moest worden volgens D.B. Dat is geheel onjuist! – Zoo was alles spoedig geklaard. Nog besproken, dat Beel goede Fractie leider zou zijn, en hij na de verkiezing Partij-leider. – Hij ging om 11 uur weg, en ik om 11.30 erg moe naar bed.

17 December Maandag [1945]

Examendag. Van 9.30-12.30 en van 2.30-5.30. Weinig van te zeggen. Saai. Even aan de koffie de kinders. Leuk. Piene is zoo zelfstandig, behulpzaam. – Maria bracht Zus St. naar de trein. ‘s Avonds telefoon van Maan Sassen over de Christofoor-vergadering. Na lange discussie was een resolutie aangenomen, waarin werd gezegd, dat Chr. groep verlangt: geen confession. Partij maar program Partij in licht der Kath. beginselen; dus openstelling ook voor niet R.K.en. Naam: moet veranderen en “Kath.” weglaten. Alles tesamen in dezelfde lijn als gesprek van Zondag. – Hopelijk komt dit dus voor elkaar. – Willems ging ook mee. – Ruygers en Al ontbraken. Moorman alleen was tegen. – ‘s Avonds kwam Berry Vroom op bezoek. Alles nog eens met hem besproken. Heel gezellig en nuttig. Alleen wat laat, zoodat op

18 December Dinsdag [1945]

uitgeslapen i.p.v ter kerke. – Weer een dag vol met tentamens en examens. – Gesprek met student Schweitzer die psychologie wil studeeren. Om 6 uur Hr. en Mevr. Linthorst. – Ik heb de belastingen met hem geregeld. We komen er nu wel uit. ’t Is een heele puzzle. Waarschijnlijk eenige jaren té veel betaald aan Inkomsten belastingen. Maar we moeten nog betalen voor het aandeel van Vader v.d. Lande – ½ 5 deel – waarvan we geen inkomsten hadden , maar wel stevig Vermogens-belasting zullen moeten betalen. Enfin … we komen er wel doorheen, al is het moeilijk, en al worden de belastingen, zéér, zéér hoog. – Maar ja … na zoo’n oorlog. – Weer laat naar bed.

Woensdag. 19 December [1945]

Vroeg met ons allen ter kerke vanwege de Gulden Mis. – Om 7.30 gezongen Mis. Ik moest mijn liturgische kennis weer eens ophalen. – Verder heel rustige dag. Post, kapper, bezoek bij Moeder en zulke gezellige klusjes. Jammer, dat het zoo sterk waait. We wachten nu de kinderen. Weten niet, wanneer ze precies komen. ’t Zal niet lang meer duren. Ruud schreef een heel gezellige brief. Hij wordt geestig. – Wat een gave zulke kinderen. Dankbaar zijn! Dat je die nu niet thuis hebt! Toch is het beter in deze na oorlogsche jaren, met de decadentie, die overal om je heen grijnst. – ’s Avonds bezoek van Berry Vroom. Hij wordt een gezellige huisvriend, bijna al zoo goed, dat je er niet mee behoeft te praten. Maar er is zoo veel te vertellen. En het gaat wel over de gebeurtenissen van den dag … maar met achtergrond.

20 December Donderdag [1945]

Tentamens, bezoek bij Moeder. Promotie van Groeneveld. Wel goed. Echt wetenschappelijk type. Ik had Amersfoort afgetelegrafeerd. Nu niet spreken voor N.V.B., wegens onduidelijke toestand. Dus om 6 uur naar Haag. Zware mist, uitstekende chauffeur. We schoten toch goed op. Overtocht over Moerdijk met misthoorn. Om 10 uur aan, lang gesprek met Groeninx. Hij vertelde, dat Kesper de Commissie niet, hij beval aan Fockema Andreae, de Boer, van der Dussen, Oppenheim. De regeering raakt steeds meer in een impasse met de Indie. Groote taak, groote verantwoordelijkheid, van hen hangt af of Indië ons blijft. Ik vind, dat ze met van Mook op den verkeerden weg zijn. Maar ze durven er zich niet van te ontdoen. Hij vertelde me dat Gen. Reynders destijds pers. grata was, maar alles verbrak toen hij eischte dat Z.K.H. in geval van gevaar niet naar overzee zou gaan, vanwege de dynastie. Ik vind deze eisch ook onjuist. Zooals een generaal zich moet sparen, zoo ook, zoo nog meer hij! – Tevens zou er een Duitsch verzoek zijn geweest om met het III L.K. Brabant te ontruimen. Hierop zou de regeering (althans de Geer, v. Kleff. en Dijxh.) zijn ingegaan, niet door een direct antwoord. – Su. had het verteld. – Ik kan het niet gelooven. Dit zou afschuwelijk en strategisch fout zijn geweest. III L.K. had voorhoedegevecht voor Alb. Kanaal kunnen en moeten leveren. Men zou Frankrijk niet gewaarschuwd hebben, zoodat deze hulp in een open gat viel! = De huidige illegaliteit was

