Direct naar de inhoud

Let op! Dit is de beta website van BHIC. Reacties die je hier achterlaat, gaan verloren na officiële livegang.

Terug naar overzichtOverzicht
Oorlogsslachtoffers in ’s-Hertogenbosch: Helena de Boer

Oorlogsslachtoffers in ’s-Hertogenbosch: Helena de Boer

Pieter van der Schoot

4 mei 2021

Bijgewerkt op 8 januari 2025

Dit verhaal is in het voorjaar van 2021 opgetekend uit de mond van Lenie's zus Riek van Esch-de Boer.

Helena de Boer (roepnaam Lenie; geboren 28 november 1935) was het derde van de zes kinderen in het gezin van Willem de Boer en Antonia van Dongen. Willem was diepgelovig rooms-katholiek en afkomstig uit Sneek (Friesland). Bij de politie kon hij in zijn overwegend protestantse omgeving niet goed aarden en mede daarom kwam hij terecht in de zuidelijke bij uitstek rooms-katholieke bisschopsstad ’s‑Hertogenbosch. Daar ontmoette hij zijn toekomstige echtgenote Antonia van Dongen. Ze trouwden op 24 december 1930. In 1935 kwamen ze te wonen op nummer 7 in de toen splinternieuwe Elzenstraat van de Graafsewijk, net buiten de westelijke grens van De Muntel. Het gezin gedijde in de kinderrijke buurt, die Het Vinkenkampke werd genoemd.

Het gezin De Boer in gelukkige tijden in de Elzenstraat: 1935, kort na de geboorte van Lenie (zusje Riek blij en midden tussen vader en moeder op de achtergrond)
Het gezin De Boer in gelukkige tijden in de Elzenstraat: 1935, kort na de geboorte van Lenie (zusje Riek blij en midden tussen vader en moeder op de achtergrond)

De Tweede Wereldoorlog ging tamelijk geruisloos aan de buurt voorbij, totdat de Duitse bezetters aan het einde van september 1944 plotseling een militair hoofdkwartier inrichtten in het nabijgelegen Hinthamerpark. Vanaf die plaats zou de actie tegen de naar ’s-Hertogenbosch oprukkende geallieerden worden opgezet en uitgevoerd.

Op 22 oktober 1944 werd de achteraf beslissende aanval van de geallieerden op de stad ingezet. Onderdeel van de geallieerde aanval op de stad was het plan om dat Duitse hoofdkwartier met een luchtbombardement ‘van de kaart te vegen’. Omdat de piloten over onjuiste gegevens beschikten over de plaats van dat hoofdkwartier werden ze naar de woonbuurt Vinkenkampke en de naastgelegen Graafseweg gestuurd. Tot overmaat van ramp werd een der bommenwerpers aangeschoten en ging stuurloos naar de grond. Onderweg naar beneden werden zijn twee op scherp gestelde duizendponders afgeworpen die vervolgens op de huisnummers 11 en 13 van de Abeelenstraat neerkwamen en daar explodeerden.

De enige foto van Lenie uit de oorlogsjaren met naast zich haar ‘hartsvriendin’ Sjaan Blatter
De enige foto van Lenie uit de oorlogsjaren, met naast zich haar ‘hartsvriendin’ Sjaan Blatter

Het was tot dat moment een gewone zondag in oktober geweest en de kinderen waren thuis aan het spelen of in de buurt. Zo ook Lenie de Boer uit de Elzenstraat die zich vermaakte met haar vriendinnetjes Leny en Sjaan van de families Verbruggen en Blatter in de Abeelenstraat.

Op 12.00u gebeurde de verschrikkelijke ramp dat de bommen in de huizen 11 en 13 explodeerden. Lenie was nog buiten op straat en werd door de explosies zwaar verminkt en op slag gedood. Haar lichaam kwam onder het puin van de ingestorte huizen terecht.

