Direct naar de inhoud

Let op! Dit is de beta website van BHIC. Reacties die je hier achterlaat, gaan verloren na officiële livegang.

Terug naar overzichtOverzicht
Oorlogsslachtoffers in ’s-Hertogenbosch: Gerard de Graaf

Oorlogsslachtoffers in ’s-Hertogenbosch: Gerard de Graaf

Cees de Graaf en Pieter van der Schoot

25 februari 2021

Bijgewerkt op 8 januari 2025

Gerard de Graaf (geb. 22-01-1929) was het zevende kind in het gezin van architect Hendrikus Martinus (roepnaam: Hein) de Graaf en Gerarda de Rijk. In 1944 volgde hij voor het tweede jaar onderwijs in de School voor Technisch Onderwijs aan het toenmalige Duhamelplein (nu: Kapelaan Koopmansplein). Het gezin woonde sinds 1933 in Seringenstraat 2. Gerard overleed op 22 oktober 1944 aan verwondingen door een granaatscherf toen hij rondliep op de rampplaats van de Abeelenstraat.

Aan de overkant van de woning in de Seringenstraat werd eind september 1944 een huis op de hoek van het Hinthamerpark (adres: Kamperfoeliestraat 1) door de bezetters ingericht als hoofdkwartier van de Duitse luitenant-generaal Neumann en zijn staf. Zij hadden de taak om de opmars van de geallieerden bij ’s-Hertogenbosch te stuiten. De directe omgeving van het hoofdkwartier werd versterkt met luchtafweergeschut.

Gerard de Graaf, ca. 1943 (bron: familiealbum)
Gerard de Graaf, ca. 1943 (bron: familiealbum)

Op 22 oktober werd de opmars van de geallieerden naar ‘s-Hertogenbosch ingezet met een luchtaanval op het Hinthamerpark. Door miscommunicatie kwamen de bommen op een verkeerde locatie terecht – op huizen aan de Graafseweg. Eén bom uit een aangeschoten Typhoon jachtbommenwerper verwoestte huizen en zaaide dood en verderf in de achter de Graafseweg gelegen Abeelenstraat.

De verwoesting van de Abeelenstraat lokte de nieuwsgierige jongens Hans en Gerard de Graaf naar de ramplocatie. In de loop van de middag vuurden de geallieerden alsnog een regen van granaten af op de wijde omgeving van het Hinthamerpark. Door een daarvan werd Gerard in de Abeelenstraat getroffen en dodelijk verwond. Broer Hans zag het gebeuren en droeg die gebeurtenis zijn verdere leven als een onverwerkbaar trauma mee. Met niemand heeft hij ooit willen of durven spreken over wat hij toen heeft gezien en meegemaakt.

Op maandagochtend 23 oktober ging broer Wim (Wilhelmus Polycarpus, geboren 15 maart 1919 Den Haag; overleden 1987 ’s‑Hertogenbosch) als familieoudste samen met zijn verloofde Elly Köbben naar het Groot Ziekengasthuis om te zien of het stoffelijk overschot van Gerard daar aanwezig was. Alleen Elly kreeg toestemming om in de ruimte te komen waar de dodelijke slachtoffers van de dag daarvoor waren bijeengebracht. Zij heeft het lichaam van Wim’s broer herkend en de verwonding van het achterhoofd gezien – het gevolg van de inslag van een granaatscherf. Als bewijs van herkenning nam zij schoenen en een stropdas mee naar huis.

Het gebeuren van zondag en het fatale bericht van maandag waren voor vader Hein (1898-1958) het sein om met het hele gezin de woning aan het Hinthamerpark met spoed te verlaten. Het hele gezin vond een veilig onderkomen in de kelders van verzekeringsmaatschappij ‘De Grote Bossche van 1838’ aan de Hinthamerstraat - hoek Predikheerenpoort. Bijzonderheid: hij had dit gebouw zelf ontworpen!

Vader Hein beschouwde het later altijd als een uitdrukking van ‘de Voorzienigheid (opent in een nieuw tabblad)’ dat hij die stap genomen had: in de nacht van maandag op dinsdag kreeg het huis aan de Seringenstraat een voltreffer te verwerken waarbij het huisgedeelte boven de kelder instortte en de kelder met puin werd opgevuld. Tot en met de dag van het vertrek had de kelder wekenlang dienst gedaan als een veilig nachtverblijf voor het hele gezin.

Na enige weken verblijf in ‘De Grote Bossche van 1838’ kreeg het gezin een tijdelijk onderkomen in de Antoon der Kinderenlaan 18. Het huis aan de Seringenstraat kon worden hersteld en werd in april/mei 1945 opnieuw betrokken.

Vader Hein de Graaf deed zelf op 4 december 1944 aangifte van het overlijden van zijn zoon Gerard. Blijkens een ‘bidprentje’ heeft een kerkelijk gedenken van zijn overlijden plaatsgevonden. Vooralsnog is de datum daarvan onbekend.