21 December Vrijdag [1945]

Op departement v. Oorl. verschillende besprekingen. Laatste hand gelegd aan AVOS. o.a. door rapport aan M.v.O. – Te laat voor koffie bij Han Kaag. Geluncht met Frans d’Ansembourg, mijn oud-klasgenoot. Diplomaat. Onbelangrijk. – Van Mook zat in Hotel met Stokvis (communist). Overigens maakte het den indruk, dat hij alleen stond. Zijn air was iets gezakt zei men. Toen naar Utrecht. Vergadering D.B. van RKSP van 3-6. Allemaal ingekomen stukken! Algem. Secretaris-kwestie besproken. – Om 7 uur Partij Bestuur. Hoofdpunt “de resolutie” d.w.z. openstelling partij voor niet-Kath. – program partij – geen confess. partij – nieuwe naam. Het was een zwaar debat. Sassen was weer uitstekend. Hij houdt vol, en wint dan. Ik leer van hem, dat ik te snel toegeef. Hij vecht meer. – Toch is deze opstelling goed. – Hij, alleen is te fel. – Ik duw, hij stoot. – Hij bleef staan op de naam Christelijk. – Het is te sterk “Zuidelijk” gezien . Hij rekent niet met het klimaat. – Het was 11.30 toen ik bij Steenberghe kwam, waar ik logeerde. –

22 December Zaterdag [1945]

Vergadering Partij raad. – Eerst wat door Utrecht gedoold, dierbare herinneringen opgehaald, en de H. Geest om hulp gevraagd voor dezen dag. – Nu de vergadering – ik had geen hooge verwachtingen, viel niet mee. Het was een stel afgevaardigden uit de oude doos. Gemiddelde leeftijd? Hoog. Wat me vooral opviel was “geen vuur”, geen gevoel voor de groote hedendaagsche problemen, theologiseeren, – er zit geen pit in, geen vaart. Nu, het ging over de resolutie. – Het debat was saai. We hadden de stukken goed uit gezet. De goede sprekers, waren wel aan onze kant. Aan den anderen kant één demagoogje. – Witteman leidde zeer goed. – Stokman bleek zwak in het debat. Romme sprak aan het slot voortreffelijk en de resolutie werd aangenomen met 78(?) tegen 28(?). In elk geval ongeveer 3 tegen 1. Prachtig resultaat. – Ik kreeg van Bruna een heel mooi spotprent geteekend voor “de Stem” waarop ik was uitgebeeld “Sind Sie Mitglied der Oenie” 1940 en Zijt ge lid van de Unie geweest (GAC 1945). Beter dan welk artikel!  Ik ging voldaan over het resultaat van de vergadering naar huis. Het is een koers wijziging. Toen ik thuiskwam, was “alles” thuis. Prachtig. Ik heb genoten. Maria ook. De kinderen zagen er goed uit. Ruud, Rutger en Miebet hebben goede rapporten. Hanna niet, die moet doubleeren.