Vader Willem vloog onmiddellijk de straat op om zijn dochtertje te zoeken. Hij vond haar dood onder het puin, groef haar uit en droeg het gehavende lichaam naar huis. Het dode lichaam werd op de grote slaapkamer in het verder onbewoonbaar geworden huis op bed gelegd.

In de loop van de middag vertrokken de overlevende bewoners van Elzenstraat en Abeelenstraat naar elders in de stad waar, provisorisch, alternatieve onderkomens geregeld konden worden. Ook Willem en zijn gezin gingen naar de stad: naar oma Van Dongen in de Sint Jacobstraat. Zij lieten het dode lichaam van Lenie in de Elzenstraat achter. Later op de avond ging Willem toch weer terug naar de Elzenstraat ‘om Lenie daar niet alleen te laten’.

De overlijdensakte van Lenie de Boer, gedateerd 15 november 1944
De overlijdensakte van Lenie de Boer, gedateerd 15 november 1944
Bidprentje van Lenie de Boer
Bidprentje van Lenie de Boer

Enkele dagen na de ramp werden veel van de stoffelijke resten van de gedode slachtoffers provisorisch begraven in het plantsoen van de Abeelenstraat. Pas op 15 november werd het overlijden van Lenie bij de Burgerlijke Stand gemeld door Th. van Keulen. Het duurde tot 15 december voordat ze op Orthen écht werd begraven. Vriend en buurtgenoot van de familie Antonius Kreté woonde in Elzenstraat 25. Hij was timmerman en hij had voor Lenie’s begrafenis een kist gemaakt die bij haar paste.

Zoals toen nog gebruikelijk mochten bij de begrafenis ‘alleen de mannen’ (dus vader Willem en zijn oudste zoon André) aanwezig zijn. Voor Lenie was een plaats gemaakt in de kinderhof dichtbij de toenmalige Calvarieberg op het kerkhof. Kort na de begrafenis zorgde Antonius Kreté ervoor dat er ook een mooi houten kruis met daarop woorden van herinnering aan Lenie op het graf kon worden geplaatst.

[Verhaal gaat verder onder de illustratie]

Melding van Lenie’s begrafenis in het logboek van de begraafplaats Orthen 15 dec 1944 (nr. 604)
Melding van Lenie’s begrafenis in het logboek van de begraafplaats Orthen 15 dec 1944 (nr. 604)

In de jaren na de oorlog ging het hele gezin De Boer op zondag altijd langs bij Lenie’s graf. Volgens haar zus Riek (geb. 1933) was het zeker zo dat vader dikwijls nog alleen langsging bij het graf. ‘Vader heeft het verlies van zijn dochter nooit kunnen verwerken.’ Moeder heeft er nooit over kunnen praten: ‘als het over Lenie ging dan was het altijd huilen.’

Na verloop van vele jaren werd het grafbezoek minder. En toen kwam het moment waarop de ouders besloten om het graf niet langer aan te houden. Het graf werd geruimd. Niets resteert nog Orthen dat herinnert aan Lenie’s vroege dood.

Het bidprentje van moeder Antonia van Dongen uit 1991 met een korte verwijzing naar het levenslange verdriet om wat Lenie in de oorlog was overkomen
Het bidprentje van moeder Antonia van Dongen uit 1991 met een korte verwijzing naar het levenslange verdriet om wat Lenie in de oorlog was overkomen