Overlijdensakte van Gerard de Graaf (bron: Erfgoed 's-Hertogenbosch)
Overlijdensakte van Gerard de Graaf (bron: Erfgoed 's-Hertogenbosch)
Bidprentje voor Gerard
Bidprentje voor Gerard

Er heeft geen kerkelijke begrafenis plaatsgehad. Uit het register van de begraafplaats Orthen blijkt dat de stoffelijke resten van Gerard daar op 2 juli 1946 ter aarde zijn besteld. De familie is nooit op de hoogte geweest van dit begraven of van de plaats op Orthen waar de begrafenis heeft plaatsgevonden. Het graf is op een onbekend later tijdstip geruimd.

(Tekst gaat verder onder de illustratie)

Registratie van de begrafenis van Gerard, 1946 (bron: Erfgoed 's-Hertogenbosch)
Registratie van de begrafenis van Gerard, 1946 (bron: Erfgoed 's-Hertogenbosch)
Het monument bij de Sint-Annakerk in Hintham
Het monument bij de Sint-Annakerk in Hintham

Op 8 augustus 1949 vond in de Sint-Annakerk van Hintham een herdenkingsdienst plaats van de oorlogsslachtoffers uit Hintham – bij gelegenheid van de onthulling en inwijding van het Christus-Koningbeeld als oorlogsmonument. De namen van de twaalf slachtoffers, waaronder die van Gerard de Graaf, waren aanvankelijk gegrift in het voetstuk. Sinds 1994 staan ze op een marmeren plaquette die tegen het voetstuk is aangebracht.