23 December Zondag [1945]

Naar de Mis met alle kinderen. Daarna met Maria naar Kaag voor zijn verjaardag. Goede, hartelijke ontvangst. De kinderen wenschten hem geluk .. de kleintjes liggen hem niet, de grooten wel. – Maria was in Beers geweest en vertelde me gisteren van Hendrixs, die moet en gaat trouwen met Nel. – We waren er allebei ontdaan van. Zoo’n goede kerel, wat zal het geven. Had hij het zoo moeilijk, met de Kermis. O.L. Heer zal hem zeker vergeven. Wat geeft het met zijn kinderen. – Ik heb hem geschreven, want hij schijnt zich vreeselijk te schamen. Ik heb hem geluk gewenscht en gezegd, dat hij op onze steun kan rekenen. – Dan kwam bericht dat Mgr. de Jong tot Kardinaal is verheven. Mijn hart sprong in mijn lijf, van vreugde en voldoening. Als het zoo beloond wordt, de kracht, het geloof … een Nederlandsch Kardinaal. Trots als Katholiek en Nederlander. Ook den Kardinaal bij wien ik een week geleden op bezoek was, zond ik een gelukwensch. Een keurige uitzending door de radio “Herrijzend Nederland”! Het was een huis vol kinders. Met Rutger heb ik een wandeling gemaakt. Hij vertelde me van zijn 3e orde; hij is wel wat hoogmoedig; maar hij wil Franciscaan worden. Toch een goed kind; iets bijzonders.

24 December Maandag [1945]

Schrijven. Geldzaken bijgewerkt. ’s Middags bezoek van den Heer Schellens over vrijstelling van zijn zoon uit militairen dienst. Ofschoon ik me meestal tegen deze zaken verzet, lijkt me zijn verzoek reeel, en zal ik het in den Haag behandelen. Toen Joan Willems. Hij was weer heel ontevreden met het besluit der Kath. Volkspartij. – De man heeft gelijk als hij de naam onjuist acht, want Kath. is tenslotte alleen de naam voor de Kerk, zal toetreding van anderen belemmeren, en zal ook verwarring geven. Toch moet men elke ontwikkeling temperen. Is dit de ouderdom, of de ervaring, dat ik zóó spreek. Joan blijft recalcitrant. Ik heb hem niet getracht over te halen. ‘t Is een eerlijk man. ’s Avonds met de jeugd. Schoon zoo heel het gezin tesamen. Ruud had een goed rapport gekregen. Geen onvoldoende, voor het eerste trimester een record + 10 voor gedrag en 10 voor ijver!

25 December [1945]

Hoogfeest van Kerstmis, geheel gevierd en beleefd in eigen gezin. Heerlijk. Wegens plaatsgebrek niet naar de nacht Mis, maar allen samen, behalve Claartje natuurlijk, dus met zijn negen om 7 uur. ’t Was schoon, en dat het Christuskindje ons gezin moge zegenen. Zoo te samen ben je eens even echt gelukkig. – Daarna het gebruikelijk feestelijk ontbijt, tot worstenbroodjes en kaarsen toe. Wat een verschil met een jaar terug. – ’t Was toch wel echt vredig. Gewandeld, gelezen, alles in de familie kring. – Tegen tafel kwam Berry Vroom, die mee bleef eten, daarna zijn Mariniers ging bezoeken. Het was een feestdisch met croquetten en gans. – Echt gezellig en opgewekt. – Niet te laat, in dankbaarheid, naar bed.

26 December. Woensdag [1945]

Bezoek bij Huub van Dooren. Eindelijk eens. Een uurtje gepraat. Goede kerel, toch anders, heel anders dan wij! ’s Middags een artikel geschreven op verzoek van Pater Stokman voor de Opmarsch over samenwerking op basis van een gemeenschappel. Urgentie programma. Hier en daar de puntjes op de i gezet. – Met Ruud en Miebet een wandeling gemaakt en op Broekhoven even het Lof ingeloopen. – Leuk zoo met je kinderen, die al mee gaan praten. ’s Avonds een deel der fam. Beukers op bezoek, 2 meisjes die speelden met de jeugd, de ouders voor ons. – Een beetje kwaadsprekerig.

27 December Donderdag [1945]

Maria op en neer naar Nijmegen met de auto van Kaag. Hanna mee. Moeder L. bezocht die het goed maakte. Moeder Q. mee teruggebracht. Kort bezoek bij Gele en Mevr. v. Dooren. Post afgedaan. Met Ruud en Lidwientje op de fiets naar Oisterwijk geweest. Tamelijk slecht weer, maar even buiten. Kort bezoek van E. Sassen. Vooral besproken, waarom juist van arbeiders zijde zoo’n oppositie tegen verlaten van isolement en tegen N.V.B. Het geldt hier vooral de R.K. arbeiders leiders. – Goed analyseeren. En oppassen. – ’s Avonds gespeeld met kinders.