Reacties

Reacties laden…

Gerelateerde verhalen

VerhaalOorlogsslachtoffers in 's-Hertogenbosch: Adriana van Heijnsbergen-van Helvoort, haar ouders en kinderenAdriana werd geboren op 6 maart 1905 en groeide op in Berlicum in het gezin van Ruthgerus van Helvoort en Johanna van den Boogaard. In het gezin waren verder nog een broer (Piet) en een zus (Nellie).VerhaalOorlogsslachtoffers in 's-Hertogenbosch: Andreas van Galen en zijn gezinAndreas van Galen werd in 1889 geboren in een Rosmalens arbeidersgezin, als vierde in een gezin waarbinnen tussen 1885 en 1897 negen kinderen geboren werden. In 1919 kreeg hij een dienstbetrekking bij de afdeling Gemeentewerken van ’s-Hertogenbosch. Zijn functie werd ‘handlanger’ genoemd en hij begon als stratenmaker.VerhaalOorlogsslachtoffers in ’s-Hertogenbosch: Gerard de GraafGerard de Graaf (geb. 22-01-1929) was het zevende kind in het gezin van architect Hendrikus Martinus (roepnaam: Hein) de Graaf en Gerarda de Rijk. In 1944 volgde hij voor het tweede jaar onderwijs in de School voor Technisch Onderwijs aan het toenmalige Duhamelplein (nu: Kapelaan Koopmansplein). Het gezin woonde sinds 1933 in Seringenstraat 2. Gerard overleed op 22 oktober 1944 aan verwondingen door een granaatscherf toen hij rondliep op de rampplaats van de Abeelenstraat.VerhaalOorlogsslachtoffers in ’s-Hertogenbosch: Wilhelmus Joannes SalfischbergerWilhelmus Salfischberger is in de oorlog een van de door de overheid bezoldigde vrijwilligers / medewerker van de Bossche Luchtbeschermings Dienst. Op 22 oktober 1944 wordt hij ‘opgetrommeld’ om te gaan helpen in de Abeelenstraat: daar hebben bommen uit een geëxplodeerde geallieerde bommenwerper dood en verderf gezaaid.VerhaalOorlogsslachtoffers in ’s-Hertogenbosch: schoenmaker Gerard van KempenGerardus Johannes (roepnaam Gerard) van Kempen werd op 30 mei 1913 in Kaatsheuvel (gemeente Loon op Zand) als tweede kind geboren in het gezin van schoenmaker Lambertus Johannes van Kempen en Maria Josephina Coret. Hun huwelijk was in ‘s-Hertogenbosch op 13 mei 1911. Het gezin verhuisde op 17 augustus 1914 naar Graafseweg 85 in ’s Hertogenbosch. Vader Lambertus overleed al vroeg op 49- jarige leeftijd op 26 juni 1924.VerhaalOorlogsslachtoffers in ’s-Hertogenbosch: Marietje van WamelMaria Henrica Gerarda (roepnaam Marietje) van Wamel werd op 4 januari 1940 geboren als het derde kind van Marinus (roepnaam Mari) van Wamel en Clara (roepnaam Claar) van Kempen. Het stel was op 15 juni 1936 in ’s-Hertogenbosch getrouwd. Na hun huwelijk kwamen ze na een korte periode op het Eikendonkplein te wonen op het adres Zuidoosterfront 46 in de Graafsebuurt.VerhaalOorlogsslachtoffers in ‘s-Hertogenbosch: Gerardus J.F. van BavelGerardus Jacobus Franciscus van Bavel werd op 28 augustus 1906 in Waalwijk geboren als eerste kind van Franciscus Gabriël van Bavel en Johanna Henrica Kuppens. Al meteen na 6 jaren lagere school begon zijn werkzame leven. In de tijd waarin dit verhaal speelt werkte hij bij de Zuid Nederlandse Drukkerij (ZND) aan de Sint Jorisstraat 37 in ’s-Hertogenbosch.VerhaalOorlogsslachtoffers in ’s-Hertogenbosch: Toos Verstappen-HesseToos Hesse werd op 15 december 1913 geboren in het gezin van Richard Hesse en Wilhelmina Fijnaut in ‘s-Hertogenbosch. Vader was schoenmaker en werkte bij Van Haren. Het gezin kwam in het begin van de jaren dertig in de toen nieuwe buurt ’t Vinkenkampke in de