Reacties

Reacties laden…

Gerelateerde verhalen

VerhaalOorlogsslachtoffers in 's-Hertogenbosch: Adriana van Heijnsbergen-van Helvoort, haar ouders en kinderenAdriana werd geboren op 6 maart 1905 en groeide op in Berlicum in het gezin van Ruthgerus van Helvoort en Johanna van den Boogaard. In het gezin waren verder nog een broer (Piet) en een zus (Nellie).VerhaalOorlogsslachtoffers in 's-Hertogenbosch: Andreas van Galen en zijn gezinAndreas van Galen werd in 1889 geboren in een Rosmalens arbeidersgezin, als vierde in een gezin waarbinnen tussen 1885 en 1897 negen kinderen geboren werden. In 1919 kreeg hij een dienstbetrekking bij de afdeling Gemeentewerken van ’s-Hertogenbosch. Zijn functie werd ‘handlanger’ genoemd en hij begon als stratenmaker.VerhaalOorlogsslachtoffers in ’s-Hertogenbosch: Helena de BoerDit verhaal is in het voorjaar van 2021 opgetekend uit de mond van Lenie's zus Riek van Esch-de Boer.VerhaalOorlogsslachtoffers in ’s-Hertogenbosch: Wilhelmus Joannes SalfischbergerWilhelmus Salfischberger is in de oorlog een van de door de overheid bezoldigde vrijwilligers / medewerker van de Bossche Luchtbeschermings Dienst. Op 22 oktober 1944 wordt hij ‘opgetrommeld’ om te gaan helpen in de Abeelenstraat: daar hebben bommen uit een geëxplodeerde geallieerde bommenwerper dood en verderf gezaaid.VerhaalOorlogsslachtoffers in ’s-Hertogenbosch: schoenmaker Gerard van KempenGerardus Johannes (roepnaam Gerard) van Kempen werd op 30 mei 1913 in Kaatsheuvel (gemeente Loon op Zand) als tweede kind geboren in het gezin van schoenmaker Lambertus Johannes van Kempen en Maria Josephina Coret. Hun huwelijk was in ‘s-Hertogenbosch op 13 mei 1911. Het gezin verhuisde op 17 augustus 1914 naar Graafseweg 85 in ’s Hertogenbosch. Vader Lambertus overleed al vroeg op 49- jarige leeftijd op 26 juni 1924.VerhaalOorlogsslachtoffers in ’s-Hertogenbosch: Marietje van WamelMaria Henrica Gerarda (roepnaam Marietje) van Wamel werd op 4 januari 1940 geboren als het derde kind van Marinus (roepnaam Mari) van Wamel en Clara (roepnaam Claar) van Kempen. Het stel was op 15 juni 1936 in ’s-Hertogenbosch getrouwd. Na hun huwelijk kwamen ze na een korte periode op het Eikendonkplein te wonen op het adres Zuidoosterfront 46 in de Graafsebuurt.VerhaalOorlogsslachtoffers in ‘s-Hertogenbosch: Gerardus J.F. van BavelGerardus Jacobus Franciscus van Bavel werd op 28 augustus 1906 in Waalwijk geboren als eerste kind van Franciscus Gabriël van Bavel en Johanna Henrica Kuppens. Al meteen na 6 jaren lagere school begon zijn werkzame leven. In de tijd waarin dit verhaal speelt werkte hij bij de Zuid Nederlandse Drukkerij (ZND) aan de Sint Jorisstraat 37 in ’s-Hertogenbosch.VerhaalOorlogsslachtoffers in ’s-Hertogenbosch: Toos Verstappen-HesseToos Hesse werd op 15 december 1913 geboren in het gezin van Richard Hesse en Wilhelmina Fijnaut in ‘s-Hertogenbosch. Vader was schoenmaker en werkte bij Van Haren. Het gezin kwam in het begin van de jaren dertig in de toen nieuwe buurt ’t Vinkenkampke in de Graafsewijk wonen op het adres Abeelenstraat 7.VerhaalOorlogsslachtoffers in ’s-Hertogenbosch: Enrico MarcolinaEnrico Marcolina werd in 1922 geboren als het vijfde kind in het huwelijk van de Italiaan Vicenzo Marcolina en de Bossche Louisa van Amelsfoort. Op de laatste gevechtsdag van de bevrijdingsweek van ’s Hertogenbosch (22-27 oktober 1944) werd hij op 26 oktober in de nabijheid van de Wilhelminabrug door een Duitse sluipschutter doodgeschoten.VerhaalOorlogsslachtoffers in ’s-Hertogenbosch: Gerhardus JansenGerhardus Jansen werd geboren in 1923 als de oudste zoon in het gezin met uiteindelijk vijf kinderen van Willem Jansen en Joke Willems. Het gezin woonde in de oorlogsjaren aan de Graafseweg. Op 22 oktober 1944 zocht hij zijn makker Gerard Humblé op in de keet van de Luchtbeschermingsdienst op het plantsoen van de Abeelenstraat achter hun woning. De keet werd omstreeks 12.00u verwoest door een explosie van vliegtuigbommen in de Abeelenstraat. Gerhardus werd op slag gedood.VerhaalOorlogsslachtoffers in 's-Hertogenbosch: Wimpie TijinkWilhelmus Johannes Maria Tijink (koosnaam Wimpie) was het jongste van de vier kinderen in het gezin van Hendrik Tijink en Johanna Catharina Krom. Op zondag 22 oktober 1944 waren vader en de drie oudste kinderen tegen het middaguur even niet thuis. Geweldig lawaai van aanstormende bommenwerpers maakte moeder ongerust en zij dook met Wimpie onder de trap naar de bovenverdieping.VerhaalOorlogsslachtoffers in ’s-Hertogenbosch: herdenking Abeelenstraat rampOp 22 oktober 1944 werd boven Den Bosch een Typhoon bommenwerper vermoedelijk door luchtafweergeschut geraakt. Het toestel ging stuurloos naar de grond terwijl zijn bommen ‘zomaar’ werden geloosd. De Abeelenstraat-ramp was een feit. Ruim 75 jaar later werd in het plantsoentje een herinneringsplek ingericht.VerhaalOorlogsslachtoffers in ’s-Hertogenbosch: Piet van Nistelrooij, Dora de Laat en hun hele gezinOp zondag 22 oktober 1944 werd het geallieerde offensief ingezet dat ten doel had om ’s Hertogenbosch van de Duitse bezetters te bevrijden. Na een nacht van hevig artillerievuur op noordoostelijke hoek van de stad ging de eerste omvangrijke bombardementsvlucht omstreeks het middaguur met acht Typhoon-bommenwerpers gruwelijk mis.VerhaalOorlogsslachtoffers in ’s-Hertogenbosch: Kees KoningsteinCornelis Martinus (Kees) Koningstein en echtgenote Catharina Maria (Cato) Assmann (afbeelding 1) wonen tijdens de oorlog samen met hun zes kinderen (geboren tussen 1920 en 1932) op nummer 9 van de Lagelandstraat in ’s Hertogenbosch. Op het middaguur van 22 oktober 1944 staat Kees samen met vader Thijs en diens zoon Frans Assmann te praten in de buurt van wasserij Eureka aan de Graafseweg.VerhaalOorlogsslachtoffers in ’s-Hertogenbosch: het gezin van Henk en Stien van Hirtum uit de AbeelenstraatAbeelenstraat 13 is vanaf 1935 de woning van het kinderrijke gezin van boekdrukker Henricus Delmee en Pieternella de Louw. Als op 1 april 1937 de grotere hoekwoning op nummer 27 in die straat vrijkomt verhuist het gezin daarheen. Nummer 13 wordt dan de woning van Henricus Johannes (roepnaam Henk) van Hirtum en Christina Antonetta Maria (roepnaam Stien) Eijkemans met hun 4 kinderen.

Feedback geven

Wat vind je van deze pagina? We horen graag wat beter kan.

0 van 300 tekens gebruikt

Deel geen gevoelige gegevens, zoals je BSN, adres, telefoonnummer of medische informatie.

Oorlogsslachtoffers in ’s-Hertogenbosch: Gerard de Graaf | BHIC