28 December Vrijdag [1945]

Naar Eindhoven in de auto van Han Kaag + zijn vrouw, baby en Jos Cobbenhagen, die naar Limburg gingen. Bezoek bij Mignot, alwaar het aanbod om Commissaris in deze familie N.V. te worden, aanvaard. – ‘t Leek me een goede fabriek, met goede geest. Misschien wat conservatief, maar wel echte ondernemer. ‘s Middags thuis met een kistje echte sigaren. Boek gelezen, van Bisschoppen Verzet mij door den schrijver in present exemplaar toegezonden. Zeer goed. Niet sensationeel. Met Ruud een hoop rommel en oude papieren opgeruimd. Leuk vele oude stukken weer eens in handen te krijgen. ’s Avonds weer in huiselijke kring, wat brieven geschreven en om 11 uur gaan slapen.

29 December Zaterdag [1945]

Met de verjaardag van Hanna thuis. Dat is me niet vaak overkomen. Jantje vertrok met Cas vanmorgen per autobus naar Beers, waar hij eenige dagen gaat logeeren bij den Pastoor. Hij glunderde. Wat zal het jong in Beers genieten! Vanmorgen veel post afgedaan. Hout gestapeld. Enkele boodschappen gedaan, Moeder bezocht; de meiskes ’s avonds naar Radak geweest. Maria, Ruud en ik thuis gezeten. Rustige, aangename dag. –

30 December Zondag [1945]

Hanna vierde haar verjaardag met een stel vriendinnen. Ruud, Miebet, Rutger, Cas en ik, gingen om 6.30 naar de H. Mis, om 8.20 met den trein naar Sevenum. Veel gepraat en pret in den trein; een genot, al die snaterende kinders. Bij het Station stond Thijs Groot. Naar Rust Roest gewandeld, Moe Groot en Miep waren thuis. Eenige uren doorgebracht. Gezellig, hartelijk, alles gezien, gepraat over heden en verleden. ’t Was gezellig. De jeugd is dan in zijn element. Wel wat vrij, maar geestig en vol genoegen. Thijs deed zijn best om Cas vast te praten maar het viel hem niet mee! Miebetje was behulpzaam. Toen om 4 uur terug met den trein. Afnemende praats, … om 7 uur moe thuis en na tafel naar bed.

31 December Maandag [1945]

Post, lezen, winkelen. ’s Avonds oudejaarsavond. Ik heb me reusachtig geamuseerd. Ruud en Rut maakten een vers over het verloop van het jaar, heel geestig, voorgedragen in damescostuum. Erg gelachen! Ruud was werkelijk zeer geestig, aan een stuk door. Maria was ongesteld, helaas, maar toch een paar uur beneden geweest en ze heeft toen gehuild van de lach. Cas kreeg ook de hoogte en fantaseerde Indianen en neger verhalen. Prachtig was hij ondanks alle scherpe opmerkingen uit ‘het publiek”. Om 12 uur vuurwerk. De jongens met vuurklappers. Laat naar bed. De vorst was ingevallen. ’s Middags nog gewandeld met Miebetje. ’t Was al donker en we liepen zoo gezellig vertrouwd. Allerlei zorgen en bezwaren tegen de club van Pleuntje Houben, ze had het beloofd, ze wilde niet bedanken, maar het lag haar niet. Ze kon toch niet bidden. Ze had wel eens gedacht, dat het Kath. Geloof misschien niet beter was als een ander geloof enz. enz.. Ik heb haar gelukkig goed kunnen opvangen. ’s Avonds zei ze tegen Maria “dat ze evenveel van haar Vader hield als van haar Moeder; de andere kinderen hielden meer van hun Moeder”. Dat was me toch een troost, … dat kan ik tenminste doen. Ik lees eruit, dat de taak voor mijn gezin ook belangrijk is. – Wie weet kind, wat je hiermee hebt gedaan!

Verder naar hoofdstuk 3.7

Terug naar hoofdstuk 3.5

Terug naar kalender 1945 juli - dec.

Lees je liever de volledige tekst (zonder illustraties) klik dan hier