Graafsewijk wonen op het adres Abeelenstraat 7.VerhaalOorlogsslachtoffers in ’s-Hertogenbosch: Enrico MarcolinaEnrico Marcolina werd in 1922 geboren als het vijfde kind in het huwelijk van de Italiaan Vicenzo Marcolina en de Bossche Louisa van Amelsfoort. Op de laatste gevechtsdag van de bevrijdingsweek van ’s Hertogenbosch (22-27 oktober 1944) werd hij op 26 oktober in de nabijheid van de Wilhelminabrug door een Duitse sluipschutter doodgeschoten.VerhaalOorlogsslachtoffers in ’s-Hertogenbosch: Gerhardus JansenGerhardus Jansen werd geboren in 1923 als de oudste zoon in het gezin met uiteindelijk vijf kinderen van Willem Jansen en Joke Willems. Het gezin woonde in de oorlogsjaren aan de Graafseweg. Op 22 oktober 1944 zocht hij zijn makker Gerard Humblé op in de keet van de Luchtbeschermingsdienst op het plantsoen van de Abeelenstraat achter hun woning. De keet werd omstreeks 12.00u verwoest door een explosie van vliegtuigbommen in de Abeelenstraat. Gerhardus werd op slag gedood.VerhaalOorlogsslachtoffers in 's-Hertogenbosch: Wimpie TijinkWilhelmus Johannes Maria Tijink (koosnaam Wimpie) was het jongste van de vier kinderen in het gezin van Hendrik Tijink en Johanna Catharina Krom. Op zondag 22 oktober 1944 waren vader en de drie oudste kinderen tegen het middaguur even niet thuis. Geweldig lawaai van aanstormende bommenwerpers maakte moeder ongerust en zij dook met Wimpie onder de trap naar de bovenverdieping.VerhaalOorlogsslachtoffers in ’s-Hertogenbosch: herdenking Abeelenstraat rampOp 22 oktober 1944 werd boven Den Bosch een Typhoon bommenwerper vermoedelijk door luchtafweergeschut geraakt. Het toestel ging stuurloos naar de grond terwijl zijn bommen ‘zomaar’ werden geloosd. De Abeelenstraat-ramp was een feit. Ruim 75 jaar later werd in het plantsoentje een herinneringsplek ingericht.VerhaalOorlogsslachtoffers in ’s-Hertogenbosch: Piet van Nistelrooij, Dora de Laat en hun hele gezinOp zondag 22 oktober 1944 werd het geallieerde offensief ingezet dat ten doel had om ’s Hertogenbosch van de Duitse bezetters te bevrijden. Na een nacht van hevig artillerievuur op noordoostelijke hoek van de stad ging de eerste omvangrijke bombardementsvlucht omstreeks het middaguur met acht Typhoon-bommenwerpers gruwelijk mis.VerhaalOorlogsslachtoffers in ’s-Hertogenbosch: Kees KoningsteinCornelis Martinus (Kees) Koningstein en echtgenote Catharina Maria (Cato) Assmann (afbeelding 1) wonen tijdens de oorlog samen met hun zes kinderen (geboren tussen 1920 en 1932) op nummer 9 van de Lagelandstraat in ’s Hertogenbosch. Op het middaguur van 22 oktober 1944 staat Kees samen met vader Thijs en diens zoon Frans Assmann te praten in de buurt van wasserij Eureka aan de Graafseweg.VerhaalOorlogsslachtoffers in ’s-Hertogenbosch: het gezin van Henk en Stien van Hirtum uit de AbeelenstraatAbeelenstraat 13 is vanaf 1935 de woning van het kinderrijke gezin van boekdrukker Henricus Delmee en Pieternella de Louw. Als op 1 april 1937 de grotere hoekwoning op nummer 27 in die straat vrijkomt verhuist het gezin daarheen. Nummer 13 wordt dan de woning van Henricus Johannes (roepnaam Henk) van Hirtum en Christina Antonetta Maria (roepnaam Stien) Eijkemans met hun 4 kinderen.

Feedback geven

Wat vind je van deze pagina? We horen graag wat beter kan.

0 van 300 tekens gebruikt

Deel geen gevoelige gegevens, zoals je BSN, adres, telefoonnummer of medische informatie.